tabiat falsafasi

DOC 67.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1407323712_57844.doc tabiat falsafasi reja: 1. tabiat tushunchasi, uning falsafiy mohiyati va mazmuni. 2. tabiat va jamiyat, tabiiy va sun’iy muhit, ularning o’zaro aloqasi. 3. ekologik muammolarning vujudga kelish sabablari va ularni hal qilish muammolari. tabiat va jamiyat haqidagi konkret fanlar borliqning o’z predmetlariga mos keluvchi muayyan hususiyatlarinigina o’rganadi. borliqning umumiy xossalari haqida esa, falsafa fani tadqiqot olib boradi. tabiat obyektlarining tuzilishi haqida. bizning tevarak-atrofimizni xilma-xil ko’rinishdagi, shakldagi turli-tuman moddiy obyektlar o’rab olgan. ular turli xil xossalarga va xususiyatlarga egadir. bir paytlar hamma jismlar materiyaning bo’linmas shakli atomlardan tashkil topgandir, degan tasavvur hukmron edi. atomlarning murakkab tuzilganligi haqidagi farazlar bizning asrimizga kelib uzil-kesil tasdiqlandi. hozirgi zamon fanlarining xulosalariga ko’ra, atrofimizdagi har qanday jism molekulalardan tashkil topgan, molekulalar esa atomlardan tuzilgan. atomlar murakkab tuzilgan yadro va elektron qobiqlardan iborat. atomning elektron qavatlari bir-biridan va atom yadrosidan muayyan uzoqlikda joylashgan bo’ladi. eng sodda atom hisoblanuvchi vodorod atomining yadrosi bitta protondan, murakkabroq atomlarning yadrosi …

urshab turuvchi biosferani bir butun jonli sistema deb olish mumkin. mikroorganizmlar, o’simlik dunyosi, hayvonot dunyosi va insonning o’zaro aloqadorliklari bu biosferaning mavjudligini ta’minlab turadi. yer shari va o’z atrofida harakatlanuvchi oy bilan birga yilda bir marta quyosh atrofini aylanib chiqadi. bu sistema ham biosferaga o’z ta’sirini o’tkazadi. yer yuzida mintaqalarning farq qilishi, fasllarning almashinuvi ana shu sistema harakati bilan bog’langandir. quyosh va uning atrofida harakatlanuvchi sayyoralar, ularning yo’ldoshlari, asteroidlar, meteoritlar, kometalar va kichik planetalar birgalikda quyosh sistemasini tashkil etadi. quyoshdan eng uzoqda joylashgan planeta pluton uning atrofini 247 yarim yilda bir marta to’liq aylanib chiqadi, ya’ni yer yili — 365,25 kunga teng bo’lsa, — pluton yili 247ta yer yiliga tengdir. quyosh sistemasi millionlab yulduzlarni o’z ichiga oluvchi galaktika (somon yo’li) tarkibiga kiradi. uning diametri 94,6 mln. yorug’lik yiliga teng. undan keyingi sistema galaktikalar to’pi bo’lib, uning diametri 1 megaparsekka teng, u 30 tagacha galaktikani o’z ichiga oladi (1 parsek (3,26 …

keskin sifatiy o’zgarish ro’y beradi, ya’ni moddaning moddaviy ko’rinishi nomoddaviy ko’rinishga aylanadi. materiyaning nomoddaviy ko’rinishi ham ikki xil shaklda uchraydi: maydon va nurlanish. muayyan maydondagi nurlanishlar fizik vakuumda (fizik vakuum fizik jismlardan holi bo’lgan joy) moddiy zarrachalarning hosil bo’lishiga imkon beradi. xullas, bular ham bir-biri bilan chambarchas bog’langandir. materiyaning biz yuqorida qayd etgan ko’rinishlaridan boshqacha ko’rinishdagi turlari ham bo’lishi mumkin. ularning tabiati hali fanga ma’lum emas. agar biz borliqning moddiy ko’rinishlarini tuzilishi jihatidan turkumlashtirsak, borliqning struktura darjalari haqidagi xulosa hosil bo’ladi. tabiat borlikining struktura darajalari. biz tevarak atrofimizga nazar tashlasak, umuman borliqqa emas, balki, muayyan jismlarga, narsa va hodisalarga ko’zimiz tushadi. siz bilan biz inson sifatida yer sharida istiqomat qilamiz, o’zimizga mos keluvchi o’lchovlar bilan ish yuritamiz. biz odatlangan o’lchovdagi kattaliklarni makroskopik kattaliklar, deb hisoblaymiz va bu makrodunyoni tashkil qiladi. shu nuqtai nazardan borliqning struktura darajalarini miqyosiy-struktura va tashkiliy-struktura darajalariga ajratamiz. borliqdagi obyektlar miqyosi bilan farq qiluvchi uchta miqyosiy struktura …

