badiiy asar sуujeti va kompozitsiyasi

DOCX 33 pages 62.1 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 62.1 KB

File type DOCX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi “______________________________________________” universiteti “_______________________________________________” fakultet “____________________________________” kafedrasi “____________________________________” yo’nalishi “_____________________________” fanidan kurs ishi mavzu: ____________________________________________________________ ilmiy rahbar: “_________________________” bajardi: “_________________________” o’quv yili -20__ badiiy asar sуujeti va kompozitsiyasi reja: 1.kirish. 2.asosiy qism: 2.1.badiiy asar syujetining o‘ziga xos xususiyatlari. 2.2.badiiy asarda kompozitsiya. 2.3.adabiyotshunoslikda badiiy asar syujeti va kompozitsion xususiyatlariga oid nazariy qarashlar tahlili. 3.xulosa. 4.foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati. kirish adabiyotshunoslik sohasi shunday tarmoqki, unda asrlar davomida yaratilib kelinayotgan badiiy asarlar tahlil qilinadi, badiiy jihatdan o‘rganiladi, ilmiy asoslanadi. adabiyotshunoslik nazariyasiga oid bilimlar ham xuddi adabiyot singari juda qadimiydir. arastuning “poetika”sidan tortib, to buguni kungacha yaratilgan adabiyotshunoslikka doir risolalarning barchasida badiiy adabiyotning naqadar chuqur ildizlarga va misilsiz keng doiraga ega ekanligiga guvoh bo‘lamiz. bundan tashqari, badiiy asarlarning poetik tahlilidan badiiy asarlarning nechog‘lik umumbashariy va asrlar silsilasiga dosh bera oladigan ijtimoiy muammolar ko‘tarilganligini ham anglash mumkin. adabiyotga so‘z san’ati deya bejiz ta’rif berilmagan. badiiy asarlarning yaratilishidagi jarayonning nechog‘lik …

2 / 33

ab va nizom oshib boraveradi. aristotel miloddan avvalgi 384-322 yillarda “poetika” (poeziya san’ati to‘g‘risida) asarini yozdi. bu jahonda adabiyot nazariysiga bag‘ishlab yozilgan birinchi kitob edi. aristotel hali adabiyot yoki badiiy adabiyot atamasi kelib chiqmagan bir davrda adabiyotni “poeziya”, deb ataydi va u hayotning o‘xshashini yaratadi, deb bilgan.[footnoteref:1] darhaqiqat, adabiyot hayot aksi. kitobxon tomonidan o‘qilayotgan har bir badiiy asar u qaysi bir janrda yaratilgan bo‘lishidan qat’iy nazar hayot haqiqati va falsafasini kuylay olishi kerak. bunday xususiyatga ega bo‘lgan har qanday ijod namunasi esa shubhasiz, mangulikka dahldor bo‘ladi. [1: adabiyotshunoslikka kirish. e.xudoyberdiyev. “sharq”. toshkent. 2008. 13-bet.] badiiy asar adabiyotshunoslik nazariyasiga muvofiq tahlil qilinar ekan, unda mavjud bo‘lgan barcha badiiy shakllarning eng muhim elementlariga alohida e’tibor qaratiladi. biz mazkur kurs ishida shu kabi asosiy badiiy qismlardan biri sujet va kompazitsiyga to‘xtaldik. yillar davomida yaratilgan adabiyotshunoslikka oid asarlarda sujet va kompozitsiya haqida keltirilgan fikrlarga alohida e’tibor qaratdik. adabiyotshunos olimlarning fikr va mulohazalarini, turfa xil …

3 / 33

lgan: sujet (fr.sujet-predmet, asosga qo‘yilgan narsa)-badiiy shaklning eng muhim elementlaridan biri, asardagi bir-biriga uzviy bog‘liqholda kechadigan, qahramonlarning xatti-harakatlaridan tarkib topuvchi voqelar tizimi. sujetlilik badiiy adabiyotning xos xususiytlaridan biri bo‘lib, sujet tur yo janridan qat’iy nazar, barcha asarlarda bor, biro uning namoyon bo‘lishi ko‘p jihatdan qaysi tur yoki janrga mansubligiga bog‘liq. masalan, lirikada voqelar tizimi yo‘q, lekin unda o‘y-fikrlar, his-kechinmalar rivoji mavjud va bu uning sujetini tashkil qiladi[footnoteref:2]. [2: d.quronov, z.mamajonov, m.sheraliyeva. adabiyotshunoslik lug’ati. toshkent. 2013. 288-bet.] jahon adabiyotshunosligining dastlabki risolalaridan biri hisoblanmish yunon olimi aristotelning “poetika” asarida sujet bu “voqealar oqimi”, “go‘zallik hajmi va tartibi”, “kutilmagan holatlar va ularning ochilishidir”, “bilmaslikdan bilishga tomon, baxtiyorlik bilan baxtsizlikka mahkum etilgan shaxslarning do‘stlik yoki dushmanlik tomon o‘tishidir,[footnoteref:3]” deya fikr bildirilgan. taniqli adabiyotshunos olim azimjon rahimov esa m.gorkiyning syujetni “aloqalar , qarama-qarshiliklar, simpatiya va antipatiyalar, umuman kishilarning o‘zaro munosabati, u yoki bu xarakterning, tipning o‘sishi va tashkil topishi tarixi[footnoteref:4]” degan fikrlarini o‘z asarida keltirib …

4 / 33

g‘oyaning aniqligi, umuman, badiiy asarning yaxlitligi, o‘qishliligi va badiiy-estetik kuchi ko‘p jihatdan syujet va kompozitsiyaning mukammalligi, mazmunga qay darajada muvofiqligi bilan bog‘liqdir. asar syujeti va kompozitsiyasi yaxlit bo‘lishi uchun yozuvchi-san’atkor borliqdagi hodisalarning o‘zaro bog‘liqligini chuqur idrok etishi kerak. buning uchun esa san’atkorning g‘oyaviy yetukligi, estetik qarashlarining to‘g‘riligi muhimdir. shunday bo‘lgandagina u mukammal syujet yarata oladi”[footnoteref:6]. darhaqiqat, olimning yuqoridagi fikrlaridan shuni anglash mumkinki, yaratilayotgan asarning taqdirini yozuvchining bilim va iste’dod ko‘lami, shuningdek, mavzu hamda g‘oyaga mos syujet tanlay olishi belgilar ekan. [5: adabiyotshunoslikka kirish. e.xudoyberdiyev. “sharq”. toshkent. 2008. 69-bet.] [6: azimjon rahimov. roman san’ati. farg’ona. 2015. 8-9-betlar. ] syujet o‘z ichida turlarga bo‘linadi. bu esa turfa xil janrlarda yaratilgan asarlarning asosiy mazmun mohiyatini tashkil qilib beradi. ijodkor maqsad va ijod namunasi g‘oyasiga qarab syujet tiplariga murojaat qiladi. badiiy asarda syujetning aniq bitta turi ishtirok etishi kerak degan qat’iy qonun-qoida yoki cheklov mavjud emas. istalgan turidan istalgancha foydalanish mumkin. syujet turlari quyidagilardan …

5 / 33

syujeti bir necha tarkibiy qismlardan iborat va ular o‘zaro bog‘liq; qismlar qatoriga ekspozitsiya, tugun, voqea rivoji, kulminatsiya va yechim kiradi. ba’zi asarlarda syujetning prolog (muqaddima)va epilog (xotima) kabi qismlari ham bo‘ladi. asarning o‘zida syujetning barcha qismlari bo‘lishi shart emas. ammo tugun va kulminatsiya bo‘lishi zarur. xususan, prolog va epilog kam uchraydi. lirik asarlarda esa syujet qismlarini birma-bir qidirib topish ancha qiyin. ulardagi syujet qismlari haqida gapirganda, fikrlar oqimining boshlanishi, mantiqli tarzda davom ettirilishi, rivoji, yakunlanishi to‘g‘risida so‘z yuritish, kechinma tasdiqlanishi yo inkor qilinishi mumkin. epik va dramatik asarlarning barchasida, lirik-epik asarlarning ko‘pchiligida ekspozitsiya, tugun, voqea rivoji, kulminatsiya, yechim mavjud bo‘ladi. syujet qismlarining har biri badiiy asar mazmunini ochishda muayyan vazifa bajaradi. shunga ko‘ra ularning har birini alohida-alohida ko‘rib o‘tish v aniq mushohada qilish zarur. syujet qismlari va qahramon xarakteri rivojini birga tahlil etmay asar mazmunini shunchaki hikoya qilib berish quruq bayonchilikdir. chunki syujet xarakter tarixidir. ekspozitsiya. ko‘pchilik asarlarda yozuvchilar syujetlardagi …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy asar sуujeti va kompozitsiyasi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi “______________________________________________” universiteti “_______________________________________________” fakultet “____________________________________” kafedrasi “____________________________________” yo’nalishi “_____________________________” fanidan kurs ishi mavzu: ____________________________________________________________ ilmiy rahbar: “_________________________” bajardi: “_________________________” o’quv yili -20__ badiiy asar sуujeti va kompozitsiyasi reja: 1.kirish. 2.asosiy qism: 2.1.badiiy asar syujetining o‘ziga xos xususiyatlari. 2.2.badiiy asarda kompozitsiya. 2.3.adabiyotshunoslikda badiiy asar syujeti va kompozitsion xususiyatlariga oid nazariy qarashlar tahlili. 3.xulosa. 4.foydalanilgan adabiyot...

This file contains 33 pages in DOCX format (62.1 KB). To download "badiiy asar sуujeti va kompozitsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy asar sуujeti va kompozit… DOCX 33 pages Free download Telegram