gallaktika va uning tuzilishi

DOCX 28 pages 1.9 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

ozbekiston respublikasi maktabgacha va maktab ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti _________________________________________________ boshlang’ich ta’limda tabiiy fanlar fanidan gallaktika va uning tuzilishi kurs ishi bajardi: _____________________________ ilmiy rahbar__________________________ toshkent 2025 reja: kirish asosiy qism: 1. gallaktikamizning vujudga kelishi va uning dinamikasi 2. gallaktikaning tuzilishi va o’lchamlari 3. gallaktikalarning fizik xususiyati 4. galaktikamiz obyektlari xulosa. foydalanilgan adabiyotlar kirish fan insonning ongli faoliyati maxsuli sifatida qadimgi yononistonda vi-v asrlarda vujudga keldi. juda ko’p olimlarning fikricha fan bu insonning ongli faoliyatidir. fanning vazifasi esa borliq haqidagi bilimlarni ishlab chiqish va ularni nazariy jihatdan tartibga solishdir. fanning asosiy maqsadi esa obektiv borliqni boshqarishni usullari va yo’llarini ishlab chiqishdan iboratdir. hozirgi paytda fanlar shartli ravishda uch qismga bo’linadi: - tabiiy fanlar; - ijtimoiy fanlar; - texnika fanlari; tabiiy fanlarga matematika, fizika, ximiya, geografiya, biologiya va geologiya fanlari kiradi. tabiiy fanlar oldida turgan asosiy vazifalardan biri fanlararo ahamiyatga ega bo’lgan myammolarni ishlab chiqishdir. kurs ishining …

2 / 28

ni yoritishda yordam beradigan relyef shakllarining xaritadagi ko’rinishini, relyef turlarining yerning qaysi qismlarida uchratishimizni o’rganish jarayoni. kurs ishi predmeti—o’quvchilarga gallaktika va uning tuzilishini tanishtirish jarayonida qo’l keladigam axborot texnologiya vositalari, kitob, qo’lyozma manbalar va hokazolar kiradi. 1. gallaktikamizning vujudga kelishi va uning dinamikasi hozirgi zamon tasavvuriga ko’ra koinot boshlang’ich rivojlanish paytida siyraklangan gaz bilan to’la bo’lgan gravitatsion ta’sir tufayli quyuqlanish sohalar paydo bo’lgan bu quyuqlanish sohalar alohida massaga ega bo’lgan bulutlarni hosil qilgan ayrim bulutlar aylanish momentiga ega bo’lib markazga tomon yanada quyuqlana borgan, bulardan keyinchalik spiralsimon galaktikalar paydo bo’lgan ayrimlari deyarli amalda aylanmagan. bular elliptik galaktikalar hosil bo’lishiga olib kelgan markaziy quyuqlanishiga ega bo’lmay aylanish momentiga ega bo’lgan bulutlar noto’g’ri galaktikalar hosil bo’lishiga olib kelgan. galaktikalar aro chang bulutlari geliy va vodoroddan iborat boshlangich bo’lib ular yemirilish natijasida o’z markaziga tomon quyuqlanishni hosil qilgan. bunday quyuqlanishlarning tezligi 250 km/s ga ega bo’lib harakati tartibsiz bo’lgan ulardan sharsimon 1-avlod yulduz …

3 / 28

massasiga ega bo’lgan yulduzlar o’z hayotini tezroq yashagan yulduzlar qancha massif bo’lgan modda uning markaziga qarab shuncha siqiladi. siqilish darajasiga bog’liq ravishda markaziy qismida harorat shuncha yuqori bo’ladi. chunki siqilgan moddalar termoyadro reaksiyasi shuncha tez ketadi. ularning quvvati shuncha yuqori 1015, 1016 k yadro yoqilg’isi tezroq yonadi va bunday yulduzlar o’zi bilan (yulduzlar) og’ir elementlar bilan boyitiladi, va massasi bunday yulduzlar o’zidan modda chiqarib turadi. ular yerdagi kuzatuvchiga o’ta yangi yulduzning chaqnashi bo’lib ko’rinadi. spiral galaktika massif bo’lsa tortishish kuchlari shuncha spiralni kuchliroq tortadi. shuning uchun massif galaktikalarda ingichka. ularda yulduz ko’proq gaz kamroq bo’ladi. m31 galaktikada spiralning qo’llari juda ingichka, m33 tumanlikda esa o’rtacha o’lchamga ega bo’lgan qo’llar kuzatiladi, tipiga bog’liq ravishda spiral galaktikalarning yulduzlari har xil hosil bo’lish tezligiga ega, eng katta tezlik sc tipidagi galaktikada elliptik yulduz sistemalarda evalyutsion jarayon sodda bo’lish kerak chunki ularda modda yuqori aylanish momenti va magnit maydonga ega emas. shunga ko’ra bunday …

