makro va mikro sotsiolingvistika. sinxron va diaxron sotsiolingvistika

DOCX 13 pages 30.1 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.1 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

makro va mikro sotsiolingvistika. sinxron va diaxron sotsiolingvistika reja: 1. kirish 2. makro sotsiolingvistika 3. mikro sotsiolingvistika 4. sinxron sotsiolingvistika 5. diaxron sotsiolingvistika 6. xulosa 7. foydalanilgan adabiyotlar kirish sotsiolingvistika til va jamiyat o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni o‘rganuvchi fan sohasi sifatida ko‘plab yo‘nalish va tarmoqlarni qamrab oladi. ushbu fan jamiyatdagi til hodisalarini o‘rganishda ikki asosiy yondashuv — makro va mikro sotsiolingvistika — hamda tilni sinxron va diaxron nuqtai nazardan o‘rganish usullarini ishlab chiqadi. har bir yondashuvning o‘ziga xos xususiyatlari va amaliy ahamiyati mavjud bo‘lib, ular tilshunoslikning turli jihatlarini chuqur anglashga yordam beradi. makro va mikro sotsiolingvistika makro sotsiolingvistika makro sotsiolingvistika — bu jamiyat miqyosida tilning ishlatilishi, tarqalishi va rivojlanishini o‘rganishga qaratilgan yondashuvdir. u asosan quyidagi masalalarni qamrab oladi: · til siyosati va rejalashtirish: davlat tomonidan rasmiy tillarni belgilash, milliy tillarni saqlab qolish yoki rivojlantirish bo‘yicha olib boriladigan siyosat. · ko‘p tillilik: ko‘p tilli jamiyatlarda tillararo o‘zaro ta‘sir va ularning ijtimoiy funksiyalarini …

2 / 13

a oladi: · kod almashtirish va kod aralashtirish: bir nechta tildan foydalanadigan shaxslarning nutqidagi o‘zgarishlar. · nutq uslublari: turli kommunikativ vaziyatlarda shaxslarning nutq strategiyalari va leksik tanlovi. · til o‘rganish jarayoni: bilingvizm va ko‘p tillilikka ega bo‘lgan jamiyatlarda til o‘zlashtirish jarayonini tadqiq qilish. mikro sotsiolingvistika asosan til va kommunikatsiyaning mahalliy darajadagi — oilaviy, do‘stona yoki ishbilarmonlik munosabatlaridagi — jihatlarini o‘rganadi. masalan, shaxslararo muloqotda qanday uslub tanlanishi yoki shevaning qo‘llanilishidagi o‘ziga xosliklarni tahlil qilish mikro sotsiolingvistik tadqiqotlarning asosi hisoblanadi. sinxron va diaxron sotsiolingvistika sinxron sotsiolingvistika sinxron yondashuv tilning muayyan bir davrdagi holatini o‘rganishga qaratilgan. bu yondashuv orqali tilning zamonaviy jamiyatdagi funksiyalari, leksik va grammatik xususiyatlari tahlil qilinadi. asosiy yo‘nalishlari: · hozirgi davrdagi tilning ijtimoiy guruhlar o‘rtasidagi farqlari. · turli hududlarda bir tilning zamonaviy ko‘rinishlari (dialektlar). · internet va texnologiyalarning tilga ta‘siri. misol uchun, bugungi kunda ijtimoiy tarmoqlardagi qisqartirilgan iboralar, yangi paydo bo‘layotgan sleng va jargonni o‘rganish sinxron yondashuvga misol bo‘la oladi. …

3 / 13

ma‘noni anglatadi. sotsiolingvistika sinxron va diaxron xususiyatlarga qarab tahlil etilar ekan, bu ikki til davrining ma‘lum o’xshash va farqli jihatlari mavjud. tilning butun tarkibi va uning qismlarini bugungi til o’rgansa, uning butun tarixiy taraqqiyotini, harakat evolyutsiyasini, diaxron tilshunoslik o’rganadi. agar tilning o’tmishi va tarixiga nazar tashlasak, bu masalada eramizdan avvalgi v asrga murojaat etamiz. chunki shu davrlarda hind grammatikasi normalari vujudga kelgan. u sanskrit deb yuritilgan. shuningdek, arab tilshunosligida ham uning grammatik qonun-qoidalari masalalari o’rganilgan. demak, diaxron sotsiolingvistikaning paydo bo’lishi shu kabi masalalar bilan bog’liq ekan. bu o’z-o’zidan xalq jonli tilining vujudga kelishini ta‘minlagan. vaholanki, buning zamirida aniq bir til taraqqiyoti sodir bo’lgan. diaxron tilshunoslik keyingi xix-xx asrlarda tarixiy taraqqiyot qonuniyatini to’liq ravishda bosib o’tdi. chunki ilmiy va ijtimoiy taraqqiyot uning tarixiy an‘analari, ma‘rifiy va ma‘rifiy-madaniy yuksalish, xalqlar o’rtasidagi o’zaro aloqalar uning yuksalishiga sabab bo’ldi. vaholanki, xix asrda til taraqqiyotining ilmiy potentsialligining o’zgarishi o’z-o’zidan mustaqil sinxron til doirasi shakllanishiga asos …

