operatsion tizimlarda xisoblash jarayoni

DOCX 12 pages 62.1 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 62.1 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

o‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ishi mavzu: operatsion tizimlarda xisoblash jarayoni bajardi: 063-21-guruh talabasi adilxanova umida furqat qizi rahbar: _______________________ toshkent 2025 reja: 1. operatsion tizimlarda hisoblash jarayoni tushunchasi 2. jarayonlarni rejalashtirish va uning turlari 3. jarayonlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir va sinxronizatsiya 4. jarayonlarni boshqarishda operatsion tizimning roli 1. operatsion tizimlarda hisoblash jarayoni tushunchasi operatsion tizimlarda jarayon – bu bajarilayotgan dastur nusxasi hisoblanadi. jarayon kompyuter xotirasida mavjud bo‘lib, bajarilayotgan dastur kodi, ish holati, ajratilgan resurslar, registrlar qiymatlari, xotira manzillari, fayllar va boshqa axborotlarni o‘z ichiga oladi. har bir jarayonni kuzatish va boshqarish uchun operatsion tizim maxsus tuzilma – jarayonni boshqarish bloki (pcb – process control block) dan foydalanadi. pcb har bir jarayonga yagona identifikator (pid), joriy holati, foydalanilayotgan registrlar, xotira maydonlari, ochilgan fayllar ro‘yxati, rejalashtirish ma’lumotlari, kutilayotgan hodisalar haqida ma’lumot va boshqa kerakli axborotlarni o‘z ichiga oladi. jarayonlar holatiga ko‘ra bir necha …

2 / 12

, barcha joriy registr qiymatlari, xotira ko‘rsatkichlari pcbga yozib olinadi. keyinchalik jarayon davom ettirilganda, bu qiymatlar qayta yuklanadi. bu jarayon kontekst almashinuvi (context switch) deb nomlanadi va u ko‘p jarayonli tizimlarda muhim rol o‘ynaydi. operatsion tizim har bir jarayonni boshqarish bilan birga, ularga cpu vaqtini ham adolatli taqsimlaydi. bu jarayonlar rejalashtiruvchisi yordamida amalga oshiriladi. rejalashtirish algoritmlari, masalan, birinchi kirgan birinchi bajariladi (fcfs), qisqa muddatli jarayonlar ustun (sjf), yoki aylanuvchi (rr) usullaridan foydalanadi. jarayonlar orasida bog‘liqlik yoki raqobat bo‘lishi mumkin. ba’zi jarayonlar o‘zaro axborot almashadi yoki resurslarga birgalikda murojaat qiladi. bunday hollarda sinxronlashtirish mexanizmlari zarur bo‘ladi. masalan, semaforlar yoki monitorlar yordamida bir vaqtda bir nechta jarayon tomonidan foydalaniladigan resurslar himoya qilinadi. aks holda, poyga holatlari (race condition) yuzaga kelishi, yoki turg‘unlik (deadlock) holati yuz berishi mumkin. jarayonlar xotirasi segmentlarga bo‘linadi: dastur kodi (text), ma’lumotlar (data), stek (stack), va boshqa qismlar. operatsion tizim har bir jarayonga alohida xotira maydoni ajratadi yoki ularni …

3 / 12

, ularni jarayon sifatida boshqaradi. har bir dastur ishga tushganda yangi jarayon yaratiladi. jarayonlar ierarxiyasi mavjud bo‘lib, bir jarayon boshqa jarayonni yaratishi mumkin. bunday ota-jarayon (parent process) va farzand-jarayon (child process) orasida aloqa bo‘lishi mumkin. unix va linux operatsion tizimlarida jarayonlar fork(), exec() tizim chaqiriqlari orqali yaratiladi. fork() yangi jarayon yaratadi, exec() esa mavjud jarayonda yangi dastur bajarilishini boshlaydi. operatsion tizim jarayonlar ustida kuzatuv, rejalashtirish, sinxronlashtirish, resurslarni ajratish, xotirani boshqarish kabi funktsiyalarni amalga oshiradi. har bir jarayon uchun pcb yangilanadi. har safar jarayon kontekstini almashtirishda tizim juda tez ishlaydi, chunki rejalashtiruvchi algoritmlar optimallashtirilgan. jarayon holatlari o‘zgarishi tizim registrlariga yoziladi va holat diagrammalari yordamida nazorat qilinadi. jarayon holatlarini boshqarish jarayonni to‘g‘ri rejalashtirish uchun muhimdir. misol uchun, jarayon kutilayotgan holatda uzoq vaqt qolsa, u “och qolgan jarayon” (starvation) holatiga tushishi mumkin. 2. jarayonlarni rejalashtirish va uning turlari operatsion tizimlarda jarayonlarni rejalashtirish – bu jarayonlarga protsessor vaqtini taqsimlash tartibini belgilovchi muhim jarayondir. har …

