хукм (мулохаза)

DOC 169.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1413380847_59519.doc ) ) ( x p ) ) ( x p q p ú & q p ú & q p q p ù º ú q p q p ù º ú q p q p ú º ù q p q p ú º ù q p ú & ( ) q p ú & ҳукм (мулоҳаза) режа: 1. ҳукм борлиқни акс эттиришнинг мантиқий шакли сифатида. 2. оддий ҳукмлар. 3. мураккаб ҳукмлар. 4. ҳукмлар ўртасидаги муносабатлар. 5. ҳукмларнинг модаллиги. 6. савол ва жавобнинг муҳокама юритишдаги тутган ўрни. 7. норма ва ҳукм. 1. ҳукм предметга маълум бир хоссанинг, муносабатнинг хослиги ёки хос эмаслигини ифодаловчи тафаккур шаклидир. ҳукмнинг асосий вазифаси предмет билан унинг хусусияти, предметлар ўртасидаги муносабатларни кўрсатишдир. ана шунинг учун ҳам у доимо тасдиқ ёки инкор шаклдаги фикрдан иборат бўлади. фикр юритиш жараёнида биз предмет ва ҳодисаларнинг оддий, ташқи хусусиятлари билан бирга уларнинг ички, зарурий боғланишларини, муносабатларини билиб борамиз. …

таркибидан яна бир ҳукмни ажратиб бўлмайдиган мулоҳазага айтилади. таркибидан икки ёки ундан ортиқ ҳукмни ажратиш мумкин бўлган мулоҳазаларга мураккаб ҳукм дейилади. масалан, «мантиқ илмини ўрганиш тўғри фикрлаш маданиятини шакллантиради» деган мулоҳаза оддий ҳукмни ифодалайди. «мантиқ илми тафаккур шакллари ва қонунларини ўрганади», деган мулоҳаза мураккаб ҳумкмдир. бу мулоҳазанинг таркиби икки қисмдан: «мантиқ илми тафаккур шаклларини ўрганади» ва «мантиқ илми тафаккур қонунларини ўрганади», деган икки оддий ҳукмдан иборат. мулоҳаза (ҳукм) таркибида мантиқий эга ва мантиқий кесимни ажратиб кўрсатиш мумкин. мантиқий эга-субъект (s) фикр қилинаётган предмет ва ҳодисани билдиради. мантиқий кесим-предикат (p) предметга хос хусусиятни, муносабатни билдиради. предикатда ифодаланган билимлар ҳисобига субъект ҳақидаги тасаввур бойитилади. ҳукмнинг субъект ва предикати унинг терминлари деб аталади. ҳукмнинг учинчи зарурий элементи мантиқий боғламадир. у субъект ва предикатни бир-бири билан боғлайди, натижада ҳукм ҳосил бўлади. оддий қатъий ҳукмнинг формуласи қуйидагича ёзилади: s-p. оддий ҳукмлар сифати ва миқдорига кўра турларга бўлинади. сифатига кўра тасдиқ ва инкор ҳукмлар фарқланади. ҳукмнинг …

ҳоҳлайди», ва «ҳеч бир ақлли одам вақтини беҳуда сарфламайди». жузъий ҳукмларда бирорта белгининг предметлар тўпламининг бир қисмига хос ёки хос эмаслиги ҳақида фикр билдирилади. масалан: «баъзи файласуфлар нотиқдир». «кўпчилик талабалар дангаса эмас». жузъий ҳукмларда «баъзи» сўзи «ҳеч бўлмаса биттаси, балки ҳаммаси» деган маънода қўлланилади. шунга кўра «баъзи тошлар тирик мавжудот эмас», деган ҳукм чин бўлади, чунки ҳеч бир тош тирик мавжудот эмас. маълум маънода якка ҳукмларни умумий ҳукмлар билан тенглаштириш мумкин. чунки ҳар икки ҳукмда ҳам тўпламдаги предметларнинг ҳар бирига нимадир тааллуқли ёки тааллуқли эмас, деб кўрсатилади. якка ҳукмларда эса бу тўплам биргина предметдан иборат бўлади. мулоҳазаларнинг тўғри ёки нотўғрилигини аниқлашда ва баъзи бошқа ҳолатларда оддий ҳукмларнинг миқдор ва сифати бўйича бирлашган классификацияси (асосий турлари) дан фойдаланилади. улар қуйидагилардан иборат: 1. умумий тасдиқ ҳукмлар. улар бир вақтнинг ўзида ҳам умумий, ҳам тасдиқ бўлган фикрни ифодалайди. масалан, «ҳамма талабалар мантиқ илмини ўрганадилар». бу ҳукмлар лотин алифбосидаги а ҳарфи билан белгиланади ва …

