o‘zbek tilida payt munosabatini ifodalovchi lisoniy vositalar

DOCX 31 pages 82.3 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 82.3 KB

File type DOCX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi “______________________________________________” universiteti “_______________________________________________” fakultet “____________________________________” kafedrasi “____________________________________” yo’nalishi “_____________________________” fanidan kurs ishi mavzu: o‘zbek tilida payt munosabatini ifodalovchi lisoniy vositalar ilmiy rahbar: “_________________________” bajardi: “_________________________” o’quv yili -20__ mundarija kirish………………………………………………………………………3 1-bob. tilda payt munosabatini ifodalovchi lisoniy vositalar tizimi…………………………………………………………...…5 1.1. tilshunoslikda payt munosabatini ifodalanishi mavzusining o‘rganilishi………………………………………………………...….6 1.2. o‘zbek tilida payt munosabatini ifodalovchi vositalar tasnifi……....14 bob yuzasidan qisqa xulosa………………………………………....18 2-bob. payt munosabatini ifodalovchi lisoniy vositalarning struktur-semantik xususiyatlari……18 2.1. payt munosabatini ifodalovchi lisoniy vositalarning struktur belgilari………………………………………………………...……20 2.2. payt munosabatini ifodalovchi lisoniy vositalarning semantik xususiyati………………………………………………………...….25 bob yuzasidan qisqa xulosa……………………………………...….26 xulosa……………………………………………………………27 foygalanilgan adabiyotlar………………………..…..29 kirish mavzuning dolzarbligi va zarurati. mustaqillikka erishganimizdan buyon tilshunoslik sohasida katta o‘zgarishlar ro‘y berdi. hurmatli prezidentimiz sh.m.mirziyoyev tomonidan “o‘zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeyini tubdan oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmonining qabul qilinishi vatanimiz tarixida muhim hodisa bo‘ldi[footnoteref:1]. birozdan so‘ng o‘zbekiston respublikasining “o‘zbek tili bayrami kunini belgilash to‘g‘risida”gi qonuni qabul qilinishi o‘zbek tiliga yuksak …

2 / 31

rlar osha rivojlanib, taraqqiy etib kelmoqda. o‘bek tili rivojlanayotgan tillar qatoriga kiradi va hozirgi kunga kelib dunyoda 50 millionga yaqin odam shu tilda so‘zlashadi. tildagi barcha birliklar xalqimizning til boyligi, javohirlari hisoblanadi. hozirgi kun talablari bilan hayotimiz mezoniga e’tibor beradigan bo‘lsak xalq tili o‘zining ko‘zga ko‘rinmas kuchga egaligini namoyon qilmoqda. hozirgi kunda tilshunoslikning barcha sohalari bo‘yicha yangi tadqiqotlar yaratildi va yaratilmoqda. tilshunoslik tilning paydo bo‘lishi va rivojlanishi, til va tafakkur, til va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlar, tilning jamiyatdagi o‘rni, ichki tuzilishi - tilning tasnifi, uning tahlil qilish usullari va shu kabi narsalarni o‘rganadigan fandir. til kishilarning eng muhim aloqa vositasi sifatida jamiyat tarixiy taraqqiyoti bilan bog’liq ravishda doimo o‘zgarib, rivojlanib boradi. shuning uchun ham til dinamik xarakterga ega bo‘lgan ochiq sistemadir. tilning tabiatini e’tiborga olgan v.gumboldt, f.sossyurlar unda o‘zgarmaslik va o‘zgaruvchanlik antinomiyasi amal qilishini ta’kidlagan edi.[footnoteref:3] [1: o‘zbekiston respublikasi prezidentining 2019-yil 21-oktabrdagi pf-5850-sonli “o‘zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeyini …

3 / 31

arni hal etishga diqqatini qaratdi. jahon tilshunosligidagi singari o‘zbek tilshunosligida ham endilikda e’tibor til strukturasi muammosidan tilning inson faoliyatining turli sohalaridagi vazifasiga ko‘cha boshladi. tilning sistem xarakteri, til birliklarining paradigmatik va sintagmatik xususiyatlari, o‘zaro munosabatini atroflicha tahlil etish kun tartibidan barqaror joy oldi. muloqot- murakkab ko‘rinishdagi lisoniy tafakkur faoliyatidir. bu faoliyat natijasida nutqiy tuzilmalar hosil bo‘ladi va ushbu tuzilmalar strukturasida lisoniy tafakkur faoliyatining izlari saqlanadi. ammo ushbu izlarni topish va ularni qismlarga ajratish oson emas. bundan tashqari, muloqot matnining shakllantirilishida lisoniy birliklarning ham ishtirok etishini unutmaslik kerak. dunyodagi barcha tillarda asosiy va ikkinchi darajali yaruslar (qatlamlar) bor.tilni bunday tarkibiy qatlamlarga ajratish barchaga maktab darsliklaridan ma’lum. asosiy yaruslar: fonologiya (fonetika), leksika va grammatikani tashkil etuvchi - morfologiya va sintaksisdir. ikkinchi darajali yaruslarga stilistika va boshqalami kiritish mumkin. asosiy va ikkinchi darajali yaruslar orasida katta farq yotadi: asosiy yaruslar til va nutqda o‘z birliklariga ega, ikkinchi darajali yaruslar esa o‘z birliklariga ega …

