umar xayyomning pedagogik fikrlari

DOCX 14 стр. 201,6 КБ Бесплатная загрузка

14 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 201,6 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 14

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 14

mavzu: umar xayyomning pedagogik fikrlari reja: 1. umar xayyom o’zbek mumtoz adabiyoti nomoyondasi 2. umar xayyomning pedagogik, didaktik va axloqiy qarashlari 3. umar xayyom asarlarining ta’limiy va tarbiyaviy ahamiyati umar xayyom (taxallusi; asl ism-sharifi gʻiyosiddin abulfath umar ibn ibrohim xayyom nishopuriy) (1048.18.5, nishopur - 1131.4.12) — matematik, astronom, faylasuf, hakim va mutafakkir shoir. nishopurda boshlangich maʼlumotni olgach, balx, buxoro va samarqandda tahsil koʻrgan. malikshoh va nizomulmulk (1019—92) daʼvati bilan 1074 yilda isfahondarasadxona qurdirgan va unga rahbarlik qilgan. yulduzlar jadvali (zij), 1079 yilda yangi isloh qilingan taqvim (kalendar) tuzgan. bu taqvim yevropada undan 500 yil keyin joriy qilingan grigoriy kalendaridan ham aniqroq boʻlgan.umar xayyom ilmda ham, ijodda ham oʻzini shayx urrais abu ali ibn sinoning hassos va sadoqatli shogirdi hisoblagan. ibn sino asarlarini tushunmagan kishilar ularni izohlash va sharhlashni undan soʻraganlar. u ustozining bir qator asarlarini arabchadan forschaga tarjima qilib, sharhlab bergan, uning gʻoya va qarashlarini davom ettirgan hamda targʻib qilgan. …

2 / 14

ing qarashlarini rivojlantirgan, matematik, fizik tenglamalarning modellarini topgan. xii asr fors nasrining nodir namunasi hisoblangan „navroʻznoma“ asarida navroʻzning kelib chiqish tarixi, sharq xalqlarining bu bayram bilan bogʻliq anʼana va marosimlari keng yoritilgan, koʻplab hikoyat va rivoyatlar keltirilgan. umar xayyomga uning ruboiylari jahonshumul shuhrat keltirgan. ularda shoir dunyo, odam haqida, hayot mazmuni haqida fikr yuritadi. ruboiylarida u materiyaning bir holatdan ikkinchi holatga oʻtishi, eskining yemirilib, yangining paydo boʻlishini (kulol, koʻza, tuproq haqidagi ruboiylar va h.k.) ifodalaydi. umuman, ishq va hayot, inson tafakkurining qudrati, umrning maʼnosi, insoniy fazilat va qusurlar, maʼrifat va jaholat kabi mavzular shoir ruboiylarining asosini tashkil etadi. tez-tez uchrab turadigan may obrazi esa ilohiy muhabbat, hayot lazzatlarini ulugʻlash vositasidir. firdavsiy masnaviyni, hofiz gʻazalni qanchalik takomilga yetkazgan boʻlsalar, xayyom ham ruboiyni shunchalik yuksak mavqega koʻtardi. xayyom ruboiylari dunyoning deyarli barcha asosiy tillariga tarjima qilingan. bu ruboiylar oʻzidan keyingi sharq adabiyotiga kuchli taʼsir koʻrsatgan. xix asrdan gʻarbda ham mashhur boʻlgan. aynan …

3 / 14

onlarida shoirning ruboiylari ilmiy sharhi bilan nasriy tarjimada eʼlon qilingan. fitrat „fors shoiri umar xayyom“ nomli risolasida (1929) uning 35 ta ruboiysini nasriy tarjimada keltirgan. keyinchalik f.abdullayev uning 14 ta ruboiysini sheʼriy tarjima qilgan. xayyom ruboiylari tarjimasi asosan sh. shomuhamedov nomi bilan bogʻliq: shoir ruboiylari uning tarjimasida bir necha marta bosilib chiqqan. soʻnggi yillarda umar xayyom ruboiylarining j.kamol, e.ochilovlar tomonidan aruzda qilingan yangi tarjimalari paydo boʻldi. 2001 - 2004-yillarda nabi jaloliddin umar xayyom hayotiga bagʻishlangan roman yozdi. bu ajoyib roman xayyom ruhiyatining barcha qirralarini toʻla namoyon etgan. ulug’ faylasuf, shoir, munajjim, matematik va tabib bo’lgan g’iyosiddin abulfath umar ibn ibrohim xayyom nishopuriy eronning nishopur shahrida tug’ilgan. aniq fanlar sohasida o’z davrining yagonasi bo’lgan olim tomonidan tuzilgan taqvim, manbalarning yakdillik bilan guvohlik berishicha, amaldagi grigorian kalendaridan ham aniqroq bo’lgan. uning riyoziyot, ilmi nujum va falsafaga oid bir qancha asarlari bizgacha etib kelgan. umar xayyom nishopur, balx, buxoro shaharlarida o’qiydi. rivoyatlarga qaraganda …

