ontogenez – tirik organizmlarning individual rivojlanishi

PPTX 23 pages 1.5 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

powerpoint presentation 16-§. ontogenez – tirik organizmlarning individual rivojlanishi tirik organizmning shakllana boshlashidan hayotining oxirigacha ketma ket sodir bo‘ladigan morfologik, fiziologik, biokimyoviy oʻzgarishlar majmuyi individual rivojlanishi yoki ontogenez (yunoncha onton – mavjudot, genezis– rivojlanish so‘zlaridan olingan) deyiladi. ontogenez tushunchasi 1866-yilda e.gekkel tomonidan fanga kiritilgan. ontogenez jinsiy ko‘payadigan organizmlarda tuxum hujayraning rivojlanishidan, jinssiz ko‘payadigan organizmlarda ona organizmdan ajralishidan boshlanadi va umrining oxiriga qadar davom etadi. ontogenezning uchta tipi farqlanadi. lichinkali rivojlanish. lichinkali ontogenez tuxum hujayrada sariqlik moddasi kam bo‘lgan organizmlarda, masalan, hasharotlarda, baliqlarda va amfi biylarda kuzatiladi. ularning tuxumidan yetuk formalardan o‘z tuzilishi bilan farq qiladigan, o‘zi mustaqil oziqlanadigan lichinka rivojlanadi. lichinkali rivojlanadigan organizmlarda metamorfoz hodisasi kuzatiladi. hayvonlarda metamorfoz asosan hayot tarzi yoki yashash muhitining o‘zgarishi bilan bog‘liq holda amalga oshadi. metamorfoz bilan rivojlanadigan hayvonlarning hayot siklida lichinkalik davri bir yoki bir necha bosqichda kechadi. bunday hayvonlarda ontogenezning har bir bosqichida shu organizm mansub turning mavjudligini ta’minlaydigan muhim hayotiy funksiyalar amalga …

2 / 23

g tuxum hujayrasida sariqlik ko‘p bo‘ladi va embrion uzoq vaqt tuxum ichida rivojlanadi. bachadonda rivojlanish. odam va yuksak sutemizuvchilarda ona qornida rivojlanish kuzatiladi. urugʻlangan tuxum – tuxum yoʻlida rivojlanadi, bunday holatda embrion bilan ona organizm oʻrtasida yoʻldosh orqali bogʻlanish yuz beradi. embrionning barcha hayotiy jarayonlari (oziqlanish, nafas olish, ayirish) yo‘ldosh orqali ona organizmi hisobiga ta’minlanadi. bachadonda rivojlanish embrionning tug‘ilishi bilan tugallanadi. ontogenez asosan ikki davrga bo‘linadi: embrional rivojlanish davri, postembrional rivojlanish davri. embrional rivojlanish davri. bu davr zigota hosil bo‘lishidan boshlanib tug‘ulgungacha yoki tuxum qobig‘idan chiqqunga qadar davom etadi. embrional davri maydalanish, gastrulatsiya, organogenez bosqichlariga bo‘linadi. zigota – ko‘p hujayrali organizmlarning bir hujayrali bosqich bo‘lib, bunda mitozga tayyorgarlik kuzatiladi. maydalanish. zigota hosil bo‘lganidan bir necha soatdan keyin maydalanish bosqichi boshlanadi. hujayralar mitoz usuli bilan bo‘lina boshlaydi, bo‘lingan hujayralar o‘smaganligi uchun hosil bo‘lgan hujayralarning o‘lchami tobora maydalashib boraveradi. maydalanish blastulaning hosil bo‘lishi bilan tugallanadi. blastula sharsimon shaklda bo‘lib, uning devori bir …

3 / 23

nlilar va kovakichlilardagina mezoderma hosil bo‘lmaydi. shunday qilib, gastrulatsiya jarayonida uchta homila qavati hosil bo‘ladi. homila qavatlari nisbatan bir xil bo‘lgan blastula hujayralarining ixtisoslashishi natijasida hosil bo‘ladi. organogenez. bu bosqichida dastlab o‘zak organlar majmuyi: nerv nayi, xorda, ichak naychasi hosil bo‘ladi homila qavatlari ma’lum tartibda joylashgan hujayralar to‘plami bo‘lib, ularning har biridan o‘sha qavat uchun xos to‘qimalar va a’zolar rivojlanadi. ektodermadan nerv sistemasi, sezgi organlari, terining epidermis qismi va uning hosilalari, (jun, pat, tirnoq) tishlarning emal qavati rivojlanadi. entodermadan me’da, ichak, nafas yo‘llari epiteliysi, jigar, o‘rta ichak epiteliysi, hazm bezlari, jabralar va o‘pkalar epiteliysi rivojlanadi. mezodermadan biriktiruvchi va muskul to‘qimalari, yurak-tomir sistemasi, ayirish va jinsiy organlar rivojlanadi. homilaning rivojlanishi jarayonida uning ayrim hujayralari qismlarining tuzilishi va funksiyalarida farqlar paydo bo‘lishi va farqlarning tobora ortib borishi diff erensiatsiyalanish (ixtisoslashish) deyiladi. postembrional rivojlanish davri. tug‘ilish yoki tuxumdan chiqishdan keyin ontogenezning postembrional davri boshlanadi. postembrional rivojlanish quyidagi davrlarni o‘z ichiga oladi. yuvenil davr …

