kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi
Page preview (5 pages)
Scroll down 👇![o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti oʻzbek filologiyasi fakulteti oʻzbek tilshunosligi kafedrasi hozirgi oʻzbek tili fanidan kurs ish mavzu: kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi bajardi: ________________________ qabul qildi: ________________________ toshkent 2024 mundarija: kirish 3 i bob. kesim va uning ifodalanishi 5 1.1. kesimning asosiy xususiyatlari 5 1.2. kesimning ifodalanishi. 7 ii bob. kesimning ma’no va tuzilish turlari 16 2.1. kesimning tarkibida bo gʻlama va uning vazifasi 16 2.2. kesimning koordinatsiyasilari. 19 xulosa 28 foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati 30 kirish oʻzbek tiliga davlat tili maqomining berilishi oʻzbek tilining taraqqiyoti yoʻlida yangi davrni boshlab berdi. bu esa, oʻz navbatida, davrni oʻzbek tili tarixini toʻgʻri va chuqur oʻrganish, til sathlarining tabiatini aniq tahlil etish va ularning badiiy matndagi imkoniyatlarini ilmiy tahlil qilish, bu yoʻnalishda zaruriy tadqiqot ishlarini olib borish va ilmiy xulosalarga kelish kabi dolzarb vazifalarni yuklaydi.[footnoteref:1] [1: shoabdurahmonov sh., asqarova m., hojiyev a., rasulov …](/media/previews/pages/preview_7LPZvjD.webp "kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi - Page 1")
![ing semantik tabiati yaqqol yuzaga chiqadi[footnoteref:2]. тil – kishilarga fikrlashuv, fikrlash quroli bo‘lib xizmat qiladigan noyob ijtimoiy hodisa. har bir til uning sohibi bo‘lmish jamoaning bebaho mulki bo‘lib, o‘zi mansub jamoaning nomi bilan ataladi: o‘zbek jamoasiga xizmat qiluvchi tilga o‘zbek tili deyiladi. o‘zbeklar o‘z tilidan ko‘p asrlar davomida foydalanib keladi. dastlab og‘zaki muloqotni ta'minlagan o‘zbek tili keyinchalik yozma shaklda ham namoyon bo‘lgan. yozma nutqda til hodisalaridan foydalanishning ma'lum me'yorlarini ishlab chiqish zaruriyati paydo bo‘lgan. тil hodisalaridan ma'lum me'yor asosida foydalanish adabiy o‘zbek tilining shakllanishiga olib kelgan. [2: g‘ulomov a., asqarova m. hozirgi o‘zbek adabiy tili. sintaksis. 3− nashri, t.: 1987. ] bo‘lajak o‘qituvchi oldiga oldida til qoidalari va qonuniyatlarini yaxshi bilish, kasbga oid fan asoslari bilan atroflicha tanishish, o‘zlashtirish talabi qo‘yilgan. bu talab “davlat tili haqida”gi, “ta’lim to‘g‘risida”gi, “kadrlar tayyorlash miliy dasturi haqida”gi qonunlar, qolaversa davlat ta’lim standartlarida aniq va ravshan belgilab qo‘yilgan. chunki til qoidalarini yaxshi tushunish va bo‘lajak …](/media/previews/pages/preview_nOBO4jd.webp "kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi - Page 2")
![‘stirish, bilish faolligini oshirishdir. bularni amalga oshirish uchun o‘quvchilarni til hodisalari haqida o‘ylashga, fikrlashga, mulohaza qilishga muhokama yuritishga, xulosa chiqarishga o‘rgatadigan samarali metod va usullardan foydalanish talab etiladi. yangi mavzuni tushuntirishda til materialini kuzatish, tahlil qilish, uning muhim belgilarini aniqlash, taqqoslash, guruhlash va umumlashtirish usullaridan foydalanildi[footnoteref:4]. [4: ne'matov h., bozorov o. til va nutq. "o‘qituvchi", t.: 1993. ] kurs ishining dolzarbligi: o‘zbek tilining sintaktik qurilishida kesim va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqilarni o‘rganish masalasi atroflicha ishlanishni talab qiluvchi, nazariy va amaliy qimmati katta bo‘lgan dolzarb masalalaridandir. kurs ishining maqsadi: ushbu kurs ishini yozishda kesim va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqi o‘rgatish asosiy maqsad qilib belgilandi. kurs ishining vazifalari: kurs ishining mavzusidan kelib chiqqan holda kesim va uning o‘zbek tilshunosligidagi ahamiyatini tadqiq etish, ishlatilishini rejalar asosida batafsil o‘rganish. kurs ishining amaliy tuzilishi: ushbu kurs ishi kirish, 2 bob, xulosa , foydalanilgan adabiyotlardan iborat bo‘lib, 32 betni tashkil etadi. i bob. kesim va uning …](/media/previews/pages/preview_MbPGfai.webp "kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi - Page 3")
