tilshunoslik fanining o‘rganish sohasi va predameti

DOCX 10 pages 32.3 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.3 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: tilshunoslik fanining o‘rganish sohasi va predameti reja: 1. tilshunoslik fanining predmeti va vazifalari. 2. «tilshunoslik nazariyasi» kursining mundarijasi.. 3. tilshunoslik fanining tarmoqlari. 4. tilshunoslik fanining aspektlari. tilshunoslikning boshqa fanlar bilan aloqasi. 1. tilshunoslik fanining predmeti va vazifalari. til faqat kishilik jamiyati mahsulidir. tilsiz hech bir voqelik va hodisani, insonning tabiatda, jamiyatda tutgan o‘rni, jamiyat taraqqiyoti yo‘llarini bilish, o‘rganish mumkin emas. tilshunoslik yoki til bilimi (lingvistika til haqidagi mustaqil va aniq fan bo‘lib, tilning kelib chiqishi, tarixiy taraqqiyot jarayonlari va qonuniyatlarini ilmiy asosda o‘rganadi. bu fan muayyan va umumiy tilshunoslik sohalaridan iborat. muayyan (xususiy) tilshunoslik ma`lum bir tilning luғat tarkibi, fonetik tizimi va grammatik qurilishi, taraqqiyot yo‘llari hamda qardosh tillarga munosabatini ilmiy asosda sinchiklab o‘rganadi va shu yo‘l bilan tilning luғat boyligi, fonetikasini sinchiklab tekshiradi, ilmiy grammatikasini yaratib beradi. umumiy tilshunoslik esa umuman tilning kelib chiqishi, ijtimoiy mohiyatini, jamiyatdagi o‘rni va vazifasini, taraqqiyot yo‘lini, til bilan tafakkurning bir-biriga uzviy boғliqligini, …

2 / 10

vati va mehnati bilan juda ko‘p yangiliklar yaratdi. ma`naviy boyliklar orasida tilshunoslik ilmida to‘plangan bilimlar muhim o‘rin tutadi. har bir davrning buyuk tilshunoslari bo‘ladi. ular o‘z yurti va xalqining tili haqidagi fikrlarini o‘rtaga tashlaganlar. xalqni buyuk maqsadlar sari etaklovchi bayroq sifatida namoyon bo‘ladigan ғoyalarning muayyan davr mafkurasiga aylanishida tilshunoslik bilimlari katta ahamiyat kasb etadi. til va uning ta`rifi. hozirgacha til ikkita bir-biriga zid dunyoqarash idealistik va materialistik nuqtai nazardan ta`riflanadi. ongni birlamchi, materiyani ikkilamchi deb biluvchi idealistik yo‘nalishdagi olimlar tilga quyidagicha ta`rif berishadi: «til tafakkurni ifoda qiluvchi ishoralar majmuidir» (f.de soseyur). «til – odam ongining ishtirokisiz, uning tashqi dunyoga nisbatan bo‘lgan mexanik harakatidir» (l.blumfil’d). «til fikrni ifoda qilishga mo‘ljallangan, talaffuz qilinadigan, chegaralangan tovushlar majmuidir» (b.grosse). bu ta`riflarning birortasi tilning to‘liq ta`rifi emas, chunki ular tilning ijtimoiy mohiyatini ochib berolmaydi. til asrlar davomida jamiyatga xizmat qiladi, ularning ehtiyojlarini to‘la-to‘kis bajaradi, garchand, til o‘zgaruvchan hodisa bo‘lsa-da, u faqat o‘zining ichki ob`ektiv qonunlari …

3 / 10

alarini to‘ғri tushunishga, ma`lum bir til hamda qardosh til guruhlarini bir-biriga solishtirib, ma`lum til hodisalarini, luғat tartibini, fonetik tizimi va grammatik qurilishini ilmiy asosda chuqur o‘rganish uchun nazariy va amaliy jihatdan zamin yaratib beradi. 3. tilshunoslik fanining tarmoqlari. kishilarning eng muhim aloqa vositasi bo‘lgan tilni tilshunoslik fani o‘rganadi. uning uch tarmoғi mavjud: 1. ekstralingvistika (ekstra – tashqi, lingvistika – tilga xos) tildan tashqarida, ammo bevosita til bilan boғliq bo‘lgan xususiyatlarni o‘rganadi. ekstralingvistika quyidagi tarmoqlarga ajraladi: a. sotsiolingvistika. bunda tilning tabiati va ijtimoiy vazifasi o‘rganiladi. b. metalingvistika. bunda til va tafakkur, tilning mazmun tomoni, nutq faoliyati, til birliklarining matn va sharoit bilan aloqasi o‘rganiladi. 2. intralingvistika. bunda tilning ichki tizimi, uning birliklari va kategoriyalari, tilning fonologik, leksikologik va grammatik qurilishi o‘rganiladi. 3. komparativistika. bunda tillar qiyosiy tarzda o‘rganiladi. bu soha uchga bo‘linadi: a. qiyosiy tilshunoslik. bu soha o‘z navbatida qiyosiy-tarixiy va choғishtirma tilshunoslikka bo‘linadi. qiyosiy-tarixiy tilshunoslik bir-biriga qarindosh bo‘lgan tillarni o‘rganadi. …