4 / 23

cha sodda, jismonan ancha zaif hamda ba’zi organlari (jinsiy organlar) yetilmagan bo‘ladi. rivojlanishning bu turi sudralib yuruvchilarda, qushlarda, sutemizuvchilarda kuzatiladi. bilvosita rivojlanish. rivojlanishning bu turi ham xuddi bevosita rivojlanish kabi o‘sish bilan davom etib boradi. voyaga yetgan davrda o‘troq yashovchi bulutlar, aktiniyalar, korall poliplari, ko‘p tukli halqali chuvalchanglarning lichinkalari harakatchan bo‘lib, tarqalishni ta’minlaydi. hasharotlarda to‘liq va chala metamorfoz farqlanadi. o‘simliklarning ontogenezi o‘ziga xos tarzda kechadi. gulli o‘simliklarda ontogenez quyidagi davrlardan iborat: embrional davr zigotadan boshlanib, urug‘ hosil bo‘lishi va uning pishib yetilishi bilan yakunlanadi. yoshlik davri urug‘ning unib chiqishi, vegetativ organlarning shakllanishi kuzatilib, generativ organ – gul kurtaklarining paydo bo‘lishi bilan tugaydi. ko‘payish davrida gul, meva, urug‘ning hosil bo‘lishi kuzatiladi. qarilik davrida ontogenez yakunlanadi, o‘simlik quriydi. bir yillik o‘simliklarda ontogenez bir yil davom etsa, ko‘p yillik o‘simliklarda embrional, yuvenil (yoshlik) davrlari bir marta sodir bo‘ladi. uchinchi davr esa ko‘p marta takrorlanadi. organizm individual rivojlanishiga tashqi muhit omillarining ta’siri katta. tashqi …

5 / 23

larga bog‘liq bo‘lib, evolutsiya natijasida shakllanadi va bioritmlar deb ataladi. bioritmlar – tabiiy tanlanishning natijasidir. yashash uchun kurashda o‘z biologik jarayonlarini ritmik o‘zgarishlariga moslashtira olgan organizmlar saqlanib qoladi. bir sutka davomida organizm fiziologik jarayonlarining ritmik o‘zgarishi kechakunduzlik bioritmlar deyiladi. odamning tana harorati, arterial bosimi, kechakunduz davomida ritmik o‘zgarib turadi. mavsumiy bioritmlar natijasida daraxtlarning gullashi, xazonrezgilik, hayvonlarning tullashi, qishki uyquga ketishi kabi hodisalar kuzatiladi. anabioz. hayotiy jarayonlarning davom etishi noqulay bo‘lgan muhit sharoitida organizm anabioz holatiga o‘tadi. anabioz holatidagi organizmlarda moddalar almashinuvi sekinlashadi. anabioz noqulay sharoitlarga organizmlarning muhim moslashish mexanizmlaridan biridir. mikroorganizmlarning sporalari, o‘simliklarning urug‘lari, hayvonlar sistalari, tuxumlari anabiozga misol bo‘ladi. savol va topshiriqlar: ontogenez davrlarini tushuntiring. maydalanish, blastula, gastrula va neyrula bosqichlarini izohlang. to‘liq va chala o‘zgarishlar bilan kechadigan rivojlanishni taqqoslang. biologik ritmlarni ifodalang va misollar keltiring. anabioz nima, undan qanday foydalanish mumkin? gomeostazning mohiyati va ahamiyatini tushuntirib bering. image2.jpeg image3.png image4.jpeg image5.png image6.png image7.jpeg image8.jpeg image9.png image10.jpeg image11.jpeg image12.jpeg …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ontogenez – tirik organizmlarning individual rivojlanishi"

powerpoint presentation 16-§. ontogenez – tirik organizmlarning individual rivojlanishi tirik organizmning shakllana boshlashidan hayotining oxirigacha ketma ket sodir bo‘ladigan morfologik, fiziologik, biokimyoviy oʻzgarishlar majmuyi individual rivojlanishi yoki ontogenez (yunoncha onton – mavjudot, genezis– rivojlanish so‘zlaridan olingan) deyiladi. ontogenez tushunchasi 1866-yilda e.gekkel tomonidan fanga kiritilgan. ontogenez jinsiy ko‘payadigan organizmlarda tuxum hujayraning rivojlanishidan, jinssiz ko‘payadigan organizmlarda ona organizmdan ajralishidan boshlanadi va umrining oxiriga qadar davom etadi. ontogenezning uchta tipi farqlanadi. lichinkali rivojlanish. lichinkali ontogenez tuxum hujayrada sariqlik moddasi kam bo‘lgan organizmlarda, masalan, hasharotlarda, baliqlarda va am...

This file contains 23 pages in PPTX format (1.5 MB). To download "ontogenez – tirik organizmlarning individual rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: ontogenez – tirik organizmlarni… PPTX 23 pages Free download Telegram