![kesim aktiv belgini, ikkinchisida passiv belgini ifodalangan. kesim nima qildi? nima qilmoqda? qanday? qancha? kimdir? nimadir? kabi so‘roqlarga javob bo‘ladi. kesim uchun tipik so‘z turkumi fe’ldir. tuslangan fe’llar gapda doimo kesim vazifasida keladi. boshqa so‘z turkumlari ham gapda kesim vazifasida kelishi mumkin. lekin bu vaqtda bog‘lama, predikativlik affikslari, tartib va intonatsiya kabilarning roli katta bo‘ladi. kesim va uning ifodalanishi. kesimlar ifodanishiga ko‘ra: fe’l kesim va ot kesim bo‘linadi. fe’l kesim. fe’llarning tuslangan shakllari hamda ravishdosh shakllari bilan ifodalangan kesimlar fe’l kesim deyiladi[footnoteref:5]. [5: ne'matov h., rasulov r. o‘zbek tili sistem leksikologiyasi asoslari. "o‘qituvchi", t.: 1995.] fe’lning barcha mayllari, sifatdosh shakllari tuslanib, fe’l kesim bo‘lib keladi: chindan ham poyonsiz cho‘lda hayot tantana qilardi («o‘zbekiston ovozi»). tepada azim qayrag‘och savlat to‘kib turardi. (oybek). ot kesim. fe’ldan boshqa so‘z turkumlari hamda fe’lning harakat nomi shakli bilan ifodalangan kesimlar ot kesim deyiladi. ot kesimlar quyidagi so‘zlar bilan ifodalanadi[footnoteref:6]: [6: ne'matov h., sayfullayeva r., qurbonova …](/media/previews/pages/preview_TsCQpXX.webp "kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi - Page 4")
![ing tuslovchili shakli bilan ifodalanadi (tuslovchilar paradigmasi "morfemalar tizimi" qismida tasvirlandi). kesimning kelganman kabi leksemashakl bilan ifodalanishi ayrim adabiyotlarda ot kesim deyiladi. asli bunday leksemashakl tarkibida tuslovchidan oldin qatnashadigan -gan affiksi – sifatdosh yasovchisi emas, balki zamon yasovchisi; shunga ko‘ra bunday ifodalanish fe’lning tuslovchili shakllari qatoriga kiradi[footnoteref:7]. leksemashakl bilan ifodalangan kesim tuslovchi qatnashmagan holda ham shakllanadi. bunday kesim odatda -b ravishdoshi shaklida bo‘lib: [7: qurbonova m.m. hozirgi zamon o‘zbek tili (sodda gap sintaksisi uchun materiallar). o‘zmu, t.: 2002. ] 1) uyushiq qator tarkibidagi ayrim a’zoda voqe bo‘ladi: suv sepib, supurib qo‘ydi kabi; 2) qo‘shma gapshakl tarkibidagi ergash gapshakl qismining kesimida voqe bo‘ladi: kuz kelib, yaproqlar sarg‘aya boshladi kabi. kesimning ega bilan muvofiqlashuvi. ega bilan kesimda shaxs, son, modal ma’nolarning ifodalanishi va o‘zaro munosabati quyidagicha (tasvirni yana−da murakkablashtirmaslik uchun kesim tarkibidagi bo‘lishli−bo‘lishsizlik ko‘rsatkichi ta'kidlanmadi): shaxsda, sonda (agar ifodalansa, modallikda) moslashuv voqe bo‘ladi. bunday holat ega vazifasida nisbatlovchi olgan o‘z− ta'kid birligi, …](/media/previews/pages/preview_r8MLMHU.webp "kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi - Page 5")
About "kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi"
o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti oʻzbek filologiyasi fakulteti oʻzbek tilshunosligi kafedrasi hozirgi oʻzbek tili fanidan kurs ish mavzu: kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi bajardi: ________________________ qabul qildi: ________________________ toshkent 2024 mundarija: kirish 3 i bob. kesim va uning ifodalanishi 5 1.1. kesimning asosiy xususiyatlari 5 1.2. kesimning ifodalanishi. 7 ii bob. kesimning ma’no va tuzilish turlari 16 2.1. kesimning tarkibida bo gʻlama va uning vazifasi 16 2.2. kesimning koordinatsiyasilari. 19 xulosa 28 foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati 30 kirish oʻzbek tiliga davlat tili maqomining berilishi oʻzbek tilining taraqqiyoti yoʻlida yangi davrni boshlab berdi. b...
This file contains 32 pages in DOCX format (274.2 KB). To download "kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi", click the Telegram button on the left.
DOCX
DOCX
DOCX
DOC
DOC
DOC
DOC
DOCX
DOC
DOC
DOC
DOC