4 / 10

tilshunoslik. nazariy tilshunoslik. tilshunoslikda til komponentlarining ichki munosabatlarini, o‘zaro boғliqligini, tilning struktura tomonini yoritish maqsad qilib qo‘yilgan yo‘nalishi struktural tilshunoslik deb ataladi. xususiy (konkret) tilshunoslik har bir konkret tilning fonetik tizimi, luғat tarkibi, grammatik qurilishi va ularning taraqqiyot yo‘llari hamda bu tilning boshqa tillarga munosabatini o‘rganadi va shu asosda konkret tilning ilmiy grammatikasini yaratishga intiladi. umumiy tilshunoslik ma`lum bir tilning emas, balki umuman til qonunlari, tilning paydo bo‘lishi, tilning jamiyatdagi o‘rni va vazifasi kabi masalalarni tadqiq etadi. shuningdek, bu fanda konkret tillarni, til guruhlarni, qardosh tillarni o‘rganish natijasida aniqlangan til faktlari umumlashtirilib, muhim ilmiy-nazariy xulosalar chiqariladi. umumiy tilshunoslik – inson tilini ilmiy o‘rganadi- gan fan bo‘lib, uning asosiy maqsadi tilshunoslik fanining predmeti va vazifalari, tilning mohiyati, tilning tuzilishi, til va nutq, til va tafakkur, tildagi belgilar tizimi, til va jamiyat, til taraqqiyoti, tilshunoslik maktablari va yo‘nalishlari, tillarni ilmiy tadqiq etish usullari haqida ma`lumot berishdan iborat. shu jarayonda tilning tipologik belgilari …

5 / 10

a suriladi. «tilshunoslik nazariyasi» kursida tillarni o‘rganish sohasida quyidagi muammolar doirasida mavjud bo‘lgan nazariyalar haqida ma`lumot beriladi: 1. tilshunoslik tarixida mavjud bo‘lgan oqimlar va maktablarda til muammolarining o‘rganilishi. 2. tilshunoslikdagi falsafiy yo‘nalish. 3. tilning nazariy masalalari. til va nutq. til va tafakkur. tildagi belgining tabiati haqida. mantiqiy va grammatik kategoriyalar. til va jamiyat. tilda shakl va mazmun. 4. til qurilishi masalalari. til qurilishida pragmatika va sintagmatika. til fonologiyasi, leksikologiyasi, grammatikasi, so‘z yasalishi. lingvistik tipologiya. tillarning tipologik va geneologik tasnifi. 5. tillarni o‘rganishdagi qiyosiy-tarixiy, choғishtirish, tasviriy, riyoziyot, avtomatlashtirish, jo‘ғrofiya metodlar va ularning mohiyati. 5.tilshunoslikning boshqa fanlar bilan aloqasi. til tilshunoslik fanining ob`ekti bo‘lib, u insonning bevosita kuzatishi va mustaqil ilmiy izlanishlari uchun ham xizmat qiladi. tilshunoslik fani til bo‘yicha tadqiqot ishlari olib borganda, boshqa fan materiallarini ham hisobga oladi. jumladan: 1. tilshunoslik birinchi navbatda falsafa bilan chambarchas boғliqdir, chunki falsafa tilshunoslikning metodologiyasini belgilab beradi. masalan, dialektika, sinergetika, til va tafakkur haqidagi …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslik fanining o‘rganish sohasi va predameti"

mavzu: tilshunoslik fanining o‘rganish sohasi va predameti reja: 1. tilshunoslik fanining predmeti va vazifalari. 2. «tilshunoslik nazariyasi» kursining mundarijasi.. 3. tilshunoslik fanining tarmoqlari. 4. tilshunoslik fanining aspektlari. tilshunoslikning boshqa fanlar bilan aloqasi. 1. tilshunoslik fanining predmeti va vazifalari. til faqat kishilik jamiyati mahsulidir. tilsiz hech bir voqelik va hodisani, insonning tabiatda, jamiyatda tutgan o‘rni, jamiyat taraqqiyoti yo‘llarini bilish, o‘rganish mumkin emas. tilshunoslik yoki til bilimi (lingvistika til haqidagi mustaqil va aniq fan bo‘lib, tilning kelib chiqishi, tarixiy taraqqiyot jarayonlari va qonuniyatlarini ilmiy asosda o‘rganadi. bu fan muayyan va umumiy tilshunoslik sohalaridan iborat. muayyan (xususiy) tilshunoslik ma`lum bir...

This file contains 10 pages in DOCX format (32.3 KB). To download "tilshunoslik fanining o‘rganish sohasi va predameti", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslik fanining o‘rganish… DOCX 10 pages Free download Telegram