ma'rifatparvarlik davri adabiyotida yaratilgan muxammas va musaddas janrlari (uvaysiy,nodira,komil xorazmiy,muqimiy ijodi misolida)

DOCX 10 pages 23.8 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.8 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: ma'rifatparvarlik davri adabiyotida yaratilgan muxammas va musaddas janrlari (uvaysiy,nodira,komil xorazmiy,muqimiy ijodi misolida) reja: 1. ma'rifatparvarlik davri adabiyoti 2. uvaysiy,nodira,komil xorazmiy,muqimiy ijodida yaratilgan muxammas va musaddas janrlari muxammas (arab. — beshlik) — sharq sheʼriyatidagi sheʼriy shakllardan, qofiyalanish tartibiga koʻra tuzilgan sheʼr. muxammasning har bir bandi 5 misradan iborat boʻlib, a—a—a—a—a, b—b—b—b—a, v—v—v—v—a, baʼzan esa a—a—a—a—a, b—b—b—a—a tarzida qofiyalanadi. bandlarning oxirida shoir taxallusi keltiriladi. muxammas 1 bandining 5 misrasida qofiya sifatida qoʻllangan soʻz shu misra boʻylab 2—3 marta takrorlanadigan namunalari ham uchraydi (masalan: dilkash, komil xorazmiy, feruz, muazzamxon va boshqa ijodida). muxammasning 2 turi bor: tabʼi xud (mustaqil) va tazmin (taxmis). birinchisida barcha beshlik miyeralar bir muallifniki, ikkinchisi (taxmis)da ijodkor bironta ustoz, zamondosh shoir yoxud oʻz gʻazallari baytlarining har birini beshlik bandlarga aylantiradi. ikki shoir misralari payvandidan iborat sheʼr paydo qilinadi. gʻazalning har bir bayti oldidan oʻzining uch misrasini qoʻshadi. muxammas shoir uchun fikr-kechinmalarini chuqurroq ifodalash, boshqa shoirlar bilan musobaqalashish, kuch …

2 / 10

, kimni sevar yorisen? qomatinga bandadur bog‘ aro sarvi ravon, la’li labing rashkidin g‘uncha erur bag‘ri qon. chunki chaman sahnida bo‘lsa yuzing gulfishon, nolasin aylar fuzun bulbuli bexonumon, so‘yla mango, ey sanam, kimni sevar yorisen? yig‘latur oshiqlaring la’li labing xandasi, to‘bi-yu shamshod erur sarv qading bandasi. husn-u jamol avjining mehri duraxshandasi ko‘rsa mahi orazing, bo‘lg‘usi sharmandasi, so‘yla mango, ey sanam, kimni sevar yorisen? ey, yuzi husn-u jamol bog‘ining ahmar guli, jon ila ko‘nglum erur ushbu guling bulbuli. qumriyi nolon erur sarv qadingning quli, yo‘q esa nechun oning bo‘ynida bordur g‘uli. so‘yla mango, ey sanam, kimni sevar yorisen? sen kibi bir dilbare gulruh-u siymin badan, vaqti takallum aro to‘tiyi shakkar suxan. majlis aro aylasang shu’badayi la’b fan, vola o‘lurlar sango ahli zamon-u zaman so‘yla mango, ey sanam, kimni sevar yorisen? aysh-u nashot istabon g‘amg‘a duchor o‘lmag‘on, mehringga dil bastayi zor-u nizor o‘lmag‘on. la’li labing shahdig‘a bormu xumor o‘lmag‘on, dahr aro yo‘qtur …

3 / 10

i ko‘rsatib avval o‘zungga bandalar qilding, yana ko‘nglum olib, yuz noz birla xandalar qilding, jamoling partavin (partav-nur, shu’la, yorug‘lik.) solib, ajoyib jilvalar qilding, masihdek bir boqishda murda jismim zindalar qilding, «senga men to qiyomat oshno», deb va’dalar qilding. tarzida ifodalanadi. lekin muxammasning ikkinchi bandidayoq ishonch shubhaga, umid zorlanishga aylanadi. negaki, oshiqni umidlantirgan ma’shuqa bergan va’dalarni unutib, o‘zini tamomila boshqacha tutadi: qani, menga vafoyi ahd qilg‘oning, guli g‘uncha, qani, bulbulsifat oldingda turgonim ochilg‘uncha, qani, bizlarg‘a hamsuhbat raqiblardek tong otquncha, sani dardi firoqing aytib-aytib yig‘lay o‘lguncha, na deb ey mehri yo‘q, men xasta qulg‘a g‘amzalar qilding. uchinchi bandda oshiq o‘z holatining izohini beradi. ma’shuqa unga: ...deb erding: kecha-kunduz men seni yoring bo‘lurman deb, tikandek suhbatingda bir guli noring bo‘lurman deb, jafoni senga oz aylab, vafodoring bo‘lurman deb, umidim ko‘p edi, yolg‘iz xaridoring bo‘lurman deb va’dalar qilgan. lekin va’daga vafo qilish o‘rniga uni «bulhavas», ya’ni har narsaga ishqi tushaveradigan betayin deb gap ham …