4 / 28

tini protoyulduzlar deb ataganimiz kabi, hali malum turdagi galaktika holiga yetib kelmagan, boshlang’ich gazsimon tumanlikni qisqacha protogalaktika deb atashga kelishib olaylik. oxirgi o’n yil ichida kuzatuvlar orqali qator yangi ma’lumotlar qo’lga kiritildi. masalan, galaktikamiz tarkibi, massasi va boshqa parametrlari bo’yicha u turlicha bo’lgan alohida kampanentlar – yadro, balj, disk, galo, toj kabilar yig’indisidan iborat ekanligi ma’lum bo’ladi. og’ir elementlar miqdori galadagi yulduzlar tarkibida juda kam, tekislik tashkil etuvchi qismyulduzlarida esa, aksincha, ko’p miqdorda ekan. quyosh o’rin olgan joyda gardishsimon qatlam aylanishining chiziqli tezligi galoning aylanish tezligidan 5 – 6 marta kattaligi ma’lum bo’ldi va h.k. nazariy tadqiqotlarga ko’ra, protogalaktikaning siqilishi boshlanishi bilan gravitatsion beqarorlik natijasida undan turli quyuqlanishlar va bo’laklar vujudga kelib, ular massasi oralig’ida bo’lishi mumkin. bu bulutlar markaz tomon osongina tushib borib, ba’zilari bir – birlari bilan o’z xususiy harakatlari tufayli to’qnashib ketadilar. to’qnashish natijasida paydo bo’lgan yangi bulutlar yulduzlar tug’ulish yanada tezroq sodir bo’ladi. buning oqibatida birinchi …

5 / 28

kamiz evolyutsiaysi va dinamikasini o’rganishda nazariy tatqiqotlar mihim rol o’ynaydi. sababi shundaki, uning tarkibiy qismlarida yirik masshtabda biror dinamik jarayon sodir bo’lishi uchun eng kamida bir necha o’n million yil kerak. amaliy astrofizika yoki boshqa kuzatuv metodlari yordamida bunday jarayonlarini bevosita o’rganishning hech qanday imkoniyati yo’q. lekin, ko’pincha, nazariy tekshirishlar natijasi to’g’ri yoki hato chiqqanini eng oxirida kuzatuvlar bilan solishib aytib berish mumkin. 1-rasm galaktikamiz evolyutsiyasiga bog’liq holatlarini, spiral tarmoqlar muammosini va qator kuzatuv natijalarini tekshirib hal etishda, uning o’zini hamda tashkil etuvchi qismlarning muvozanat va nostatsionar hollaridagi modellarini nazariy ravishda tuzish, har birining dinamikasini va turg’unlik masalasini alohida o’rganish talab qilinadi. bu ilmiy ishlar oxirgi yo’llar mobaynida toshkent davlat universitetining astronomiya kafedrasida ham keng ko’lamda olib borilmoqda. qo’lga kiritilgan muhim natijalardan bazilarini aytib o’tadigan bo’lsak, birinchi o’rinda galaktikamizning turlitashkil etuvchi qismlarining modeli va evolyutsiyasi bosqichi to’g’risida to’xtatib o’tish kerak. umuman olganda, kuzatilayotgan yulduz sistemasining yoki uning nazariy ravishda tuzilgan …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gallaktika va uning tuzilishi"

ozbekiston respublikasi maktabgacha va maktab ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti _________________________________________________ boshlang’ich ta’limda tabiiy fanlar fanidan gallaktika va uning tuzilishi kurs ishi bajardi: _____________________________ ilmiy rahbar__________________________ toshkent 2025 reja: kirish asosiy qism: 1. gallaktikamizning vujudga kelishi va uning dinamikasi 2. gallaktikaning tuzilishi va o’lchamlari 3. gallaktikalarning fizik xususiyati 4. galaktikamiz obyektlari xulosa. foydalanilgan adabiyotlar kirish fan insonning ongli faoliyati maxsuli sifatida qadimgi yononistonda vi-v asrlarda vujudga keldi. juda ko’p olimlarning fikricha fan bu insonning ongli faoliyatidir. fanning vazifasi esa borliq haqidagi bilimlarni ishlab ch...

This file contains 28 pages in DOCX format (1.9 MB). To download "gallaktika va uning tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: gallaktika va uning tuzilishi DOCX 28 pages Free download Telegram