tasavvuf nazariyasi va tarixi

PPTX 16 pages 1.0 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

tasavvuf nazariyasi va tarixi tasavvuf nazariyasi va tarixi 308-guruh talabasi salimova gulsanam reja: 1.tasavvuf haqida ma’lumot va uning paydo bo‘lishi 2.tasavvuf nazariyasi va uning vazifalari 3.tariqat nima va uning markaziy osiyodagi tariqatlar 4.xulosa tasavvuf, sufiylik — islomda insonni ruhiy va axloqiy jihatdan komillik sari yoʻllovchi taʼlimotdir. tasavvuf soʻzining oʻzagi va mazmuni haqida olimlar turli fikr va taxminlar bildirishgan. ular ichida ibn xaldunning fikri haqiqatga yaqin deb eʼtirof etilgan. u "muqaddima" asarida tasavvuf "suvf" — "jun", "poʻstin" soʻzidan olingan boʻlishi kerak, zero qadimdan tarkidunyo qilgan zohidlar jundan toʻqilgan kiyim yoki poʻstin kiyib yurishni odat qilganlar, bu bilan ular bashang kiyinib yuruvchi axli dunyolardan farqli hayot tarzini oʻzlarida namoyon etganlar, deydi. islom tarixida tasavvuf umaviylar xalifaligining(661-750)dunyoviyligiga qarshi norozilik sifatida paydo bo‘lgan. tasavvuf musulmonlarning shaxsiy amaliyoti sifatida islomning dastlabki kunlaridonoq mavjud bo‘lgan.karl.v.ernstning fikricha tasavvufning dastlabki namoyondalar muhammad s.a.v ning o‘zlari va sahobalaridir. tasavvufning tarqalishi islom dinining tarqalishida,yaxlit islom madaniyatlarini yaratishda,ayniqsa,afrika va osiyoda hal …

2 / 16

riy masalalarini oyat va hadislar hamda ijmo’ va qiyos asosida zohiriy fiqh ilmi – shariat bayon qilib beradi. xuddi o‘sha ibodatlarni ado etish jarayonida qalbni qanday tutish kerakligini, xushu’ va xuzu’ni qanday ado etish lozimligini oyat va hadislar hamda ijmo’ va qiyos asosida botiniy fiqh ilmi – tariqat bayon qilib beradi. yana ham tushunarli bo‘lishi uchun misollar keltiraylik. tahoratning farzi, sunnati va mustahablari nimalar ekanligini, bu ibodatni ado etish chog‘ida turli a’zolarni qanday tutish va yuvilishi lozim bo‘lgan a’zolarni necha marta hamda qanday yuvish kerakligini zohiriy fiqh ilmi – shariat bayon qilib beradi. tahoratdan ta’lim berayotgan faqih olim: «qo‘lni yaxshilab uch marta yuviladi, barmoqlarni bir-birining orasiga kiritib tahlil qilish lozim, yuzni yuvganda unday qilish kerak, oyoqni yuvganda bunday qilish kerak», deb tashqi hukmlarni bayon qilib beradi. tahoratdan ta’lim berayotgan tasavvuf olimi esa bu ibodatni qilishni boshlaganda va uni ado etish jarayonida qalbni qanday tutishni o‘rgatadi. har bir a’zoni yuvganda qalbdan …

3 / 16

ritadi. ammo banda o‘zini alloh taolo eshitishi yoki ko‘rishini butun vujudi bilan qanday his qilishini tasavvuf ilmi o‘rgatadi. aqoid kitoblarida iymon haqida, kufr va uning turli ko‘rinishlari haqida, shuningdek, nifoq va uning belgilari haqida bahs yuritiladi. tasavvuf kitoblarida esa iymonni amaliy ravishda haqiqatga aylantirish, kufrdan chetlanish va nifoqdan qutulish yo‘llari batafsil bayon qilinadi. bunda mo‘min-musulmon bandaning axloqi qur’oni karim va hadisi sharif ta’limotlari asosida qanday bo‘lishi kerakligi o‘rgatiladi va uni tatbiq qilish yo‘lga qo‘yiladi. zotan, bu amal har bir mo‘min-musulmon uchun farzdir. o‘sha farz amalni yo‘lga qo‘yish aynan tasavvuf orqali joriy etiladi. tasavvuf qur’on va sunnat haqiqatiga yetib, unga butun vujud bilan amal qilishni o‘rgatadi tasavvuf tahzibi axloqni – axloqni sayqallashni yo‘lga qo’yadi albatta, oyat va hadislarni o‘qish boshqa, uqish boshqa. ularni uqqandan keyin zohiriy amal qilish boshqa, butun vujudi – jismi, qalbi va ruhi bilan amal qilish boshqa. tasavvuf aynan shu narsani, ya’ni qur’on va sunnatda kelgan ma’nolarni tushunish …