ни аниқлаш мумкин. ҳукмларда терминлар (s ва p) тўлиқ ёки тўлиқсиз ҳажмда олинган бўлади. термин тўлиқ ҳажмда олинганда унинг ҳажми бошқа терминнинг ҳажмига тўлиқ мос бўлади ёки мутлақо мос бўлмайди (уларнинг ҳажми бир-бирини истисно қилади). термин тўлиқсиз ҳажмда олинган бўлса, унда унинг ҳажми бошқасининг ҳажмига қисман мос келади ёки ундан қисман истисно қилинади. оддий ҳукмларда терминлар ҳажми қуйидагича бўлади: 1. а - умумий тасдиқ ҳукмларнинг субъекти ҳамма вақт тўлиқ ҳажмда олинган бўлади. предикати эса баъзан тўлиқ, баъзан тўлиқсиз ҳажмда бўлади. масалан: «ҳамма инсонлар тирик мавжудотдир». бу ҳукмнинг субъекти – «инсон», предикати – «тирик мавжудот» тушунчасидир, «ҳамма»-умумийлик квантори. бу ҳукмнинг субъекти тўлиқ ҳажмда олинган, чунки унда ҳамма инсонлар тўғрисида фикр билдирилган ва бу тушунча «тирик мавжудот» тушунчасининг ҳажмига тўлиқ киришади. унинг предикати тўлиқ ҳажмда олинмаган, чунки унда тирик мавжудотларнинг бир қисми-инсонлар ҳақида фикр юритилади. бунинг доиравий схемаси қуйидагича: (1-расм). 1-расм 2-расм умумий тасдиқ ҳукмларнинг баъзиларида s ҳам, р ҳам тўла ҳажмда …

рглар, баъзи-мавжудлик кванторидир. ҳукмда субъект тўлиқ ҳажмда олинмаган, чунки унда баъзи врачлар ҳақида фикр билдирилган, предикат эса тўлиқ ҳажмда олинган, чунки хирургларнинг ҳаммаси врачдир. предикатнинг ҳажми субъектнинг ҳажмига киргани учун у тўлиқ ҳажмда олинган бўлади (5-расм). 5-расм. 4. о – жузъий инкор ҳукмларнинг субъекти ҳамма вақт тўлиқсиз ҳажмда, предикати эса тўлиқ ҳажмда олинади. масалан, «баъзи ёшлар ҳунарманд эмас». бу ҳукмнинг терминлари s – ёшлар, р – ҳунарманд эмаслар, баъзи – мавжудлик квантори. ҳукмнинг субъекти тўлиқ ҳажмда олинмаган, унда ёшларнинг бир қисми ҳақида фикр юритилади, холос. ҳукмнинг предикати эса тўлиқ ҳажмда олинган. унда ҳунармандларнинг ҳаммаси ҳақида фикр билдирилган (6-расм). 6-расм юқоридаги фикрларни умумлаштириб айтиш мумкинки, умумий ҳукмларнинг субъекти ҳамма вақт тўлиқ ҳажмда, жузъий ҳукмларнинг субъекти тўлиқсиз ҳажмда олинади. инкор ҳукмларнинг предикати ҳамма вақт тўлиқ ҳажмда бўлади. тасдиқ ҳукмларнинг предикати р ( s бўлгандагина тўлиқ ҳажмда бўлади, бошқа ҳолларда эса тўлиқсиз ҳажмда олинади. ҳукмларда терминлар ҳажмини аниқлаш қатъий силлогизмни тўғри тузишда ва …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "хукм (мулохаза)"

1413380847_59519.doc ) ) ( x p ) ) ( x p q p ú & q p ú & q p q p ù º ú q p q p ù º ú q p q p ú º ù q p q p ú º ù q p ú & ( ) q p ú & ҳукм (мулоҳаза) режа: 1. ҳукм борлиқни акс эттиришнинг мантиқий шакли сифатида. 2. оддий ҳукмлар. 3. мураккаб ҳукмлар. 4. ҳукмлар ўртасидаги муносабатлар. 5. ҳукмларнинг модаллиги. 6. савол ва жавобнинг муҳокама юритишдаги тутган ўрни. 7. норма ва ҳукм. 1. ҳукм предметга маълум бир хоссанинг, муносабатнинг хослиги ёки хос эмаслигини ифодаловчи тафаккур шаклидир. ҳукмнинг асосий вазифаси предмет билан унинг хусусияти, предметлар ўртасидаги муносабатларни кўрсатишдир. ана шунинг …

DOC format, 169.0 KB. To download "хукм (мулохаза)", click the Telegram button on the left.

Tags: хукм (мулохаза) DOC Free download Telegram