so‘zning denotativ va konotativ tabiati

DOCX 10 pages 29.2 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.2 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: so‘zning denotativ va konotativ tabiati reja: kirish 1. so‘zning denotativ tabiati 2. so‘zning konotativ tabiati 3. denotativ va konotativ ma’nolarni ajratish 4. denotativ va konotativ ma’nolar tilshunoslikda 5. adabiyotda konotativ ma’nodan foydalanish xulosa foydalanilgan adabiyotlar: kirish til insonlarning asosiy aloqa vositasi bo‘lib, unda so‘zlarning ma’nosi muhim rol o‘ynaydi. har bir so‘zning denotativ va konotativ ma’nolari mavjud bo‘lib, bu ma’nolar so‘zning to‘g‘ri va bilvosita tushunilishini ta’minlaydi. ushbu referatda so‘zlarning denotativ va konotativ tabiati, ularning farqlari hamda tilshunoslik va adabiyotdagi ahamiyati tahlil qilinadi. 1. so‘zning denotativ tabiati denotativ ma’no – bu so‘zning lug‘aviy ma’nosi bo‘lib, u obyektiv haqiqatni aks ettiradi. denotativ ma’no so‘zning eng aniq va asosiy mazmunini ifodalaydi. misol uchun: "gul" so‘zi denotativ ma’noda gulning o‘simlik turlaridan biri ekanligini bildiradi. denotativ ma’nolar asosan lug‘atlarda berilgan bo‘lib, ular tilning normativ qismidir va har kim uchun bir xil tushuniladi. 2. so‘zning konotativ tabiati konotativ ma’no – bu so‘zning qo‘shimcha, bilvosita yoki emotsional …

2 / 10

tadi. matnni to‘g‘ri tushunish uchun nafaqat so‘zning asosiy ma’nosini, balki uning kontekstdagi qo‘shimcha ma’nolarini ham hisobga olish zarur. 5. adabiyotda konotativ ma’nodan foydalanish adabiy asarlar ko‘pincha konotativ ma’nolar orqali boyitiladi. yozuvchi va shoirlar so‘zlarning bilvosita ma’nolaridan foydalanib, obrazli ifoda vositalarini yaratadilar. misol uchun, o‘zbekiston xalq shoiri abdulla oripovning she’rlarida "qush" so‘zi erkinlik va ozodlik ramzi sifatida ishlatiladi. har bir tilning ma’no tashuvchi birligi sifatida so‘z va frazemalar e’tirof etiladi. chunki barcha kommunikativ munosabatlar leksik hamda frazeologik birliklar zaminida amalga oshiriladi, ro‘yobga chiqadi. tilning ushbu fundamental unsurlari yuqorida ko‘rsatilgan universal (ma’no tashuvchi) xususiyatlari bilan birga bir-birlaridan farqlovchi struktur hamda semantik o‘ziga xoslikka ega. bu o‘ziga xoslik ularning son ko‘rsatkichiga (frazemalar leksemalarga nisbatan ikkinchi nomlovchi birliklar sifatida ozlikni tashkil etadi) hamda struktural-semantik tuzilmalarga ko‘ra bir-biridan farqlanadi. e’tirof etilgan semiologik ta’lomotlarga ko‘ra so‘z murakkab ma’no tuzilishiga ega bo‘lib doimo ma’noviy, ijtimoiy, psixologik hamda lingvistik bosim ta’sirida bo‘ladi. so‘z ma’nosi olamni lisoniy manzarasini ifodalshda …

3 / 10

a frazeologik chatishmalar, frazeologik birliklar; n.n.amosova tomonidan (1963) – frazemalar; v.l. arxangelskiy (1964) – turg‘un frazemalar; a.v. kunin (1967) tomonidan – frazeologik birliklar; m.i. umarxadjayev (1983) – frazeologik birliklar, frazemalar kabi nomlar ostida tadqiq qilindi, o‘rganildi. ushbu birliklarni ba’zi bir tilshunoslar tomonidan, tildagi “ortiqcha unsurlar” sifatida aytilgan iddaolariga qaramay, ular tildagi lisoniy avtonomiya tamoyillari amaliyoti bilan bog‘liq vositalardir. ta’dlash lozimki, til tizimidagi biron bir unsur o‘zicha paydo bo‘lib qolmaydi, qandaydir ehtiyojlar yangi birliklarni vujudga kelishiga sabab bo‘ladi. frazemalar funksiyasi til birligi sifatida subektiv shaxsni nomlayotgan narsa hodisaga ijobiy baxosini, emotiv munosabatlarini ifodalaydi. ushbu faktorlarni o‘zaro ta’siri frazemalarni bo‘yoqdorligini, emotsional-ekspressivligini ta’minlaydi. bunday o‘ziga xos ma’no, semalar frazemlar ma’nosi shakllanishiga olib keladi. masalan, o‘zbek tilida: toxirjon to‘y kuni xató qildi toxirjon to‘y kuni qovun tushirdi qovun tushirdi frazemasi orqali tuzilgan gapni qiyoslab ko‘ring. yana bir misol: toxirjon zuhraga uylanar emish toxirjon zuhra bilan bir yostiqqa bosh qo‘yar ekan ingliz tilida: he made …