4 / 12

a muddatli, o‘rta muddatli va uzoq muddatli rejalashtirish. qisqa muddatli rejalashtirish eng ko‘p ishlatiladigan rejalashtirish bo‘lib, u bajarilish uchun tayyor holatda turgan jarayonlardan birini tanlaydi va cpuni unga ajratadi. bu rejalashtiruvchi cpu rejalashtiruvchisi deb ataladi. u millisekundlar ichida ish ko‘radi va har bir kontekst almashinuvida faollashadi. o‘rta muddatli rejalashtirish esa asosiy xotiradan tashqariga chiqarilgan (swap qilingan) jarayonlarni qaytadan asosiy xotiraga kiritish yoki ularni vaqtincha chiqarib yuborish bilan shug‘ullanadi. u resurslarni tejash va xotira balansini saqlash uchun zarur bo‘ladi. uzoq muddatli rejalashtirish yangi yaratilgan jarayonlardan qaysi biri bajarilish uchun asosiy xotiraga kiritilishini belgilaydi. bu rejalashtirish orqali tizimga bir vaqtning o‘zida qancha jarayon kirishi mumkinligi nazorat qilinadi. rejalashtirishning o‘zi esa turli xil algoritmlar asosida ishlaydi. eng sodda algoritmlardan biri – fcfs (first-come, first-served), ya’ni birinchi kelgan birinchi bajariladi. bu usulda jarayonlar navbatda turgan tartibda, hech qanday ustuvorliksiz cpu vaqtini oladi. fcfs oddiy va adolatli ko‘rinadi, ammo ba’zan samaradorlikni pasaytiradi. chunki uzun davom …

5 / 12

, navbatdagi jarayonga o‘tiladi. rr algoritmi adolatni saqlaydi va barcha jarayonlarga teng imkoniyat beradi. ayniqsa interaktiv tizimlar uchun foydalidir. rrning asosiy kamchiligi – juda qisqa kvanta belgilansa, tizim kontekst almashinishiga ko‘p vaqt sarflaydi, bu esa samaradorlikni pasaytiradi. prioritetli rejalashtirish algoritmi esa har bir jarayonga ma’lum bir ustuvorlik darajasini belgilaydi. ustuvorligi yuqori bo‘lgan jarayonlar birinchi bajariladi. bu usul foydalanuvchi muhim deb hisoblagan yoki tizim uchun zarur jarayonlarga tez xizmat ko‘rsatadi. biroq, past ustuvorlikka ega jarayonlar uzoq kutib qolishi mumkin. bu muammoni hal qilish uchun ustuvorlikni dinamik ravishda oshirish usullari mavjud, ya’ni uzoq vaqt kutgan jarayonning ustuvorligi avtomatik oshiriladi. bu orqali och qolish muammosi oldi olinadi. jarayonlarni rejalashtirish tizim samaradorligini oshirishda beqiyos ahamiyatga ega. rejalashtirish algoritmlari tanlanayotganda operatsion tizimning turi, foydalanuvchilar soni, jarayonlarning xususiyati, real vaqt talablar va resurslar hisobga olinadi. masalan, real vaqt tizimlarida qat’iy vaqt chegarasi mavjud bo‘lib, bunda rr algoritmi unchalik samarali emas, balki ustuvorlik yoki vaqt cheklovli algoritmlar …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "operatsion tizimlarda xisoblash jarayoni"

o‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ishi mavzu: operatsion tizimlarda xisoblash jarayoni bajardi: 063-21-guruh talabasi adilxanova umida furqat qizi rahbar: _______________________ toshkent 2025 reja: 1. operatsion tizimlarda hisoblash jarayoni tushunchasi 2. jarayonlarni rejalashtirish va uning turlari 3. jarayonlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir va sinxronizatsiya 4. jarayonlarni boshqarishda operatsion tizimning roli 1. operatsion tizimlarda hisoblash jarayoni tushunchasi operatsion tizimlarda jarayon – bu bajarilayotgan dastur nusxasi hisoblanadi. jarayon kompyuter xotirasida mavjud bo‘lib, bajarilayotgan dastur kodi, ish holati, ajratilgan resurslar, registrlar qiymatlari, xotira man...

This file contains 12 pages in DOCX format (62.1 KB). To download "operatsion tizimlarda xisoblash jarayoni", click the Telegram button on the left.

Tags: operatsion tizimlarda xisoblash… DOCX 12 pages Free download Telegram