sotsial institutlar

PDF 13 стр. 502,6 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 502,6 КБ

Тип файла PDF

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

mavzu 5. sotsial institutlar reja: 1. institut tushunchasi va uning mohiyati 2. institutlarning funksiyasi va disfunksiyasi 3. institutlarning asosiy turlari 4. ta’lim sotsial institut sifatida 5. oila sotsial institut sifatida 6. din instituti sotsiomadaniy institut 1. sotsial institut mavzusi sotsiologiyada dolzarb masalalarni qamrab oladi. institut tushunchasi aslida sotsiologiya faniga huquqshunoslikdan o‘tgan bo‘lib, u lotincha «institutum» so‘zidan olingan va sotsiologik adabiyotlarda muassasa, o‘rnatish, belgilash hamda tartiblash kabi ma’nolarini ifodalaydi. tor ma’noda institut tushunchasi konkret muassasa, tashkilotning nomini belgilaydi. masalan, toshkent davlat sharqshunoslik instituti, o‘zbekiston respublikasi fanlar akademiyasining tarix instituti va h.z. keng ma’noda sotsial institut jamiyat a’zolarning butun shaxsiy va ijtimoiy hayotlarini muvofiqlashtiradi va tartiblaydi. aynan sotsial institutlar faoliyati tufayli kishilar, jamoalar, sotsial guruhlar va sotsial qatlamlar a’zolari o‘zaro aloqalarining barqaror va asosli munosabatlarini amalga oshadi. chunki, jamiyat yaxlit ijtimoiy tizim sifatida mavjud ekan, uning barcha tarkibiy elementlari sotsial institutlar faoliyati asosida o‘zaro hamkorlikka kirishadi. buning natijasida esa sotsial tizim faoliyatining …

2 / 13

atlarga javob qaytaruvchi daslabki vosita sifatida namoyon bo‘ladi. o‘z navbatida yana bir amerikalik olim r. mills institut tushunchasini sotsial rollarning yig‘indisini tashkil etuvchi hodisa sifatida talqin qiladi. uning fikricha, sotsial institutlar bajarayotgan vazifalariga (diniy, harbiy, ma’rifiy, huquqiy va h.z.) mos tarzda institutsional tartibni belgilab beradi. nemis sotsiologi a. gelen mazkur masala tahliliga optimal tarzda yondoshgan. uning fikricha, institut bu - huddi jonvorlarning fe’l-atvorini boshqaradigan instinktlar kabi kishilarning ma’lum bir oqimga yo‘naltirilgan xatti- harakatlarni muvofiqlashtiruvchi muassasa bo‘lib xizmat qiladi. boshqacha qilib aytganda, institutlar kishilarning hulq-atvorlarini tartiblaydigan qoidalarni ta’minlaydi va ularni jamiyat to‘g‘ri deb hisoblaydigan yo‘ldan yurishga undaydi. rossiyalik sotsiolog s.s.frolov horijiy adabiyotlarni tanqidiy ruhda tahlil etib, sotsial institut tushunchasiga o‘zining quyidagi ta’rifini berishga harakat qiladi: «sotsial institut bu - jamiyatning asosiy extiyojlarini qondirishga qaratilgan ahamiyatli ijtimoiy qadriyatlar va tartiblarni o‘zida mujassamlashtirgan sotsial aloqalar va me’yorlarning uyushgan tizimidir». yuqorida keltirilgan turli xil yondoshuvlarni umumlashtirib, kravchenko a.i. sotsial institutlar o‘zida quyidagilarni namoyon qiladi …

3 / 13

erdi desak sira mubolag‘a bo‘lmaydi. 2. sotsial institutlar ma’lum bir funksiyalarni, ya’ni vazifalarni bajaradilar. funksiya tushunchasi lotincha «functio» so‘zidan olingan bo‘lib, bajarish, amalga oshirish ma’nolarini bildiradi. kundalik hayot terminida gapirilsa, sotsial institutlarning funksiyasi bu-jamiyatga foyda keltirish, ya’ni hal qilinayotgan vazifalar, maqsadlarga erishish va ko‘rsatilayotgan xizmatlarning yig‘indisidir. sotsiologiyadagi institutsional maktab vakillari: s.lipset, d. landberg va boshqalar sotsial institutlarning quyidagi funksiyalariga asosiy e’tiborlarini qaratadilar: - jamiyat a’zolarini ko‘paytirish. bu vazifani bajaruvchi asosiy institut - oiladir; - ijtimoiylashuv – kishilar tomonidan mazkur jamiyatda o‘rnatilgan hulq- atvor namunalari va faoliyat vositalarini boshqa kishilarga uzatish. oila, ta’lim, tarbiya, din, madaniyat va boshqa sotsial institutlar bu jarayonni sodir etilishining asosiy omillari bo‘lib xizmat qilishadi; - moddiy va ma’naviy ne’matlarni ishlab chiqarish, taqsimlash. iqtisodiy institutlar ushbu vazifalarni bajaruvchi asosiy institutlardan hisoblanadi; - ma’naviy-ma’rifiy muammolarni hal qilish. bunda asosan ta’lim, tarbiya, din va boshqa institutlar faoliyati muhim ma’no kasb etadi. rossiyalik sotsiologlar – a.a. radugin va k.a. radugin …