4 / 16

«adashib yurganlar» deb ataydilar va ularga past nazar bilan qarab, hatto so‘rashishga ham jirkanadilar. binobarin, shariat ilmi olimlari, ya’ni faqihlar bilan tariqat ilmining ba’zi bir kishilari orasida ixtiloflar chiqib, bir-birlarini haqorat qilish darajasiga borib yetadilar. albatta, boshliqlar orasidagi bu ixtilof shogirdlarga ham o‘tishi turgan gap. xo‘sh, kimning gapi to‘g‘ri? bu savolga javob berish maqsadida tasavvufning ilm tarzida shakllanishi boshida turgan ulkan so‘fiylar holiga nazar solamiz. birinchi tabaqaga mansub katta so‘fiylar va zohidlar shariatning barcha amrlari va nahiylariga to‘liq amal qilar edilar. bu haqiqatni tasavvufning eng katta dushmani bo‘lgan ibn taymiya ham o‘zining «fatvolar kitobi»da e’tirof etib, quyidagilarni yozgan: «jumhuri salafdan fuzayl ibn iyoz, ibrohim ibn adham, abu sulaymon doroniy, ma’ruf karxiy, sirriy saqatiy, junayd ibn muhammad va boshqa mutaqaddimlar, shuningdek, shayx abdul qodir, shayx hammod, shayx abul bayon kabi mutaaxxirlar agar solik havoda uchish, suv ustida yurish darajasiga yetganida ham shar’iy amr va nahiylardan chiqishi mumkinligini xayollariga ham keltirmaganlar. balki …

5 / 16

oda naqshbandiya, kubroviylik, yassaviylik tariqatlari tarqalgan. tariqat naqshbandiya rifoiya qodiriya mavlaviya shoziliya yassaviya kubroviyya markaziy osiyoda quyidagi tariqatlar qadimdan keng tarqalgan: qodiriya, yassaviya, kubraviya va naqshbandiya (yoki «xojagon»). qodiriya tariqati eronlik shayx geloniy (1077–1166) nomi bilan asoslangan. u asosan bag’dodda yashab karomatlar ko’rsatish, ilmu riyozat bilan mashhur. sunniy mazhabidadir. abulqodir geloniy junayd bag’dodiyning «sahv» (hushyorlik) kontseptsiyasini rivojlantirgan, u muridlari orasida «buyuk madadkor» (g’avsul a’zam) nomi bilan mashhur bo’lgan. uning tariqati hozirgi arabiston mamlakatlari, turkiya va o’zbekistonda tarqalgan. abdulqodir geloniy movarounnahrda bo’lgan emas, ammo shunga qaramay uning tariqatining farg’ona vodiysi, samarqand, qashqadaryo tomonlarda ixlosmandlari va izdoshlari bor. markaziy osiyodagi asosiy tariqatlar yassaviya asoschisi ahmad yassaviy kubroviyya asoschisi najmiddin kubro naqshbandiya asoschisi muhammad al-buxoriy yassaviya ulug’ shayx va shoir xoja ahmad yassaviy (vafoti 1166 yil) asoslagan tariqat. shuni aytish kerakki, yassaviya bilan naqshbandiyaning ildizi xoja ya’qub yusuf hamadoniyga (1048–1140) borib taqaladi. ahmad yassaviy ilk ustozi arslonbobdan xirqa kiyib, tasavvuf yo’liga kirgach, buxoroga …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvuf nazariyasi va tarixi"

tasavvuf nazariyasi va tarixi tasavvuf nazariyasi va tarixi 308-guruh talabasi salimova gulsanam reja: 1.tasavvuf haqida ma’lumot va uning paydo bo‘lishi 2.tasavvuf nazariyasi va uning vazifalari 3.tariqat nima va uning markaziy osiyodagi tariqatlar 4.xulosa tasavvuf, sufiylik — islomda insonni ruhiy va axloqiy jihatdan komillik sari yoʻllovchi taʼlimotdir. tasavvuf soʻzining oʻzagi va mazmuni haqida olimlar turli fikr va taxminlar bildirishgan. ular ichida ibn xaldunning fikri haqiqatga yaqin deb eʼtirof etilgan. u "muqaddima" asarida tasavvuf "suvf" — "jun", "poʻstin" soʻzidan olingan boʻlishi kerak, zero qadimdan tarkidunyo qilgan zohidlar jundan toʻqilgan kiyim yoki poʻstin kiyib yurishni odat qilganlar, bu bilan ular bashang kiyinib yuruvchi axli dunyolardan farqli hayot tarzini oʻzla...

This file contains 16 pages in PPTX format (1.0 MB). To download "tasavvuf nazariyasi va tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvuf nazariyasi va tarixi PPTX 16 pages Free download Telegram