jahonning yirik shahar aglomeratsiyalari

PPTX 39 pages 769.6 KB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 769.6 KB

File type PPTX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

презентация powerpoint urgannch davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti geografiya 2-kurs 212-gurux talabasi tojiboyeva madina jahonning yirik shahar aglomeratsiyalari reja: 1. aglameratsya haqida tushuncha. 2. shahar aglameratsyasining hududiy tarkibi. 3. jahonning yirik shahar aglameratsyas so‘nggi yillarda urbanizatsiya jarayoni sifat jihatdan o‘zgarib, o‘zining yuksak cho‘qqisiga erishdi; yirik shaharlar o‘z doirasidan chiqib, yangi hududiy tizimlar - shahar aglomeratsiyalari va megalopolislar ko‘rinishida namoyon bo‘la boshladi. “aglomeratsiya” lotincha so‘z bo‘lib, “to‘plamoq”, “qo‘shib olmoq” ma’nosini bildiradi. mazkur termin ko‘p sohalarda, masalan, sanoatda, geologiyada ishlatilib, keyinchalik aholi manzilgohlari uchun ham qo‘llanila boshlandi. umuman olganda, “aglomeratsiya” tushunchasi dastavval nemis olimi alfred vebeming sanoat shtandorti nazariyasida qo‘llanilgan. u sanoat korxonalarini joylashtirishda transport, iste’mol omillari qatorida aglomeratsiya omiliga ham katta e’tibor bergan. bu so‘zni birinchi marta amerikalik shaharshunos olim adna veber 1899- yilda shaharlar geografiyasi faniga olib kirdi va aholi manzilgohlarining bir joyda to‘planishi uchun ushbu terminni ishlatdi. shahar aglomeratsiyalari rus - sovet adabiyotlarida 1910-20-yillardan a. kruber, m. dikanskiy, v. …

2 / 39

day murakkab tizimlarni shakllanishidagi yetakchi rolini hamda shahar aholisi va shaharcha hayot tarzini tarqalishini hisobga olib, bunday tuzilmalar shahar aglomeratsiyalari deb ataladi shahar aglomeratsiyalarining vujudga kelishini g.m.lappo 2 xil turini ajratadi. “shahardan” - asosiy shahardan unga mos kelmaydigan obyektlar yaqin atrofiga olib chiqiladi yoki shahar uchun zarur bo‘lgan obyektlar uning atrofidagi yo‘ldosh shaharlarga quriladi.a shu tariqa aglomeratsiya paydo bo‘ladi va rivojlanadi. “rayondan” - konlar yoki yangi yerlar o‘zlashtirilayotgan rayonlarda, sharq mamlakatlarida ko‘proq sug‘orma dehqonchilik rayonlari da bir necha aholi manzilgohlaridan birortasi qulay igo‘ ga ega bo‘ladi, u tez rivojlanib, dominantlik qiladi va aglomeratsiya yadrosiga, qolganlari esa unga yomdosh shaharlarga aylanadi. shahar aglomeratsiyalari iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning asosiy tushunchalari bo‘lgan hududiy mehnat taqsimoti, iqtisodiy rayonlashtirish, hududiy majmualar va iqtisodiy geografik o‘rin bilan chambarchas bog‘liq. ayniqsa, ular hududiy tarkib, hududiy tizim va hududiy majmualarda yaqqol ko‘zga tashlanadi. avvalambor, shahar aglomeratsiyalari har qanday hududiy tarkibni shakllantiruvchi asosiy belgidir. ular o‘ziga xos hududiy tizimni …

3 / 39

”, “zanjirsimon”, “yulduzsimon” kabi konfiguratsiyaga ega bo‘ladi. ularning hududiy tarkibi ham murakkab bo‘lib, aglomeratsiya to‘laqonli shakllanishi uchun bosh shahar - “yadrosi”, yo‘ldosh shaharlar, ular o‘rtasida intensiv aloqalar bo‘lishi talab etiladi odatda, markaziy shahardan tarqaluvchi radial yo‘l bo‘ylari tez rivojlanadi, ularning oralarida esa ochiq joylar - bufer zonalar qoladi. bu zonalar ko‘pincha “yashil zonalar” yoki qishloq xo‘jalik yerlari bilan band bo‘ladi. rivojlangan davlatlarda esa ular qurilishlar, uyjoylar bilan to‘lib ketib, yo‘ldosh shahar bosh shaharga qo‘shilib ketadi. markaziy shahar aglomeratsiyaning “yadro”sini tashkil etadi, ular bitta (monotsentrik), ba’zan esa ikki va undan ortiq (politsentrik) bo‘lishi ham mumkin (donetsk - makeevka-gorlovka, gdansk - gdinya-sopot va b.). markaziy shahar qanchalik katta bo‘lsa, uning ta’sir doirasi ham shunchalik keng bo‘ladi. odatda, uning aholi soni 100 mingdan ortganda aglomeratsiyalashuv uchun ko‘proq imkoniyat vujudga keladi. undan uzoqlashgan sari, aholi zichligi va aholi manzilgohlari kamayib boradi, ular o‘rtasidagi aloqalar ham susayadi. aglomeratsiya chegarasi ko‘pincha 50-60, ba’zan esa 100-110 km …

