kriptografiya asoslari va uning operatsion tizimlarda qo'llanilishi

PPTX 12 pages 2.8 MB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.8 MB

File type PPTX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

pptxgenjs presentation kriptografiya asoslari va uning operatsion tizimlarda qo'llanilishi reja 1. tarixiy asoslar 2. zamonaviy kriptografiya asoslari 3. operatsion tizimlarda axborot xavfsizligi muhimligi kriptografiya - ma'lumotlarni himoyalash va xavfsiz uzatish uchun matematik usullar va algoritmlar majmuasidir. ushbu soha axborot xavfsizligining poydevori bo'lib, zamonaviy raqamli dunyoda tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. bugungi kursimizda kriptografiyaning asosiy tushunchalari, uning operatsion tizimlarda qo'llanilishi, hamda zamonaviy yechimlar bilan tanishamiz. kriptografiya faqat ma'lumotlarni shifrlash emas, balki autentifikatsiya, yaxlitlik va inkor qilmaslik kabi muhim xavfsizlik masalalarini ham hal qilishini ko'rib chiqamiz. 2 tarixiy asoslar qadimgi davr misr iyerogliflari va sezar shifri o'rta asrlar al-kindi va vigenère shifrlari xx asr enigma mashinasi va kompyuter kriptografiyasi zamonaviy davr asimmetrik shifrlash va kvant kriptografiyasi kriptografiya tarixi qadimgi misr va mesopatamiyaga borib taqaladi. dastlabki shifrlash usullari oddiy almashtirish va o'rin almashtirish tamoyillariga asoslangan edi. masalan, sezar shifri alifboni ma'lum songa surish orqali ishlaydigan eng qadimgi usullardan biridir. asrlar davomida kriptografiya tadrijiy …

2 / 12

natijasida hosil bo'lgan, faqat tegishli kalit bilan o'qish mumkin bo'lgan ma'lumot. zamonaviy kriptografiya shifrlash jarayonida ochiq matndan shifrlangan matn yaratuvchi algoritmlarni o'z ichiga oladi. bu jarayonda kalit muhim rol o'ynaydi - kalitsiz shifrlangan matnni deshifrlash deyarli imkonsiz hisoblanadi. hozirgi kriptografiyaning asosiy tamoyillaridan biri kerkhoffs prinsipidir: tizimning xavfsizligi algoritm sirligiga emas, balki kalitning maxfiyligiga asoslanishi kerak. shuning uchun ko'plab kriptografik algoritmlar ochiq kodli bo'lib, ularning xavfsizligi keng miqyosda tekshiriladi. 4 simmetrik kriptografiya kalitni yaratish xavfsiz simmetrik kalit hosil qilinadi shifrlash ma'lumot kalit yordamida shifrlash algoritmi orqali kodlanadi uzatish shifrlangan ma'lumot xavfsiz bo'lmagan kanal orqali yuboriladi deshifrlash qabul qiluvchi xuddi shu kalit bilan ma'lumotni deshifrlaydi simmetrik kriptografiya - bir xil kalit yordamida ma'lumotni ham shifrlash, ham deshifrlash amalga oshiriladigan usul. bu eng tez ishlaydigan kriptografik usullardan biri bo'lib, katta hajmdagi ma'lumotlarni shifrlashda samarali hisoblanadi. aes (advanced encryption standard) bugungi kunda eng keng qo'llaniladigan simmetrik shifrlash algoritmidir. u 128, 192 yoki 256 bitli …

3 / 12

n ishlatiladi raqamli imzolarni yaratish assimmetrik kriptografiya ikki bog'liq kalit - jamoat (ochiq) va shaxsiy (maxfiy) kalitlardan foydalanadi. ushbu tizimning asosiy afzalligi, yuboruvchi va qabul qiluvchi oldindan sir kalitni almashishi shart emasligi. rsa algoritmi assimmetrik kriptografiyaning eng mashhur namunasidir. u tub sonlar faktorizatsiyasi muammosining murakkabligiga asoslangan. elliptik egri chiziqlar kriptografiyasi (ecc) esa, kichikroq kalit o'lchamlari bilan yuqori xavfsizlikni ta'minlaydigan yanada samarali assimmetrik algoritm hisoblanadi. 6 kriptografik xesh funktsiyalari yaxlitlik ma'lumot o'zgartirilmaganligini ta'minlash fiksirovanlik har qanday uzunlikdagi ma'lumotdan ma'lum uzunlikdagi "barmoq izi" hosil qilish qaytarilmaslik xesh qiymatidan asl ma'lumotni qayta tiklash imkonsizligi kriptografik xesh funktsiyalari har qanday hajmdagi ma'lumotdan qattiy belgilangan uzunlikdagi qiymat (xesh) hosil qiladi. xesh funktsiyalari ma'lumotlarning yaxlitligini tekshirish, parollarni saqlash va raqamli imzolarda keng qo'llaniladi. xesh funktsiyalari bir tomonlama bo'lishi kerak - ya'ni, xesh qiymatidan asl ma'lumotni qayta tiklash imkonsiz bo'lishi lozim. bundan tashqari, ular to'qnashuvlarga chidamli bo'lishi kerak - ikki xil ma'lumot bir xil xesh qiymatiga ega …

