falsafada haqiqat muammosi

DOC 86.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1443693151_61409.doc falsafada haqiqat muammosi reja: 1. haqiqat tushunchasi. 2. haqiqatning asosiy shakllari. 3. haqiqatni bilishda dalillarning roli. haqiqat – bilish nazariyasining bosh kategoriyasi. u borliqning bilishdagi ideal ifodasi, chunki haqiqat ongdan, bilayotgan sub'ektdan tashqarida va undan qat'iy nazar mavjuddir. haqiqat – bilimlarning ob'ektiv borliqqa muvofiq bo‘lgan mazmuni. u bilish jarayoni, bilish in'ikosining natijasidir. haqiqat ilmiy nazariyada mujassamlashgan anglab yetilgan tasdiqlovchi mulohazalar ko‘rinishida o‘z ifodasini topadi. har qanday ilmiy nazariya rivojlantirilishi, ba'zan boshqa, yanada haqiqiyroq nazariya bilan almashtirilishi lozim. shu ma'noda haqiqat – bilish rivojlanishining yakuni va omilidir. falsafa tarixida haqiqat (bilimlarning haqiqiyligi) muammosi qadimgi davrlardayoq ta'riflangan. “avesto”da haqiqat oliy sharofatdir deyiladi. darhaqiqat insoniyat doimo haqiqatga intilgan. zero haqiqat adolatga, sharofatga eltadigan buk qudrat. aristotel fikricha haqiqat – mulohazalar va amaldagi holat o‘rtasidagi muvofiqlikdir. platon haqiqatni g‘oyalar dunyosiga mos keluvchi g‘ayritabiiy mustaqil ideal mohiyat sifatida tushungan, inson bilimi jonning shu g‘oyalar dunyosi bilan mushtarakligi darajasidagina haqiqiydir, deb hisoblagan. foma akvinskiy haqiqat …

zgarmasligiga ishongan va falsafani haqiqatning birdan bir ifodasi deb hisoblagan . haqiqat-tasavvufda ruhni kamolotga va uning so‘nggi maqsadi –yaratganning diydoriga erishuv yo‘llaridagi to‘rtinchi bosqichdir. bunda sufiy shaxs sifatida tugab, xudoga mo‘ljallangan haqiqatga yetishishi, ollohga singib ketishi va natijada abadiylikka erishuvi zarur. bu jarayon ma'lum davomli vaqtni talab etadi. maxsus ruhiy, jismoniy harakat, faoliyat, sig‘inish, ibodatlar, ohanglar yordamida amalga oshiriladi” . bahovuddin naqshbandiy haqiqat bu allohni anglashdir deb hisoblagan. haqiqat so‘fiylar talqinida shariat doirasidan chetga chiquvchi ichki mazmunni anglatadi. ilk so‘fiylar shariat va haqiqat o‘rtasida jarlik yuzaga kelishiga yo‘l qo‘ymaslikka harakat qilganlar. keyingi so‘fiylar, masalan, abu bakr az zakok haqiqat haqidagi fan shariat sari yo‘lni oydinlashtiradi deb hisoblaydi. darhaqiqat, diniy aqidalarni rad etish, odam shariat va tariqat bosqichlaridan o‘tib, haqiqatga erishganidan keyingina o‘zining «haqiqiy borlig‘i»ni kasb etishi, haqiqat bilan birikishi va o‘zi ham haqiqatga aylanishi haqidagi ta'limot so‘fizm rivojlanishining keyingi bosqichlari mahsuli sifatida vahdati vujud (borliqning birligi), ya'ni mistik panteizm haqidagi …

i mashhur tezisini ta'riflaydi: «...hamma gap haqiqiy narsani substansiya sifatida emas, balki shuningdek sub'ekt sifatida», ya'ni tafakkur faoliyati sifatida ham tushunish va ifodalashda . haqiqatni ob'ektiv-idealistik tushunishning o‘ziga xos xususiyati unga dunyoning ongda aks etish jarayoniga bog‘lamasdan qarash va uni insonning ob'ekt haqidagi bilimi xossasi sifatida emas, balki empirik borliqqa qo‘shimcha tarzda ob'ektivlashgan qandaydir vaqtdan tashqaridagi g‘oyaning xossalari sifatida talqin qilishda namoyon bo‘ladi. haqiqatni sub'ektiv idealistik tushunish esa inson bilimining xossalari va tarkibi bilan bog‘lanadi, biroq mazkur bilim unda tashqi, mustaqil dunyoning aks etishiga bog‘lanmaydi, chunki bunday dunyoning mavjudligi inkor etiladi. haqiqat «tafakkurning tejamkorligi» sifatida (max), foydali natijalarga erishish imkonini beruvchi jarayon, tafakkurimiz obrazidagi qulaylik sifatida (jeyms), inson tajribasining mafkuraviy ta'rifni tashkil etuvchi shakli sifatida (bogdanov) talqin qilinadi. idealizm falsafasi hal qila olmagan haqiqatni tushunib yetishdagi qiyinchiliklar shunga olib keldiki, faylasuflar insonga haqiqatni vahiy vositasida ochuvchi ta'limotni ilgari surdilar. bu yo‘nalish intuitivizm degan nom oldi. unga shopengauer asos soldi. u …

