ijodning nazariy muammolarini ishlab chiqishda sharq mutafakkirlari qo‘shgan hissalar

DOC 140,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1443689125_61370.doc ijodning nazariy muammolarini ishlab chiqishda sharq mutafakkirlari qo‘shgan hissalar reja 1. o‘rta osiyoda falsafiy-diniy dunyoqarashning shakllanishi. qadimgi xalqlar ijodiy faoliyati og‘zaki va yozma manbalarning ifodasi sifatida 2. zardushtiylik. “avesto” 3. sharq renessansi (ix – xiv asrlar) o‘rta osiyoda yangi fanlarning vujudga kelishi va rivojlanishining namunasi sifatida 4. islom. diniy aqidalarni hayotiy muammolarga ijodiy tatbiq etish masalalari o‘rta osiyoda falsafiy-diniy dunyoqarashning shakllanishi. qadimgi xalqlar ijodiy faoliyati og‘zaki va yozma manbalarning ifodasi sifatida o‘rta osiyodagi qadimgi falsafiy qarashlarni bilish, o‘rganishda yozuv va tarixiy yodgorliklarning katta ahamiyati bor. qadimiy yozuvlardagi mazmun ham o‘z davri falsafiy jarayonlarini namoyon qilganki, ularda ham yaxshilik va yomonlik, boylik va kambag‘allik o‘rtasida kurashlar tasvirlangan. qadimiy yozma yodgorliklarga «avesto», «bundaxshin» «denxard» va «o‘rxun-yenisey» yozuvlari kiradi. yenisey bo‘ylaridagi qadimgi yozuvlarni aniqlash xviii asrning boshlarida rus olimlari tomonidan boshlangan. topilgan yodgorliklardagi yozuvlarni aniqlash qiyin kechgan. faqat xix asrning birinchi choragidagi grigoriy spasskiyning yenisey yodgorliklari haqidagi maqolasi «sibirskiy vestnik» (sibir xabarlari) …

ning kashfiyoti asosida yodgorliklardagi matnlarning tarjimasini birinchi bo‘lib amalga oshirdi. n. m. yadrinsev topgan yodgorliklar turk xoqoni bilqa-qoon-mog‘ilyon (734-yilda vafot etgan) va uning ukasi kul-tegin (732-yilda vafot etgan) qabr toshlariga o‘yib yozilgan yodgorliklar edi. shu vaqtdan boshlab yenisey va o‘rxun daryolari atrofidagi yodgorliklar «o‘rxun-yenisey yodgorliklari» deb atala boshlagan. shuningdek, o‘rxun yozuvi, deb ham atalgan. keyinchalik yana ko‘plab yodgorliklar topildi. v-vi asrlarga oid 5 ta toshdagi hamda qog‘oz, charm, yog‘och, va turli idish-tovoqlardagi yozuvlar ham qimmatli manbalar hisoblanadi. bu yozuvlarda turk xoqonligining davlat tuzumi va dinlar haqidagi ma’lumotlar berilgan. xitoy yilnomalarida ko‘rsatilishicha, turklar o‘lganlaridan so‘ng ko‘mish marosimi shunday ta’riflangan: o‘lgan kishining boyliklari, jangda mingan oti bilan birga olib kuydiriladi. xoki dafn etilib, marhum qancha dushmanni o‘ldirgan bo‘lsa, shuncha tosh uning qabriga qo‘yiladi, uning surati ishlanadi va qilgan ishlari o‘yib yoziladi. o‘sha davr uchun bu holatlar ham xalq ijodi edi. bunday ma’lumotlar haqiqatdan ham u davrdagi qabr toshlarining ko‘plarida uchraydi. xususan, mog‘ilyon …

ir toshdagi yozuvda shunday deyilgan: «mening davlatim va mening xonim, men sizlardan lazzat ko‘rmadim, hayhot, men quyoshni va oyni sezmaydigan bo‘lib qoldim. mening do‘stlarim va qarindoshlarim, hayhot men (sizlardan) uzoqlashib, o‘z kumush xalqimdan yiroqlashdim. o‘z qahramonlik shijoatimdan lazzatlana olmadim. qirq yoshimda o‘ldim, men o‘chin-qulug-tirig o‘g‘li, men qulug-tug‘an» va hokazolar. ushbu yozuvlardan ko‘rinib turibdiki, vii- viii asrlarda xalq va podshohlar o‘rtasidagi munosabatlar o‘z xususiyatiga ega. qarama-qarshiliklar, kelishmovchiliklar, turmush tarzidagi voqealar asta-sekinlik bilan rivojlana borgan. ana shunday bir davrda o‘rta osiyo hayotida islom dinining kirib kelishi bilan ahvol o‘zgargan. mahalliy diniy qarashlar zarbaga uchragan. arab bosqinchilari islom dinini xalqqa singdirish uchun katta kuch bilan harakat qilganlar. o‘sha davrning vatanparvarlari (rafi ibn leyl, hamza as xorij, abu muslim, muqanna va boshqalar) arablarga qarshi chiqib jiddiy zarba berganlar. shunday bo‘lishiga qaramay, arab madaniyati mahalliy joylarda o‘z o‘rnini topa boshlagan. talaygina bosqinchilik urushlaridan so‘ng ix asrning oxiriga kelib o‘rta osiyo mustaqillikka erishdi. somoniylardan so‘ng xorazmshohlar, …