4 / 10

r hamda frazeologik birliklar bir xil fundamental ma’no turlariga ega bo‘lib, ular semantika, pragmatika va kognitiv tilshunoslik doirasida yaqqol ko‘zga tashlanadi. so‘zning asosiy ma’nosi – denotativ (referensial) ma’no bo‘lib, nufuzli lingvistik terminlar lug‘atida “denotat” va “denotativ” tushunchalariga quyidagicha tavsiflar berishadi. denotat (lot.denotare – belgilamoq). til birligi (so‘z) yordamida nomlovchi (ataluvchi) voqelik, narsa-buyum. masalan, yuz, bet, aft, chehra turk so‘zlari bir predmet (denotat)ning turli nomlaridir. denotativ – ob’ektni tabiiy yoki o‘ziga xos xususiyatlaridan qat’i nazar, berilgan referent bilan bog‘lash uchun xizmat qiladi. denotatsiya so‘zning asosiy ma’nosi bo‘lib, insonlar so‘z bilan bog‘lashi mumkin bo‘lgan his-tuyg‘ularni yoki fikrlarni o‘z ichiga olmaydi. denotativ ma’no – bu so‘zning yoki iboraning to‘g‘ridan-to‘g‘ri, asosiy ma’nosi, ya’ni biror narsani aniq ko‘rsatadigan ma’nosi. u so‘zning lug‘aviy ma’nosi bo‘lib, unda qo‘shimcha tuyg‘ular, hislar yoki ramziy ma’nolar yo‘q. masalan, “gul” so‘zining denotativ ma’nosi – bu o‘simlikning bir turi, gulning o‘zi. bu so‘z orqali shunchaki gulni tasvirlaymiz, unga boshqa ma’nolar yoki hislar …

5 / 10

ishlatilgan, ya’ni kitob degan narsa. bu tillar uchun universal hodisa sifatida ta’riflanishi mumkin. frazemalarda konotativ, emotsional ma’nolar dominant bo‘lishiga qaramay, ular ham o‘z denotatsiyasiga ega bo‘ladi. masalan, o‘zbek tilida archilgan tuxumday – top-toza, chiroyli ma’nosida; yeti o‘lchab bir kesmoq – obdon o‘ylab ish qilmoq ingliz tilida: “break the ice” – bu iboraning denotativ ma’nosi muzning sinishi, ya’ni haqiqiy muzning sinishi. biroq konnotativ, ko‘chma ma’noda "to break the ice" yangi tanishuvda yoki suhbatda noqulay sukutni sindirish, iliq munosabat o‘rnatishni anglatadi. masalan: "he told a joke to break the ice at the meeting." (u uchrashuvda noqulay vaziyatni yumshatish uchun latifa aytdi). rus tilida: «как огурчик» – “s.s. – xuddi bodringdek”, ya’ni sog‘lom, tetik, yaxshi ko‘rinishda (konnotativ ma’no: tetiklik va kuchlilik). konnotativ ma’no: odamning yaxshi, tetik holatda ekanligi. misollardan ko‘rishimiz mumkinki, frazemalr ikki yoki undan ortiq komponentlardan tashkil topishiga qaramay, butun birlik sifatida denotative ma’noga egadirlar. so‘z hamda frazemalarni umumiy xususiyatlaridan biri ularni …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "so‘zning denotativ va konotativ tabiati"

mavzu: so‘zning denotativ va konotativ tabiati reja: kirish 1. so‘zning denotativ tabiati 2. so‘zning konotativ tabiati 3. denotativ va konotativ ma’nolarni ajratish 4. denotativ va konotativ ma’nolar tilshunoslikda 5. adabiyotda konotativ ma’nodan foydalanish xulosa foydalanilgan adabiyotlar: kirish til insonlarning asosiy aloqa vositasi bo‘lib, unda so‘zlarning ma’nosi muhim rol o‘ynaydi. har bir so‘zning denotativ va konotativ ma’nolari mavjud bo‘lib, bu ma’nolar so‘zning to‘g‘ri va bilvosita tushunilishini ta’minlaydi. ushbu referatda so‘zlarning denotativ va konotativ tabiati, ularning farqlari hamda tilshunoslik va adabiyotdagi ahamiyati tahlil qilinadi. 1. so‘zning denotativ tabiati denotativ ma’no – bu so‘zning lug‘aviy ma’nosi bo‘lib, u obyektiv haqiqatni aks ettiradi. denotativ m...

This file contains 10 pages in DOCX format (29.2 KB). To download "so‘zning denotativ va konotativ tabiati", click the Telegram button on the left.

Tags: so‘zning denotativ va konotativ… DOCX 10 pages Free download Telegram