4 / 14

ti vujud" ("borliq umumiyligi haqida risola") kabi asarlari ham mashhurdir. umar xayyom o’zini sira ham shoir deb hisoblamagan. ruboiylarini ilmiy izlanishlardan charchagan paytida turli dafgarlarning hoshiyasiga bitgan. qismat o’yinini qarangki, olim o’z umrining asosiy qismini sarflagan fanning turli sohalaridagi buyuk kashfiyotlari bir chekkada qolib, u ikkinchi darajali hisoblagan ruboiylari xayyom nomini dunyoga taratdi. umar xayyomni dunyoga mashhur qilgan uning ruboiylaridir. umar xayyom shoir bo’lmagan, lekin hayot haqida ba’zi mulohazalarini 4qatorlik she’r qilib qog’ozga tushirib qo’yavergan. xviii asrga qadar uning ruboiylari haqida tadqiqotlar olib borilmagan. u haqda dastlab oksford universiteti professori tomas gayd, undan so’ng fon gomer birgestel va meme nikoloslar tadqiqot olib borishgan. 1859 yili ingliz shoiri va tarjimoni edvard fitzjerald umar xayyomning 70 ruboiysini tarjima qilib e’lon qilgandan so’ng, bu she’rlar juda mashhur bo’lib ketgan va ingliz tilidan jahonning boshqa tillariga ham tarjima qilingan. xayyom ruboiylarining soni turli ma’lumotlarda 11 tadan 1200 tagacha ekanligi aytiladi. xayyomga nisbat beriladigan ruboiylarni …

5 / 14

ri, bir so’z bilan aytganda, olam va odam haqida. shoir dunyo evrilishlariga donishmandona bosiqlik, taassuf aralash loqaydlik bilan qaraydi: dunyoni o’zgartirishki qo’lingdan kelmas ekan, uni deb qayg’urish behuda. uning uchun tug’ilish va o’lim, yaxshilik va yomonlik, halol va harom — bir xil: hammasi o’z tabiiy qonuniyatiga asoslanadi. dunyoviy falsafa vakili sifatida xayyom dunyoni aql elagida elaydi — olam va odam muammosini umumfalsafa mezoni bilan o’lchaydi. shu ma’noda, xayyom ijodida biz odamdan ham, olamdan ham ustun turadigan — dunyoni qamrab oladigan shafqatsiz falsafaga duch kelamiz. lekin farang faylasufi laroshfuko: «falsafa o’tmish va kelajak kulfatlari ustidan tantana qiladi, lekin bugunning qayg’usi falsafa ustidan tantana qiladi», — degani kabi umar xayyom ruboiylari ham buyuk mutafakkirning falsafiy mezonlariga bo’ysunmagan, ularni yorib chiqqan zalvorli fikrlar po’rtanasi, beorom qalbiga sig’magan otashin tuyg’ular silsilasidir. agar shunday bo’lmaganda, xayyomning isyonkor she’riyati ham dunyoga kelmas edi. buyuk olim, astronom umar xayyom 1122 yili nishopurda vafot etadi. ruboiylar afsus, umr …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 14 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "umar xayyomning pedagogik fikrlari"

mavzu: umar xayyomning pedagogik fikrlari reja: 1. umar xayyom o’zbek mumtoz adabiyoti nomoyondasi 2. umar xayyomning pedagogik, didaktik va axloqiy qarashlari 3. umar xayyom asarlarining ta’limiy va tarbiyaviy ahamiyati umar xayyom (taxallusi; asl ism-sharifi gʻiyosiddin abulfath umar ibn ibrohim xayyom nishopuriy) (1048.18.5, nishopur - 1131.4.12) — matematik, astronom, faylasuf, hakim va mutafakkir shoir. nishopurda boshlangich maʼlumotni olgach, balx, buxoro va samarqandda tahsil koʻrgan. malikshoh va nizomulmulk (1019—92) daʼvati bilan 1074 yilda isfahondarasadxona qurdirgan va unga rahbarlik qilgan. yulduzlar jadvali (zij), 1079 yilda yangi isloh qilingan taqvim (kalendar) tuzgan. bu taqvim yevropada undan 500 yil keyin joriy qilingan grigoriy kalendaridan ham aniqroq boʻlgan.umar xa...

Этот файл содержит 14 стр. в формате DOCX (201,6 КБ). Чтобы скачать "umar xayyomning pedagogik fikrlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: umar xayyomning pedagogik fikrl… DOCX 14 стр. Бесплатная загрузка Telegram