4 / 39

erda umumiy hayot faoliyati, yagona xo‘jalik tizimi shakllanadi. ushbu hududdagi barcha resurs va imkoniyatlardan: tabiiy va mehnat resurslari, suv va energiya ta’minoti, yirik shahaming ilmiy-texnik salohiyati, yer va uy-joy fondi, mehnat qilish, dam olish, davolanish, bilim olish kabi xizmatlardan umumiy holda foydalaniladi. yirik shahar va shaharchalar hududi o‘zaro tutashib, qo‘shilib ketsa, u holda yaxlit - ulkan shahar vujudga keladiki, ulami - konurbatsiya deyishadi (london, rur havzasi konurbatsiyasi va h.k.). biroq, konurbatsiya ham aglomeratsiyalaming bir shakli, ko‘rinishi bo‘lsa-da, har qanday aglomeratsiya ham konurbatsiya emas. bu terminni ingliz olimi p.geddes 1913-yilda fanga kiritgan bo‘lib, u yirik shaharlaming hududiy jihatdan o‘zaro qo‘shilib ketishini nazarda tutadi. dunyodagi eng yirik konurbatsiya katta golland konurbatsiyasi boiib, uning asosini rotterdam, amsterdam va gaaga shaharlari tashkil etadi hozirgi kunda yer sharidagi eng yirik aglomeratsiya tokio aglomeratsiyasi bo‘lib, unda 35 mln. dan ortiq aholi yashaydi. aholi soniga ko‘ra, keyingi o‘rinlami mexiko, nyu-york, san-paulu va boshqa aglomeratsiyalar egallaydi. ammo so‘nggi …

5 / 39

o‘z ichiga olgan bosvash (boston-vashington) aglomeratsiyalar tizimini birinchi bo‘lib tadqiq etdi va uni megalopolis nomi bilan atadi. ana shunday urbanizatsiyalashgan hududlardan sayyoramizning sharqiy qismida, markazi tokioda joylashgan tinch okeanining muhim savdo yo‘llari bo‘ylab cho‘zilgan tokaydo (tokioosaka) megalopolisi sharqning o‘ziga xos o‘sish qutbi hisoblanib, unda aholi va ishlab chiqarishning asosiy qismi mujassamlashgan. tokaydo megalopolisida mamlakat aholisining deyarli 60 foizi to‘plangan bo‘lib, bu yerda mamlakat umumiy sanoat mahsulotining 2/3 qismi ishlab chiqariladi. mazkur tokaydo megalopolisining yadrosini katta tokio deb nomlanuvchi yaponiyaning tokio poytaxt aglomeratsiyasi hududi tashkil etadi. 0 ‘zimizning farg‘ona vodiysida ham aholi joylashuvining o‘ziga xos shakli vujudga kelgan, uni yirik shaharlaming bosh harfi bilan “fan“ megalopolisi deb atash mumkin (farg‘ona-andijon-namangan). daryolaming quyi qismida joylashgan shaharlar birikmasini biz deltapolis deyishimiz mumkin. grek arxitektori doksiadis kelgusida hatto, oykumenapolis vujudga kelishi haqida ham fikr bildirgan bo‘lib, bu butun dunyo shaharlarining yagona tizimidir image2.png image3.png image4.png image5.png image6.png image7.png image8.png image1.jpg /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jahonning yirik shahar aglomeratsiyalari"

презентация powerpoint urgannch davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti geografiya 2-kurs 212-gurux talabasi tojiboyeva madina jahonning yirik shahar aglomeratsiyalari reja: 1. aglameratsya haqida tushuncha. 2. shahar aglameratsyasining hududiy tarkibi. 3. jahonning yirik shahar aglameratsyas so‘nggi yillarda urbanizatsiya jarayoni sifat jihatdan o‘zgarib, o‘zining yuksak cho‘qqisiga erishdi; yirik shaharlar o‘z doirasidan chiqib, yangi hududiy tizimlar - shahar aglomeratsiyalari va megalopolislar ko‘rinishida namoyon bo‘la boshladi. “aglomeratsiya” lotincha so‘z bo‘lib, “to‘plamoq”, “qo‘shib olmoq” ma’nosini bildiradi. mazkur termin ko‘p sohalarda, masalan, sanoatda, geologiyada ishlatilib, keyinchalik aholi manzilgohlari uchun ham qo‘llanila boshlandi. umuman olganda, “aglomeratsiya”...

This file contains 39 pages in PPTX format (769.6 KB). To download "jahonning yirik shahar aglomeratsiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: jahonning yirik shahar aglomera… PPTX 39 pages Free download Telegram