deviant (og‘ma) hulq-atvor sotsiologiyasi

PDF 12 pages 771.4 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 771.4 KB

File type PDF

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

mavzu 7. deviant (og‘ma) hulq-atvor sotsiologiyasi reja: 1. deviant hulq – atvorning sotsiologik nazariyalari 2. deviant hulq – atvor shakllari 3. deviant hulq – atvor turlari. 4. sotsial nazorat. 1. deviant so„zi - lotincha “deviatio” so„zidan olingan bo„lib, chekinish, buzilish degan ma‟noni anglatadi. deviant xulq-atvor - mavjud jamiyatda o„rnatilgan axloq me‟yorlariga mos kelmaydigan insoniy faoliyat yoki xatti- harakat , ijtimoiy xodisadir. madaniy me‟yorlarni buzuvchi har qanday hulq-atvor deviantlikdir. deviantlik odatda ikki turga ajraladi. birinchidan, jinoyat rasmiy qabul qilingan qonunlarni buzish bo„lib, u formal deviantlik deb ataladi. bunga misol sifatida qaroqchilik, o„g„rilik, zo„rlash, qotillik, taxdid qilish va hokazolarni keltirish mumkin. ikkinchi turdagi deviantlik qonunlarda rasman ko„zda tutlmagan noformal sotsial me‟yorlarni buzish bo„lib, u norasmiy deviantlik deb ataladi. masalan, jamoat joylarida burnini kovlash, qattiq tovushda o„qchish va kekirish, begonalarga besabab keskin tarzda yaqin turishga harakat qilish (to„g„ri ayrim madaniyatlarda)ni misol tariqasida ilgari surish mumkin. 1 ma‟lumki, zamonaviy g„arb sotsiologiyasida deviant xulq-atvorga turlicha …

2 / 12

ba‟zi namoyondalari ushbu ta‟limotning u yoki bu yo„nalishlarini rivojlantirib kelishmoqda. ularning ta‟limotlariga ko„ra ichki sekresiya bezlari, aqliy rivojlanganlik darajasi, xromosomalarning tuzilishi va irsiy sabablar jinoyatchilik va shu kabilarni tug„ma yoki biologik omillarni shakllanishiga ta‟sir qiladi ushbu ta‟limotlarga qarama-qarshi o„laroq, sotsiologiyada ijtimoiy me‟yor buzish jarayonlarini to„la ijtimoiylikda tushuntiruvchi dastlabki ta‟limot e.dyurkgeymning anomiya g„oyasi edi. bunga ko„ra eski me‟yorlar va qadriyatlar mavjud munosabatlarga mos kelmay qolishi va yangiliklarining o„rnatilmaganligi natijasida individlar xulq-atvorini tartibga soluvchi qat‟iy axloqning mavjud emasligi tushuniladi. 1 introduction to sociology. р.99 r.feris, tiriakyan, t.shibutani va boshqalarning fikricha, deviant xulq- atvor sotsial buzilishilar natijasidir. ijtimoiy ziddiyatlar ta‟limotiga ko„ra, sotsial tizimda begona madaniyatga asoslangan madaniy xulq-atvor namunalari me‟yor buzuvchi xulq-atvordir. amerika sotsiologiyasida e.saterlendning differensial, katta o„rin tutuvchi ta‟limotlardan biri aloqalar ta‟limotidir. bunga ko„ra, har qanday xulq-atvorga, shu jumladan me‟yor buzuvchi xulq-atvorga ham u ham o„rganiladi, ya‟ni mavjud jamiyat a‟zolari tomonidan mazkur xulq-atvor me‟yorlari boshqalarga o„rgatiladi. fenomenologik sotsiologiya namoyondalarining e‟tirof etishlaricha, sotsiologik …

3 / 12

ek ergashib yuradigan, uning barcha fikr va istaklarini belgilaydigan jinsiy rag„bat- libido yotadi. barcha atrofimizdagi voqea- hodisalarni jinsiy rag„bat belgilaydi. inson ruhiyatidagi barcha jarayonlar hayot instinkti eros va o„lim instinkti-tanatos o„rtasidagi kurash natijasi bo„lib, har qanday xulq-atvor, jumladan noto„g„ri xulq-atvor ham, jinsiy rag„bat va yashash uchun kurash natijasidir. deviant xulq-atvorga r.merton ishlab chiqqan ta‟limot zamonaviy sotsiologiyada yetakchi o„rin tutadi. e.dyurkgeymning anomiyasini rivojlantirib, merton deviant xulq-atvorga quyidagicha ta‟rif beradi; “deviant xulq-atvor jamiyatda e’lon qilingan qadriyatlar va rasmiy xulq-atvor standartlari bilan aholi xulq-atvori motivlari va mavjud imkoniyatlarning bir-biriga mos kelmay qolishi natijasidir”. jamiyatning rasmiy tuzilmalari tomonidan maqsadga erishishning turli guruhlar uchun turlicha imkoniyatlar yaratib berishi natijasi bo„lmish funksional kamchiliklar maqsadga erishishga xizmat qiluvchi norasmiy tuzilmalarning tashkil bo„lishiga olib keladi. maqsad va vositalarga turlicha munosabat quyidagi xulq-atvor turlariga olib kelishi mumkin. deviantlik muammosiga sotsiologik jihatda qiziqish o„zida formal deviatsiyani o„lchash (jinoiy hulq-atvor statistikasi), shuningdek, jamiyatda deviantlikni vujudga kelishi va uni rolini tushuntirishga intiladigan …