4 / 31

dabiy til taraqqiyoti, birinchi navbatda, ana shularga tayanadi. 2. ekstralingvistik (nolisoniy) omillar. bularga tildan tashqarida mavjud bo‘lgan faktorlar kiradi: ijtimoiy tuzum formalari, tarixiy jarayonlar, xalqlar va millatlar o‘rtasidagi iqtisodiy, siyosiy, madaniy va ma’rifiy aloqalar, ilm-fan rivoji, ishlab chiqarish va texnika taraqqiyoti, ijtimoiy tafakkur, inson ruhiyati, his-tuyg'ulari, til va yozuvga oid qonun va farmonlar shular jumlasidandir. masalan, o‘zbekiston mustaqillikka erishgach, uning ijtimoiy- siyosiy, iqtisodiy, madaniy-ma’rifiy va ma’naviy hayotida ham jiddiy o‘zgarishlar yuz berdi: bozor iqtisodiga bosqichma-bosqich o‘tish jarayoni boshlandi, milliy qadriyatlarga e’tibor kuchaydi, ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatishning yangi shakllari yuzaga keldi.|bularning barchasi o‘zbek tili leksikasiga ham ta’sir o‘tkazdi: sobiq ittifoqdagi davlat tuzumiga xos ayrim nomlari (partkom, raykom , obkom, sovxoz, oblastkabi so‘zlar) iste’moldan chiqib, o‘zbek tili lug'at boyligining tarixiy qatlamiga o‘tib qoldi, ularning o‘rnida hozirgi mustaqil o‘zbekiston hayoti taqozo qilgan yangi so‘z va atamalar (kollej, litsey, gimnaziya, litsenziya, reyting, test, marketing, minimarket, investitsiya, bizneskabilar) paydo bo‘ldi, hokim, hokimiyat, viloyat, tuman …

5 / 31

ylik. nutq esa ana shu boylikdan foydalanish jarayoni va shunday jarayonning hosilasi. lison kishi miyasidagi til xotirasi qismida mavjud mavhum hodisa bo‘lib, aql bilan idrok qilinadi; nutq esa ana shu mavhum hodisadan foydalanish jarayoni natijasida yuzaga keladigan moddiy hodisa bo‘lib, uni talaffuz birliklari sifatida eshitamiz (yozuvda esa ko‘ramiz). lisonda mavjud hodisalarga lisoniy birliklar deyiladi; lisoniy birliklarning nutq jarayoni natijasida moddiy shakl olgan holatiga nutqiy birliklar deyiladi. har bir kishining miyasidagi til xotirasi qismida lisoniy birliklarning va ulardan foydalanish qoidalarining ramzlari mavjud, har bir kishi ehtiyojga qarab bu ramzlardan foydalanib nutq hosil qiladi. ayrim adabiyotlarda til bilan nutq o‘zaro dixotomiya, oppozitsiya hosil etuvchi hodisalar deb qaralib, til nutq tarzida baholanadi. aslida til bilan nutq dixotomiyasi haqida, oppozitsiyasi haqida gapirish to‘g‘ri emas (dixotomiya yunoncha dicha– ikki qismga + tome ajratish; oppozitsiya lot. oppositio - qarama-qarshi holatda bo‘lish), chunki til bilan nutq– butun bilan qism munosabatidagi hodisalar. nutqqa muqobil holda ajratiladigan hodisa deb …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilida payt munosabatini ifodalovchi lisoniy vositalar"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi “______________________________________________” universiteti “_______________________________________________” fakultet “____________________________________” kafedrasi “____________________________________” yo’nalishi “_____________________________” fanidan kurs ishi mavzu: o‘zbek tilida payt munosabatini ifodalovchi lisoniy vositalar ilmiy rahbar: “_________________________” bajardi: “_________________________” o’quv yili -20__ mundarija kirish………………………………………………………………………3 1-bob. tilda payt munosabatini ifodalovchi lisoniy vositalar tizimi…………………………………………………………...…5 1.1. tilshunoslikda payt munosabatini ifodalanishi mavzusining o‘rganilishi………………………………………………………...….6 1.2. o‘zbek tilida payt munosabatini ifodalovchi vos...

This file contains 31 pages in DOCX format (82.3 KB). To download "o‘zbek tilida payt munosabatini ifodalovchi lisoniy vositalar", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilida payt munosabatini… DOCX 31 pages Free download Telegram