4 / 10

ortsam, raqib ko‘rsa vafosini, qay-u laylisifat mundoq qilur majnun gadosini, yuzingni bir ko‘ray desam, qo‘lingni pardalar qilding. band so‘ngidagi misra oshiq ahvolining nechog‘lik g‘aribligini ko‘rsatishi jihatidan ham, ma’shuqaning qanchalar ustomon ya makkorligini ifodalashi jihatidan ham xarakterlidir. bir zamon yuzini ko‘rsatib, oshiqni o‘ziga rom etgan qiz endi qo‘lini pardalar qilib, uni kuydirmoqda. ha, ma’shuqa atay qo‘lini pardalar qiladi. u oshiq bilan aloqani uzmoqchi ham, uni o‘ziga yaqinlashtirmoqchi ham emas. muxammasda umidning yashovchan bo‘lishi, uning so‘nggi damgacha ham turishi aks etgan. shuning uchun ham oshiq muxammasning so‘nggi bandida shunchalik kuydirgan bo‘lsa-da, ma’shuqadan ko‘ngil uzolmay: yuragim raxna bo‘ldi, bas qil istig‘noni, jononim, arazingni qo‘yub, lutf aylasang hech yo‘qdir armonim, - deya tavallo qiladi. ushbu muxammas zavqiyning muhabbat lirikasida alohida salmoq kasb etadigan badiiy barkamol asardir. zavqiy ko‘plab hajviy asarlar yaratgan. qizig‘i shundaki, shoir hajviyalari ko‘pincha muxammas janrida yaratilgan. she’ri zavqiyning ana shunday muxammaslaridan biridir. shoir o‘zi yashayotgan davr tartibotlarini taftish qiladi. uni sog‘lom …

5 / 10

dan o‘rtanadi. u o‘z xulosalarini juda ta’sirli yo‘sinda, esda qoladigan qilib bayon etadi: “davr-u davron hama joyda hokim-u mirzoniki». shunisi e’tiborliki, shoir zamona zo‘rlariga qarshi chiqishdan cho‘chimaydi. balki ularga qarshi ekanidan, muxolifatda turganidan, hunarmandligidan g‘ururlanganday bo‘ladi. bu hol muxammasning so‘nggi bandidan olingan quyidagi baytda ochiq ko‘rinadi: so‘rsalarkim, bu muxammasni kim aydi, deb agar, zavqiy degan bir yamoqchi mahsido‘z ustoniki. shoir muxammasda an’anaviy timsollarga yangi ma’no yuklay bilgani uchun ham ta’sirchan she’r yarata olgan. zavqiy hajviyotida «muncha ko‘p» deb nomlangan muxammas ham alohida ahamiyatga ega. insonparvar shoir, avvalo, insoniylikni qadrlaydigan ma’rifatli ziyoli sifatida zavqiy hamisha inson qadrini ulug‘lashga intiladi. odamning xor bo‘layotgani, inson qadrining toptalayotgani uni qattiq g‘amga botiradi. bu hol ushbu hajviyada o‘zining haqqoniy ifodasini topadi: derlar birov ulug‘, birning past taqdiri, biri to‘q-u biri och, balolarning sobiri, inson sharafli nomida emasmi har biri, yoxud ona tug‘g‘anida bo‘lganmidi bir siri, yolg‘on e’tiqod ila bid’at shior muncha ko‘p? shoir dunyo tartiblari …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma'rifatparvarlik davri adabiyotida yaratilgan muxammas va musaddas janrlari (uvaysiy,nodira,komil xorazmiy,muqimiy ijodi misolida)"

mavzu: ma'rifatparvarlik davri adabiyotida yaratilgan muxammas va musaddas janrlari (uvaysiy,nodira,komil xorazmiy,muqimiy ijodi misolida) reja: 1. ma'rifatparvarlik davri adabiyoti 2. uvaysiy,nodira,komil xorazmiy,muqimiy ijodida yaratilgan muxammas va musaddas janrlari muxammas (arab. — beshlik) — sharq sheʼriyatidagi sheʼriy shakllardan, qofiyalanish tartibiga koʻra tuzilgan sheʼr. muxammasning har bir bandi 5 misradan iborat boʻlib, a—a—a—a—a, b—b—b—b—a, v—v—v—v—a, baʼzan esa a—a—a—a—a, b—b—b—a—a tarzida qofiyalanadi. bandlarning oxirida shoir taxallusi keltiriladi. muxammas 1 bandining 5 misrasida qofiya sifatida qoʻllangan soʻz shu misra boʻylab 2—3 marta takrorlanadigan namunalari ham uchraydi (masalan: dilkash, komil xorazmiy, feruz, muazzamxon va boshqa ijodida). muxammasning 2 tu...

This file contains 10 pages in DOCX format (23.8 KB). To download "ma'rifatparvarlik davri adabiyotida yaratilgan muxammas va musaddas janrlari (uvaysiy,nodira,komil xorazmiy,muqimiy ijodi misolida)", click the Telegram button on the left.

Tags: ma'rifatparvarlik davri adabiyo… DOCX 10 pages Free download Telegram

ma'rifatparvarlik davri adabiyotida yaratilgan muxammas va musaddas janrlari (uvaysiy,nodira,komil xorazmiy,muqimiy ijodi misolida)

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "ma'rifatparvarlik davri adabiyotida yaratilgan muxammas va musaddas janrlari (uvaysiy,nodira,komil xorazmiy,muqimiy ijodi misolida)"

Similar files