y olmaydi. bergson aqlga ishonmaslik va ko‘proq intuitsiyaga tayanishni maslahat beradi. garchi inson intuitsiyasi qumursqalarning intuitsiyasi darajasida kuchli bo‘lmasa-da, har qalay, uning aqlidan kuchliroqdir, chunki aql «hayotni organik tushunish bilan tavsiflanadi». bergson intuitsiyaga aqlga qarama-qarshi turuvchi instinkt nuqtai nazaridan yondashadi va uni haqiqatdan ustun qo‘yadi. hozirgi zamon bilish nazariyasida haqiqiy bilim va uning shakllari haqida turli fikrlar mavjud. ob'ektiv haqiqat – bilimlarimizning inson insoniyatga bog‘liq bo‘lmagan mazmuni. bizning bilimlarimizda doim yo muayyan odamga, yo muayyan ijtimoiy guruhga bog‘liq bo‘lgan unsur mavjud bo‘ladi. binobarin, o‘z bilimlarimizda sub'ektiv unsurlarga bog‘liq bo‘lmagan va shu sababli ob'ektiv hisoblanadigan mazmunni qayd etishimiz lozim. ob'ektiv haqiqat rivojlanib, ikki shakl: nisbiy va mutlaq haqiqat shakllarida amal qiladi. mutlaq haqiqat – predmetni kelajakda to‘ldirilishi yoki unga aniqlik kiritilishi mumkin bo‘lmagan tarzda to‘la, mukammal bilishdir. olam vaqt va makonda cheksizligi tufayli bunday bilimga amalda erishish mumkin emas. haqiqat tushunchasini mutlaq haqiqat tushunchasi bilan tenglashtirib, biz unga erishib bo‘lmasligi, demak, …

isbiy haqiqatlar bilish taraqqiyoti jarayonida rivojlanib, o‘z chegarasi bo‘lgan mutlaq haqiqatga yaqinlashadi. biroq bilishning tarixiy rivojlanish jarayoni nafaqat nisbiy haqiqatlarning mutlaq haqiqatga aylanish jarayoni, balki ayrim mutlaq haqiqatlarning yuzaga kelish jarayoni hamdir. bu fikrni fizikada atom va uning tuzilishi haqidagi tasavvurlarning rivojlanishi misolida ko‘rish mumkin. yuz yil muqaddam fiziklar va ximiklar atomlar amalda mavjud va ajralmas sharchalar ko‘rinishida, deb taxmin qilar edilar. bu tasavvur zamirida mutlaq haqiqat unsurlari mavjud edi. bundan: «kimyoviy elementlarning atomlari amalda mavjud», degan xulosa kelib chiqadi. fizika va kimyoning keyingi rivojlanishi mutlaq haqiqatning bu elementini bekor qilmadi. biroq bu tasavvurlarda xatolar mavjudligi (taranglik, ajralmaslik va h.k.) aniqlandi. xix asr oxirida elektronlar kashf etilishi natijasida atom tuzilishining yangi manzarasi yaratildi. tomson musbat zarralar va manfiy zaryadli elektronlardan tashkil topgan atom modelini yaratdi. atomning bu nisbatan haqiqiy manzarasida mutlaq haqiqatning yangi unsurlari paydo bo‘ldi: darhaqiqat atom musbat zaryadli zarralardan iborat. atom haqidagi tasavvur rivojlanishining uchinchi bosqichi rezerford-bor modeli …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "falsafada haqiqat muammosi"

1443693151_61409.doc falsafada haqiqat muammosi reja: 1. haqiqat tushunchasi. 2. haqiqatning asosiy shakllari. 3. haqiqatni bilishda dalillarning roli. haqiqat – bilish nazariyasining bosh kategoriyasi. u borliqning bilishdagi ideal ifodasi, chunki haqiqat ongdan, bilayotgan sub'ektdan tashqarida va undan qat'iy nazar mavjuddir. haqiqat – bilimlarning ob'ektiv borliqqa muvofiq bo‘lgan mazmuni. u bilish jarayoni, bilish in'ikosining natijasidir. haqiqat ilmiy nazariyada mujassamlashgan anglab yetilgan tasdiqlovchi mulohazalar ko‘rinishida o‘z ifodasini topadi. har qanday ilmiy nazariya rivojlantirilishi, ba'zan boshqa, yanada haqiqiyroq nazariya bilan almashtirilishi lozim. shu ma'noda haqiqat – bilish rivojlanishining yakuni va omilidir. falsafa tarixida haqiqat (bilimlarning haqiqiyligi) ...

DOC format, 86.0 KB. To download "falsafada haqiqat muammosi", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafada haqiqat muammosi DOC Free download Telegram