4 / 13

, bu borada alisher navoiy, bobur, az-zamaxshariy, mirzo mehdixon, muhammad ya‘qub changi, abulg’ozi bahodirxon kabi olimlar bilan birga o.usmonov, faxri kamol, fitrat, elbek, g’.abdurahmonov, b.o’rinboev, u.tursunov, sh. shukurov va boshqalar o’z ishlarida tarixiy sotsiolingvistikaning taraqqiyot qonuniyatlarini belgilovchi jihatlarini aytib keldilar. jahon tilshunosligida ham bu masala doimiy ravishda o’z mazmuniga ega bo’lib kelmoqda. rus tilshunosi v.k. juravlev tarixiy tilshunoslik va uning tekshirish ob‘ektiga doir to’xtalar ekan, ichki tilning tarixi jamiyat taraqqiyoti, ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy, madaniy, xalqning tarixi, til o’sish jarayoni, tillar va dialektlar o’rtasidagi o’zaro munosabatlar, boshqa tillar bilan aloqalar, tilning holat va vaziyatidagi o’sishi, til uslublari taraqqiyotiga bog’liq, deydi. bunda v.k. juravlev asosiy diqqat-e‘tiborni tilning funktsional taraqqiyotiga qaratadi, ya‘ni u ijtimoiy til taraqqiyotini tilning sistem qurilishiga bog’lasa, bu masala o’z-o’zidan diaxron sotsiolingvistikaning tarixiy-lingvistik qonuniyatlar asosida ta‘kidlab o’tadi. shuningdek, ijtimoiy taraqqiyotning turli davrlarida til taraqqiyotidagi o’zgarishlar tarixiy-ijtimoiy tilning hayotga tadbiq etilishida asos bo’lgan. y.d.desheriyev tarixiy tilshunoslikning dolzarb masalalariga bag’ishlangan bir maqolasida til …

5 / 13

gvistik aspektlari. 4. ichki va tashqi faktor asosida tilning evolyutsiyasi hamda uning o’zaro aloqadorligi. 5. tilning taraqqiyot qonuniyatlarini tushunish darajasi. 6. tarixiy-ijtimoiy tilning she‘riyat dunyosini vujudga keltirishdagi o’rni. 7. tilning ijtimoiy ma‘no kasb etishi kabilar diaxron sotsiolingvistikaning asosiy muammolaridir. ta‘kidlaganimizdek, ijtimoiy tilshunoslik konkret bir tilning, xususan, o’zbek tilining tarixiy taraqqiyot qonuniyatini diaxron aspektda o’rganishi mumkin. xulosa qilib aytganda, tilning funktsional davri va uning rivojlanish qonuniyatlari tarixiy ijtimoiy til bilimlarini puxta va mukammal o’rganish asosida amalga oshar ekan. shu o’rinda tarixiy sotsiolingvistikani rivojlantirish asosida quyidagi maqsad va vazifalar yotadi; til taraqqiyotini turli davr va sferalar asosida o’rganish (o’zbek tilini eng ibtidoiy qabila va urug’ tillarida bugungi kundagi milliy tilimiz taraqqiyoti bilan) tillarni qondosh, qarindosh yoki qarindosh bo’lmagan tillar bilan qiyosiy-chog’ishtirish asosida tarixiy qatlamlarini o’rganish. masalan, o’zbek tilini turkiy tillar, jumladan, qozoq, qirg’iz, qoraqalpoq, tatar, boshqird kabi tillar bilan qiyoslash asosida o’rganish va forsiy tillar bilan chog’ishtirish kabi. tarixiy-ijtimoiy til qonuniyatlarini badiiy …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "makro va mikro sotsiolingvistika. sinxron va diaxron sotsiolingvistika"

makro va mikro sotsiolingvistika. sinxron va diaxron sotsiolingvistika reja: 1. kirish 2. makro sotsiolingvistika 3. mikro sotsiolingvistika 4. sinxron sotsiolingvistika 5. diaxron sotsiolingvistika 6. xulosa 7. foydalanilgan adabiyotlar kirish sotsiolingvistika til va jamiyat o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni o‘rganuvchi fan sohasi sifatida ko‘plab yo‘nalish va tarmoqlarni qamrab oladi. ushbu fan jamiyatdagi til hodisalarini o‘rganishda ikki asosiy yondashuv — makro va mikro sotsiolingvistika — hamda tilni sinxron va diaxron nuqtai nazardan o‘rganish usullarini ishlab chiqadi. har bir yondashuvning o‘ziga xos xususiyatlari va amaliy ahamiyati mavjud bo‘lib, ular tilshunoslikning turli jihatlarini chuqur anglashga yordam beradi. makro va mikro sotsiolingvistika makro sotsiolingvistika makro ...

This file contains 13 pages in DOCX format (30.1 KB). To download "makro va mikro sotsiolingvistika. sinxron va diaxron sotsiolingvistika", click the Telegram button on the left.

Tags: makro va mikro sotsiolingvistik… DOCX 13 pages Free download Telegram