somoniylar davlati boshqaruv tizimi

DOCX 20 pages 122.8 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 122.8 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi toshkent davlat sharqshunoslik universiteti “somoniylar davlati boshqaruv tizimi” mavzusida referat bajardi: 1- kurs 2-guruh talabasi olimov davronbek to‘qinbek o‘g‘li qabul qildi: alimova r. toshkent-2025 reja: 1. somoniylar davlat boshqaruvining asosiy tamoyillari 2. boshqaruv organlari va ularning vazifalari 3. diniy va madaniy ahmiyat 4. iqtisodiy va ijtimoiy tizimga ta’siri 5. foydalanilgan adabiyotlar 1. somoniylar davlat boshqaruvining asosiy tamoyillari islomning markaziy osiyoga yoyilishi mintaqa tarixida tub burilish yasadi. shariat ahkomlariga asoslangan arab xalifaligi boshqaruv tizimining mintaqaga kirib kelishi oʻzbek davlatchiligining keyingi davrlardagi rivojlanishiga katta taʼsir koʻrsatdi. viii-xii asrlar davomida islom ahkomlarini oʻziga singdirib borgan markaziy osiyodagi boshqaruv tizimi milliy davlatchilik tarixining muhim segmentlaridan biriga aylandi. islom markaziy osiyodagi boshqaruv tizimining yangi shakllarda rivojlanishini boshlab berdi. buning natijasida vujudga kelgan milliy boshqaruv tizimi tamoyillari xx asrgacha oʻz kuchini saqlab qoldi. ix asrning ikkinchi yarmi islom tarixida “zaif xalifalar asri”ning boshlanishi deb yuritiladi. bu davrga kelib …

2 / 20

tohiriylardan mustaqil boʻlishga intilganlar, ammo hech qachon abbosiylarga qarshi chiqmaganlar va bagʻdoddan mustaqil boʻlishga intilmaganlar. binobarin, xalifa maʼmun marvdan bagʻdodga ketishdan oldin unga sadoqat bildirgan somon avlodlari nuh ibn asad (vaf. 842-y.) va uning ukalarini hokim etib tayinlashga buyruq beradi. 204/819-20-yilda xuroson amiri gʻasson ibn abbod xalifaning koʻrsatmasiga binoan nuh ibn asadni samarqandga, ahmadni – fargʻonaga, yahyoni – shosh va ustrushonaga, ilyosni esa – hirotga hokim etib tayinlaydi. aka-ukalar rasman bir-biridan mustaqil hukmdor boʻlgan, lekin amalda ular nuh ibn asadga boʻysunganlar. u somonxudotning toʻrt nabirasining toʻngʻichi boʻlib, somoniylar sulolasining asoschisi hisoblanadi. nuh ibn asad boshqa dindagi turklarga qarshi jihod urushlari olib borgan. 225/ 839-40-yilda u isfijob shahrini egallab, undagi tokzorlar va ekinzorlarni oʻz ichiga olgan mudofaa devorini qurdiradi. nuh ibn asad hukmronligi davrida samarqand, shosh va fargʻona shaharlarida zarb etilgan tangalardagi yozuvlarda xalifa ismidan keyin uning ismi keltirilgan. bu esa uning xuroson hukmdorlari tohiriylardan mustaqil boʻlganligi va faqatgina xalifaga boʻysunganini …

3 / 20

igini yuqorida nomlari keltirilgan muarrixlarning keltirgan maʼlumotlari ham tasdiqlaydi. somoniylar hukmronligi boshlanganda (ix asr boshlari) movarounnahr alohida maʼmuriy birlik edi, x asrdan boshlab xuroson ham unga qarashli boʻlgan. somoniylar oʻzlarining hukmronligi ostiga ikkita yirik mintaqani – buxoro, samarqand, ustrushona, fargʻona, shosh, isfijob, xorazm, kesh, nasaf, chagʻoniyon, xuttalonni oʻz ichiga oluvchi movarounnahr va badaxshon, balx, toxariston, gurjiston, marv, hirot, gʻur, nishopur va gurganchni oʻz ichiga olgan xurosonni birlashtirdilar. shuning uchun adabiyotlarda ularning mulki baʼzan “somoniylar imperiyasi” deb nomlanadi. movarounnahr toʻrt viloyatdan iborat boʻlgan. sugʻd viloyatining ikkita poytaxti boʻlib, bular buxoro va samarqand shaharlari edi. shuningdek, xorazm, fargʻona, chagʻoniyon va shosh viloyatlari ham mazkur hududga kirgan. somoniylar davlatining gʻarbiy qismi, yaʼni xuroson hududi esa, toʻrt qismdan iborat boʻlib, birinchisining poytaxti naysabur (nishopur), ikkinchisiniki – marv, uchinchisi – hirot, toʻrtinchisi balx shaharlari edi. manbalar koʻrsatadiki, oʻrta asrlarda marv shahrining nufuzi juda yuqori boʻlgan. abbosiy xalifalar hokimiyati ham marvda boshlangan va ularning qora rangli …