4 / 12

at a‟zolarining hulq–atvorlar shu jamiyatda qabul qilingan axloqiy va huquqiy m‟yorlarga muvofiq kelishi kishilarning farovon turmushlarini tashkil etishning muhim omillaridan bo„lib xizmat qiladi. shuning uchun har qanday jamiyatda insonlarning nomaqbul hulq–atvorini pasaytirishga harakat qilinib kelinadi. chunki, bu holat ijtimoiy hayotning barcha sohalariga jiddiy salbiy ta‟sir ko„rsatishi muqarrardir. sotsiologik adabiyotlarda deviant hulq – atvor (lotin tilida deviatio – og„ish) tushunchasi orqali quyidagi holatlar tushiniladi: 1. insonning mavjud jamiyatdagi rasmiy jihatdan qabul qilingan yoki qaror topgan me‟yorlari, ya‟ni «ruhiy sog„lomlik, huquqiy, madaniy yoki ahloq me‟yorlari»ga mos kelmaydigan xatti – harakatlari, qilmishlari. 2. mavjud jamiyatdagi rasmiy jihatdan qabul qilingan yoki qaror topgan me‟yorlariga (standart va shablonlar) mos kelmaydigan tarzdagi inson xatti – harakatlarining ommaviy shaklda ifodalanishi, ijtimoiy hodisa. birinchi holatda deviant hulq – atvor bevosita umumiy va yoshga oid psixologiya (ruhiyatshunoslik), pedagogika va psixiatriya predmeti sifatida o„rin tutadi. ikkinchi holatda esa deviant hulq – atvor tushunchasi – sotsiologik va ijtimoiy psixologiya predmeti hisoblanadi. …

5 / 12

og„ishlarni o„rganish jarayoni o„zining tarixiga egadir. platon o„z davrida insonlarning turli xil hulq – atvorlarini izohlashga harakat qilgan. rossiyalik olim ya.i.gilinskiy tomonidan deviant hulq – atvorning madaniylashtirilgan jihati o„rganilib, «deviant hulq–atvor» tushunchasini fanga kiritgan va hozirgi kunda bu atama «og„uvchi hulq – atvor» atamasi bilan bir xil ma‟noda qo„llaniladi. horijiy tadqiqotchilar – dyurkgeym, klages, merton, smelzer, shibutani, shuessler va boshqalar tomonidan deviant hulq–atvor ijtimoiy me‟yorlar va kutilayotgan holatlar bilan mutanosiblik yoki nomutanosiblik asosida aniqlanishi 3 introduction to sociology. р.101 4 sociology / john j.macionis. р.194 ta‟kidlanadi. o„z navbatida, ushbu jamiyat uchun kutilgan holatni qonitirmaydigan hulq – atvor bevosita deviant sifatida baholanadi. 2. deviant, ya‟ni me‟yordan og„uvchi hulq–atvor insonning keng ko„lamdagi qilmishlarini o„z ichiga qamrab oladi. og„ish holati va me‟yorning buzilish xususiyatlaridan kelib chiqib uning uchta darajasini ajratib ko„rsatish mumkin: 1. ahloq va odob me‟yorlaridan sezilarsiz darajadagi og„ishlar; xususiy deviant hulq atvor; 2. huquqiy me‟yorlarning buzilishi, biroq bu holatda hulq – …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "deviant (og‘ma) hulq-atvor sotsiologiyasi"

mavzu 7. deviant (og‘ma) hulq-atvor sotsiologiyasi reja: 1. deviant hulq – atvorning sotsiologik nazariyalari 2. deviant hulq – atvor shakllari 3. deviant hulq – atvor turlari. 4. sotsial nazorat. 1. deviant so„zi - lotincha “deviatio” so„zidan olingan bo„lib, chekinish, buzilish degan ma‟noni anglatadi. deviant xulq-atvor - mavjud jamiyatda o„rnatilgan axloq me‟yorlariga mos kelmaydigan insoniy faoliyat yoki xatti- harakat , ijtimoiy xodisadir. madaniy me‟yorlarni buzuvchi har qanday hulq-atvor deviantlikdir. deviantlik odatda ikki turga ajraladi. birinchidan, jinoyat rasmiy qabul qilingan qonunlarni buzish bo„lib, u formal deviantlik deb ataladi. bunga misol sifatida qaroqchilik, o„g„rilik, zo„rlash, qotillik, taxdid qilish va hokazolarni keltirish mumkin. ikkinchi turdagi deviantlik qon...

This file contains 12 pages in PDF format (771.4 KB). To download "deviant (og‘ma) hulq-atvor sotsiologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: deviant (og‘ma) hulq-atvor sots… PDF 12 pages Free download Telegram