4 / 13

miyatning siyosiy tizimini tashkil etadi. siyosiy institutlar mafkuraviy qadriyatlarni takror ishlab chiqarish va ularni saqlanishini ta’minlaydi va jamiyatdagi mavjud ijtimoiy strukturaning barqarorligini saqlaydi; - ijtimoiy-madaniy va tarbiya institutlari. madaniy va ijtimoiy qadriyatlarni o‘zlashtirish va takror ishlab chiqarish bilan mashg‘ul bo‘lib, kishilarning ijtimoiyilashuv jarayonini amalga oshirishga asos bo‘ladi; demak, sotsial institutlar ijtimoiy hayotda ma’lum bir funksiyani bajarar ekan, bu funksiyalar asosan ikkita: oshkora va yashirin (latent) shaklga egadir. ushbu muammo tahlili xx asrning taniqli olimi amerikalik sotsiolog r.merton tomonidan struktur-funksional metodologiya asosida olib borilgan. uning fikricha, oshkor bu sotsial jarayonlarning anglangan va erkin, yashirini esa aksincha, anglanmagan va bexosdan amalga oshgan funksiyadir. oshkor funksiya deganda shuni tushuniladiki, uning faoliyatini natijalari maqsadli xususiyatga ega va bu natijalar kishilar tomonidan anglangan holatda bo‘ladi. odatda u rasmiy ravishda namoyon bo‘ladi va jamiyat tomonidan nazoratda bo‘ladi. agarda institut o‘zining oshkor funksiyalarini uddalay olmayotgan bo‘lsa, unda uni tartibsizliklar va keskin o‘zgarishlar kutadi. yashirin (latent) funksiya deb …

5 / 13

a k.a.raduginlarning ta’kidlashicha, agarda sotsial institutlarning bosh funksiyasi sifatida u yoki bu ijtimoiy extiyojni qondirishni e’tirof etilsa, lekin vaqt o‘tishi bilan jamiyatda kechayotgan ayrim jarayonlar alohida kishining ham, butun bir sotsial guruhlarnining ham extiyojlarini o‘zgartiradi. bu hol esa sotsial institutlarning sotsial muhit bilan aloqalari xususiyatlarini o‘zgarishiga sabab bo‘ladi. buning natijasida ayrimlari kamroq ahamiyatga ega bo‘lishi, boshqalari esa umuman iste’moldan chiqishi mumkin. natijada esa bu ehtiyojlarni amalga oshirayotgan sotsial institutlar davr talabiga javob bera olmasligi va keyingi faoliyati biror bir ma’noga ega bo‘lmasligi tufayli ular ijtimoiy taraqqiyotga g‘ov bo‘lishi mumkin. jamiyatda kechayotgan intensiv o‘zgarishlar tufayli ma’lum bir ijtimoiy extiyojlar mavjud sotsial institutlar strukturasi va funksiyalarida o‘ziga muvofiq ahamiyatini topa olmaydi. bunday nomuvofiqlik disfunksiya holatini keltirib chiqaradi. disfunksiya o‘z aksini tashqi, (moddiy) strukturada (moddiy resurslarning taqchilligi, tayyorlanayotgan mutahassislar yetishmovchiligi va h.z.) va ichki mazmunli faoliyatida (masalan, institut faoliyati maqsadining aniq emasligi, funksiyalarni mujmalligi, institut nufuzi va obrusini tushib borishi va h.z.)da topadi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sotsial institutlar"

mavzu 5. sotsial institutlar reja: 1. institut tushunchasi va uning mohiyati 2. institutlarning funksiyasi va disfunksiyasi 3. institutlarning asosiy turlari 4. ta’lim sotsial institut sifatida 5. oila sotsial institut sifatida 6. din instituti sotsiomadaniy institut 1. sotsial institut mavzusi sotsiologiyada dolzarb masalalarni qamrab oladi. institut tushunchasi aslida sotsiologiya faniga huquqshunoslikdan o‘tgan bo‘lib, u lotincha «institutum» so‘zidan olingan va sotsiologik adabiyotlarda muassasa, o‘rnatish, belgilash hamda tartiblash kabi ma’nolarini ifodalaydi. tor ma’noda institut tushunchasi konkret muassasa, tashkilotning nomini belgilaydi. masalan, toshkent davlat sharqshunoslik instituti, o‘zbekiston respublikasi fanlar akademiyasining tarix instituti va h.z. keng ma’noda sotsial...

Этот файл содержит 13 стр. в формате PDF (502,6 КБ). Чтобы скачать "sotsial institutlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sotsial institutlar PDF 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram