ҳозирги замон фалсафий билиш методлари

DOC 56,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1443697898_61429.doc ҳозирги замон фалсафий билиш методлари режа: тушуниш методи интуиция методи феноменологик прагматик метод «реалистик метод» хх асрда фалсафий методология асосан икки йўналиш бўйича ривожланиб борди: рационал методлар (ҳодисаларни мантиқ, ақл, фикрлаш асосида изоҳлашга интилувчи методлар) ва иррационал методлар (билишга интуиция, хиссиёт, «ёришиш» ва ҳакозоларни асос қилиб олувчи методлар). рационал фалсафий методлар энг аввало неопозитивизм каби фалсафий йўналиш доирасида ривожланиб борди. верификация методи шундай. у даъволарнинг ҳақиқийлигини уларни эмпирик текшириш асосида белгилашни назарда тутади, яъни бунда ҳар қандай даъво уни амалиётда эмпирик текшириш мумкин бўлгандагина илмий деб ҳисобланиши керак. ҳар қандай чинакам илмий даъво аниқ, яъни тажриба йўли билан текшириб бўладиган даъволар мажмуидан иборат бўлиши лозим. верификация принципи вена тўгараги вакиллари – шлик, карнап, нейрат ва бошқалар томонидан таърифлаб берилган. постпозитивизм вакиллари (к. поппер) верификация методининг асоссизлигини кўрсатиб бердилар, чунки уларнинг нуқтаи назаридан ҳар қандай илмий даъвони ҳам эмпирик тарзда исботлаб бўладиган даъво деб бўлмайди. поппер фальсификация (соҳталаштириш) методини – …

ундан иборатки, унга кўра коинотнинг бош асосларини, тараққиётнинг асосий механизмларини билиш, инсонни тадқиқ этиш фақат интроспекция (ўз-ўзини кузатиш) асосидагина мумкин. бунинг маъноси шуки, файласуф ёки психолог шахснинг ички дунёсини ўрганиш борасида унинг ички кечинмалар дунёсини таҳлил қилади; жамиятни билиш учун оммавий онг учун хос бўлган эмоционал кўринишларни таҳлил этади. тушуниш методи пировардида жамиятни муайян руҳий бирбутунлик деб қарашга йўналтирилган. тушуниш методининг муаллифлари уни ўз назарларида ҳозирги илмий билишга хос бўлган «тушунтириш» методига қарама-қарши қўядилар. уларнинг фикрича, конкрет фактларни таҳлил этишга, уларни «тушунтиришга» асосланган илмий билиш бирбутун дунёни бўлиб-бўлиб юборади, унинг элементлари ўртасидаги алоқаларни узиб ташлайди. бироқ тушуниш методи тузилишидаги ички зиддият аста-секин маълум бўлиб қолди. бу зиддият тарихий билишнинг объектив умумий аҳамиятга эканлигини ва шахс ҳаётининг ҳиссий манзараси объективлигини бу метод билан асослаш мумкин эмас эканлиги билан боғлиқдир. фалсафий методологиянинг иррационалистик йўналишлари-дан бири энг аввало интуиция методидир. бу методга кўра билишга илмий воситалар (гипотеза, тажриба, назария ва ҳоказолар) асосида эмас, …

олиш» асосида тушуниб олиш мумкин. интуиция объект билан бевосита алоқани таъминлайди. бергсоннинг фикрича, билиш методи сифатидаги интуицияга санъат яқинроқ туради, чунки санъат нарсаларнинг моҳиятини психологик жиҳатдан англайди ва рационал системалашни инкор этади. айнан санъат кечинма билимини беради. шу асосда билиш методи сифатида интуитив фалсафа пайдо бўлади. у санъатнинг билишдаги ролини кучайтиради ва коинотнинг «мутлақ чуқурлигини» интуиция ёрдамида англашга интилади. э. гуссерлнинг феноменологик методига кўра, билиш объектини кечинмалар йўли билан, гуссерль атамаси билан айтганда – интенционаллик йўли билан англаш мумкин. гуссерлнинг фикрича, конкрет фанларнинг мазмунини редукция ёрдамида таҳлил этмоқ зарур. инсон редукция ёрдамида билишнинг шундай мазмунига етиб келадики, уни оддий мантиқ ёрдамида тушуниш, таҳлил қилиш мумкин эмас. мана шу ерда интенция, яъни кечинма зарур. интенцияни фалсафий метод деб билган гуссерль фикрича, фалсафа, энг аввало, оддий дунёқараш таркибида табиий англаш қоидалари асосида шаклланадиган барча догматик даъволардан халос бўлмоғи лозим. гуссерлнинг фикрича, феноменология интенционал ҳаракатларни бошдан кечириш жараёнларини ўрганади. гуссерль кечинма жараёнини «моҳиятни …