4 / 12

ga ega bo'lib, ular tizim resurslarini himoya qilish, foydalanuvchilarni autentifikatsiya qilish va ma'lumotlar xavfsizligini ta'minlashga qaratilgan. kriptografiya operatsion tizimning barcha himoya qatlamlarida muhim rol o'ynaydi. u foydalanuvchi parollarini xeshlash, fayl tizimlarini shifrlash, tarmoq aloqalarini himoyalash va xavfsiz yuklash jarayonlarini ta'minlashda qo'llaniladi. operatsion tizimning xavfsizlik siyosatlari va ruxsat berish modellari ham kriptografik mexanizmlar yordamida amalga oshiriladi, bu esa muhim ma'lumotlarni faqat ruxsat etilgan foydalanuvchilargina ko'ra olishini ta'minlaydi. 8 kriptografiya operatsion tizimlarda to'liq disk shifrlash windows tizimida bitlocker, macos-da filevault va linux-da luks kabi vositalar diskning barcha ma'lumotlarini shifrlash orqali tizim o'chirilganda ma'lumotlarni himoya qiladi. fayl tizimini shifrlash windows-dagi efs (encrypting file system) yoki linux-dagi ecryptfs kabi vositalar alohida fayllar va kataloglarni shifrlash imkonini beradi, bu esa nozik ma'lumotlarni himoya qiladi. parol va kalitlarni boshqarish operatsion tizimlar parollarni xavfsiz saqlash uchun kriptografik xesh funktsiyalardan foydalanadi. zamonaviy tizimlar kuchli pbkdf2 yoki bcrypt kabi funktsiyalardan foydalanadi. xavfsiz yuklash uefi secure boot kabi mexanizmlar yuklash …

5 / 12

(linux/unix) openssl ko'p platformali vosita bo'lib, tls/ssl protokollari, shifrlash, deshifrlash va xesh funktsiyalari uchun ishlatiladigan kriptografik kutubxonadir. terminalda fayl shifrash uchun ishlatilishi mumkin. bitlocker (windows) windows operatsion tizimining ichki to'liq disk shifrlash vositasi. u operatsion tizim bilan birga yetkaziladi va tpm (trusted platform module) qurilmasi bilan integratsiyalashgan bo'lishi mumkin. gpg (gnu privacy guard) openpgp standartining ochiq manbali amalga oshirilishi. fayllarni shifrlash, raqamli imzolar yaratish va kalit boshqaruvini amalga oshirish uchun keng qo'llaniladi. zamonaviy operatsion tizimlarda kriptografiyadan foydalanish uchun ko'plab dasturiy vositalar mavjud. linux/unix tizimlarda openssl, gnupg va dm-crypt kabi vositalar keng tarqalgan bo'lib, ular orqali fayllarni shifrlash, raqamli imzolar yaratish va boshqa kriptografik amallarni bajarish mumkin. windows muhitida esa bitlocker va efs eng ko'p ishlatiladigan ichki kriptografik vositalardir. bitlocker to'liq diskni shifrlash imkonini bersa, efs alohida fayllar va kataloglarni shifrlay oladi. ushbu vositalarning barchasi foydalanuvchilarning ma'lumotlari xavfsizligini ta'minlash uchun zamonaviy kriptografik algoritmlardan foydalanadi. 10 xulosa va kelajakdagi yo'nalishlar kvant hisoblash …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kriptografiya asoslari va uning operatsion tizimlarda qo'llanilishi"

pptxgenjs presentation kriptografiya asoslari va uning operatsion tizimlarda qo'llanilishi reja 1. tarixiy asoslar 2. zamonaviy kriptografiya asoslari 3. operatsion tizimlarda axborot xavfsizligi muhimligi kriptografiya - ma'lumotlarni himoyalash va xavfsiz uzatish uchun matematik usullar va algoritmlar majmuasidir. ushbu soha axborot xavfsizligining poydevori bo'lib, zamonaviy raqamli dunyoda tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. bugungi kursimizda kriptografiyaning asosiy tushunchalari, uning operatsion tizimlarda qo'llanilishi, hamda zamonaviy yechimlar bilan tanishamiz. kriptografiya faqat ma'lumotlarni shifrlash emas, balki autentifikatsiya, yaxlitlik va inkor qilmaslik kabi muhim xavfsizlik masalalarini ham hal qilishini ko'rib chiqamiz. 2 tarixiy asoslar qadimgi davr misr iyerogliflar...

This file contains 12 pages in PPTX format (2.8 MB). To download "kriptografiya asoslari va uning operatsion tizimlarda qo'llanilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: kriptografiya asoslari va uning… PPTX 12 pages Free download Telegram