4 / 20

niy jihatdan xuroson amirlari boʻlib, movarounnahr va xuroson yerlari ularga qarashli boʻlgan. shuning uchun ularning qarorgohi buxoro x asrda movarounnahr va xuroson poytaxti hisoblangan. u movarounnahrdagi xurosonga eng yaqin shahar boʻlgan. tohiriylar nishopurdan turib xurosonni idora etgan boʻlsalar, ismoil ibn ahmad buxoroni oʻziga qarorgoh etib tanlagan va davlatning poytaxtiga aylantirgan. buning asosiy sababi – uning islomdan oldingi ajdodlari (el arslon va el tegin) buxoroda yashaganlar va shu yerda dafn etilganlar. uning avlodlari davrida ham poytaxt buxoro boʻlib qolavergan. ungacha movarounnahr hukmdorlari samarqandda, baʼzan shoshda, baʼzida esa fargʻonada yashaganlar. 2. boshqaruv organlari va ularning vazifalari somoniylar sulolasi movarounnahrdagi arab boʻlmagan birinchi musulmon hukmdorlar boʻlib, yuz yildan ortiq hukmronlik qilgan. bu davrdagi boshqaruv tizimi mohiyatini hokimiyatning otadan bolaga meros boʻlib oʻtishi tamoyili tashkil qilgan. somoniylarning movarounnahrda islomning yoyilishida koʻrsatgan xizmatlarini ham alohida taʼkidlash joiz. buning natijasida mazkur sulola markaziy osiyoda islom dini koʻrsatmalari asosidagi boshqaruv tizimining qaror topishida alohida rol oʻynadi. uning …

5 / 20

[3: abul abbos ahmad ibn yahyo al-balozuriy. futuh al-buldon. xurosonning fath etilishi / soʻz boshi, arab tilidan tarjima, sharhlar, izohlar va koʻrsatkichlar muallifi sh.s.kamoliddin. – t.: toshdshi, 2017. – b.439.] somoniylar abbosiylar kabi sunniylik mazhabini mahkam tutganlar va unga xizmat qilganlar. xutbani abbosiylar nomiga oʻqitib, pullarini ham ularning nomi bilan zarb qildirganlar. oʻz navbatida, abbosiylar ham somoniylarni qadrlab, oʻzlariga yaqin tutganlar. somoniylar abbosiylarga safforiylar va zaydiylar kabi ularga qarshi chiqqan davlatlarni mahv etishga yordam berganlar. ayniqsa, ismoil somoniyning xurosonni egallashi va oʻz davlatiga qoʻshib olishi, shia oqimidagi safforiylar davlatining tugatilishida muhim rol oʻynadi. xuroson boshqaruvi safforiylar qoʻlidan ketgach, somoniylar xalifalikning “devon al-mashriq” deb ataluvchi sharqiy viloyatlaridan biri boʻlgan xurosonning voliylari sifatida amir unvoniga ega boʻlganlar. bundan tashqari, boshqa viloyatlarning voliylari singari, “maulo amir al-moʻminin”, yaʼni “moʻminlar amirining mavlosi” deb atalganlar. somoniylar sharʼan abbosiy xalifalarning xurosondagi amirlari yoki voliylari, yaʼni boshqaruvchilari hisoblangan. narshaxiyga koʻra, somoniylarning mansur ibn nuhgacha (hukmronlik yillari 961-976) …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "somoniylar davlati boshqaruv tizimi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi toshkent davlat sharqshunoslik universiteti “somoniylar davlati boshqaruv tizimi” mavzusida referat bajardi: 1- kurs 2-guruh talabasi olimov davronbek to‘qinbek o‘g‘li qabul qildi: alimova r. toshkent-2025 reja: 1. somoniylar davlat boshqaruvining asosiy tamoyillari 2. boshqaruv organlari va ularning vazifalari 3. diniy va madaniy ahmiyat 4. iqtisodiy va ijtimoiy tizimga ta’siri 5. foydalanilgan adabiyotlar 1. somoniylar davlat boshqaruvining asosiy tamoyillari islomning markaziy osiyoga yoyilishi mintaqa tarixida tub burilish yasadi. shariat ahkomlariga asoslangan arab xalifaligi boshqaruv tizimining mintaqaga kirib kelishi oʻzbek davlatchiligining keyingi davrlardagi rivojlanishiga katta taʼsir koʻrsatdi. viii-xii asrl...

This file contains 20 pages in DOCX format (122.8 KB). To download "somoniylar davlati boshqaruv tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: somoniylar davlati boshqaruv ti… DOCX 20 pages Free download Telegram