sh davrini boshlab berishgan. ular yaratgan ilmiy-falsafiy ijod va ta’limotlar umumbashariy ahamiyatga ega bo‘lgan ta’limotga aylandi. o‘zlarining ijodlarida vatan ravnaqi, ilm-fan, madaniyat, erkinlik, farovonlik g‘oyalarini aks ettirdilar. buddachilikning maxayana shakli kushonshohlarning rasmiy davlat dini, deb e’lon qilinganidan so‘ng (aytish lozimki, kushonlarning dastlabki poytaxtlaridan biri hozirgi kattaqo‘rg‘on yoki shahrisabz atroflarida, xitoyda «to-si», ruhi, deb ataluvchi) diniy tavof markazi bo‘lgan. mahalliy shaharlar balx, marv, termiz, samarqand, buxoro, shosh, turkiston, sayram, koson, o‘sh va boshqa shaharlarda ko‘plab diniy ibodatxonalar qurganlar. buddachilikka oid kitoblar tarqatilgan. kushonlar davlatining asoschisi kanishka kadfiz tomonidan panjobning jalandxar shahrida buddachilikning umumjahon jome’ yig‘ilishida «maxayana – hamma uchun birdek ulug‘ yo‘l» davlat dini va mafkurasi, deya e’lon qilingan. aslida u paytlarda turondagi turkiy xalqlar tangriga e’tiqod qilgan. maxayana ta’limotining falsafiy asosi xalqlarni birlashtirishga qaratilgan e’tiqod-mafkura bo‘lgan. taniqli qadimshunoslardan biri b. ya. stavavisskiy buddachilikni uzoq sharqda va turonda keng tarqalishida yurtimizdagi avliyolar (rohiblar)ning xizmati katta bo‘lganligini qayd qiladi. ana shu paytdagi …

qutulish mumkin, qiynalishdan qutulishga olib chiquvchi yo‘l bor). ko‘rib turibmizki, mamlakatimiz hududidagi xalqlarning o‘zaro aloqalari tufayli ilk o‘rta asrlarda falsafiy ijod rivojlangan. o‘z madaniyati, falsafasini yaratgan. xalqlarning falsafasini yaratishda qadimiy dinlar muhim ahamiyat kasb etgan. ana shunday dinlardan biri zardushtiylik dinidir. zardushtiylik. “avesto” zardushtiylik dini eramizgacha vii-vi asrlarda shakllangan. unga zardusht ismli alloma asos solgan. ba’zi bir mualliflar esa zardushtni xorazmda, ba’zilari esa ozarbayjonda tug‘ilgan, deb fikr yuritishadi. zardusht qayerda tug‘ilishidan qat’i nazar, uning ta’limoti ibtidoiy jamoa davrining oxiri, quldorlik jamiyatining boshlanishida din sifatida shakllangan. zardushtiylikning muqaddas kitobi «avesto»da keltirilgan fikrlar mulohazamizni tasdiqlaydi. bu din o‘rta osiyoda islom dini tarqalishidan so‘ng ham ba’zi joylarda birmuncha vaqtga qadar saqlanib qolgan. muqaddas kitob eramizgacha vii asr oxiri vi asr boshlarida yaratilgan. undagi asosiy g‘oyalar «tavrot» va «qur’on»da keltirilgan fikrlarga yaqindir. zardushtiylikni qadim davrdagi diniy aqidalar, deb tushunish unchalik to‘g‘ri bo‘lmay, balki uni o‘sha davrning hukmron mafkurasi, ijtimoiy-siyosiy, axloqiy, falsafiy qarashlari, deb tushunish …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ijodning nazariy muammolarini ishlab chiqishda sharq mutafakkirlari qo‘shgan hissalar"

1443689125_61370.doc ijodning nazariy muammolarini ishlab chiqishda sharq mutafakkirlari qo‘shgan hissalar reja 1. o‘rta osiyoda falsafiy-diniy dunyoqarashning shakllanishi. qadimgi xalqlar ijodiy faoliyati og‘zaki va yozma manbalarning ifodasi sifatida 2. zardushtiylik. “avesto” 3. sharq renessansi (ix – xiv asrlar) o‘rta osiyoda yangi fanlarning vujudga kelishi va rivojlanishining namunasi sifatida 4. islom. diniy aqidalarni hayotiy muammolarga ijodiy tatbiq etish masalalari o‘rta osiyoda falsafiy-diniy dunyoqarashning shakllanishi. qadimgi xalqlar ijodiy faoliyati og‘zaki va yozma manbalarning ifodasi sifatida o‘rta osiyodagi qadimgi falsafiy qarashlarni bilish, o‘rganishda yozuv va tarixiy yodgorliklarning katta ahamiyati bor. qadimiy yozuvlardagi mazmun ham o‘z davri falsafiy jarayonl...

Формат DOC, 140,0 КБ. Чтобы скачать "ijodning nazariy muammolarini ishlab chiqishda sharq mutafakkirlari qo‘shgan hissalar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ijodning nazariy muammolarini i… DOC Бесплатная загрузка Telegram