қаратилган методдир. коммуникация методи к.ясперс томонидан ишлаб чиқилган ва ҳақиқатга муносабатнинг чуқур интимлигини, «шахсий» муносабатни назарда тутади. коммуникация инсоннинг дунёга муносабатидир. леллер концепциясида билишнинг асосий методларидан (йўлларидан) бири ёришишдир. бу концепцияга кўра, ёришиш – бу инсоннинг ҳаёт билан ўлим ўртасида, яъни чегаравий вазиятда турган пайтида ўз тақдирини, дунёдаги ўрнини тўсатдан, ғайриҳиссий тарзда англашидир. шу пайтда одам ўзининг кундалик турмуши келтириб чиқарган барча расм-русмлардан халос бўлади ва ўз ҳаётининг маъно ва мақсадига эришади. бу самарали ҳаракатни асослаб берувчи фалсафий ва билиш тизимларини таҳлил қилиш ва тузиб чиқиш методидир. бу метод xix аср охирида америкалик файласуф ч. пирс томонинидан ишлаб чиқила бошланган. уни у.джеймс ва д.дьюи янада ривожлантирдилар. бу методнинг асосчилари нуқтаи назаридан, ҳаракат инсон ҳаётининг асосий шаклидир ва муайян мақсадни қўйиш ва амалий фаолиятни режалаштиришнинг асосий бошлангғич шарти бўлиб хизмат қилади. ч. пирс илгари сурган қоидага кўра, фан билимни ўз ҳолида шакллантирмайди, балки муайян усул билан ҳаракат қилиш одати сифатида тушуниладиган …

уқуқли томонлари деб билувчи онтологик тушуниш. билишнинг бу учинчи тури фалсафий билишдир. фалсафий билиш методи илмий билишнинг чегараларини, илмий билиш имкониятлари доирасини аниқлаб бермоғи лозим. бундан ташқари, фалсафий методдан ўзаро алоқаси борлиқнинг табиатини изоҳлаб берадиган тушунчаларни ифодалаб бериш учун фойдаланилади. бундай тушунчаларни ишлаб чиқиш конкрет фаннинг маълумотларига таянмасдан мавҳум тарзда ақл кўзи билан қараб амалга оширилади. бу ҳолда асос - борликнинг интуитив кечинмаси ва ишончдир. хулоса фалсафа - бу ҳам умумназарий дунёқараш, ҳам ижтимоий онг шакли, ҳам умумий (умумийлик тўғрисидаги) фан. у маънавий маданиятнинг квинэссенция (мағзи)дир. мана шунинг учун ҳам фалсафанинг аҳамияти ва вазифалари шунчалик кўп қирралидир. у идрокий, услубий, қадриятий ҳамда амалий ва башоратий рол ўйнайди. албатта, фалсафий билим, ўз табиатига кўра, ўта назарийдир. аммо бу дегани унинг воқей ҳаётдан, муайян тарихий жараёндан ажралган деган маънони бермайди. ҳар қандай фалсафий тизим, бир томондан, замонасининг руҳини нишони бўлса, иккинчидан, фалсафа мазкур даврнинг моҳиятини акс эттиради, унинг қонуний белгиларини очиб беради. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ҳозирги замон фалсафий билиш методлари"

1443697898_61429.doc ҳозирги замон фалсафий билиш методлари режа: тушуниш методи интуиция методи феноменологик прагматик метод «реалистик метод» хх асрда фалсафий методология асосан икки йўналиш бўйича ривожланиб борди: рационал методлар (ҳодисаларни мантиқ, ақл, фикрлаш асосида изоҳлашга интилувчи методлар) ва иррационал методлар (билишга интуиция, хиссиёт, «ёришиш» ва ҳакозоларни асос қилиб олувчи методлар). рационал фалсафий методлар энг аввало неопозитивизм каби фалсафий йўналиш доирасида ривожланиб борди. верификация методи шундай. у даъволарнинг ҳақиқийлигини уларни эмпирик текшириш асосида белгилашни назарда тутади, яъни бунда ҳар қандай даъво уни амалиётда эмпирик текшириш мумкин бўлгандагина илмий деб ҳисобланиши керак. ҳар қандай чинакам илмий даъво аниқ, яъни тажриба йўли билан ...

Формат DOC, 56,5 КБ. Чтобы скачать "ҳозирги замон фалсафий билиш методлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ҳозирги замон фалсафий билиш ме… DOC Бесплатная загрузка Telegram