dagi barcha hayotiy jarayonlar o’zining strukturaviy birliklarini saqlaydi. agar elektromagnit o’zaro ta’sirlari bo’lmaganda edi — quyosh nurlari (ya’ni elektromagnit nurlanishlari) yerga yetib kelmagan bo’lar edi va yerda hayotiy jarayonlar shakllanmagan bo’lar edi. yer, uning tabiiy yo’ldoshi oy va boshqa sayyoralar quyosh atrofida harakatlanadi. bu sistemaning va umuman butun koinotning strukturaviy yaxlitligi esa kravitasion o’zaro ta’sirlari tufayli saqlanadi. kravitasion o’zaro ta’sirlari biriktirib turgan dunyo — megadunyo deb ataladi. ular bir-biri bilan chambarchas bog’langandir, shuningdek, ular bir-biriga almashinishi ham mumkin. hozir megadunyo hisoblangan koinotimiz bundan 15-20 mlrd. yil muqaddam o’ta kichik mikroskopik obyekt bo’lgan, degan taxminlar bor. shuningdek, biz mikroobyekt deb hisoblayotgan elementar zarracha neytron o’zining ichida milliardlab yulduz va galaktikalariga ega bo’lgan butun boshli koinot bo’lishi va aksincha, diametri bir necha milliard yorug’lik yiliga teng bo’lgan ulkan koinotimiz ham chetdan kuzatayotgan kishiga o’ta kichik elementar zarracha hisoblanishi ham mumkin. borliqning strukturaviy tuzilishini uning sifatiy rivojlanishi nuqtai nazaridan olib qarasak, moddiy olam …

loqadorliklardan tashqari, jamiyatga xos bo’lgan ijtimoiy aloqadorliklar ham ishtirok etadi. bunday dunyoning tuzilishi nihoyatda murakkab bo’lib, borliq bu darajada o’zining o’ta uyushganligini, nisbiy mustaqilligini va yuqori darajada faolligini namoyish qiladi. bu dunyoning strukturaviy elementi bo’lgan har bir inson jamiyatga xos bo’lgan barcha aloqadorliklarni o’zida aks ettiradi va ijtimoiy munosabatlarda, aloqadorliklarda ongli ravishda, maqsadga binoan, muayyan muljallarni oldindan belgilagan holda harakat qiladi. bu borada oddiy bir misol keltiraylik. masalan, qo’lingizdagi kitobni ham har xil, bir-biriga o’xshamaydigan, ammo bir kasbdagi olim va mutahassislar yozishgan. agar siz, masalaga ijtimoiy dunyoning tuzilishi nuqtai nazaridan baho bermoqchi bo’lsangiz, unda mazkur kitobning qaysi qismi qanday yozilgani, kimning qanday fikrlashi, mavzuni sodda va xalqchil tushuntira olishi yoki murakkab tilda bayon qilishiga e’tibor bering. shunda masala biroz oydinlashadi. xuddi shunday holni sizga turli fanlardan dars berayotgan o’qituvchilar misolida ham kuzatishingiz mumkin. keyin esa, o’zingiz va o’rtoqlaringizning darslarga, kitoblarga, ularni o’zlashtirib, o’qib va o’qib olishga, hayotga munosabatingizga vijdonan baho …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tabiat falsafasi"

1407323712_57844.doc tabiat falsafasi reja: 1. tabiat tushunchasi, uning falsafiy mohiyati va mazmuni. 2. tabiat va jamiyat, tabiiy va sun’iy muhit, ularning o’zaro aloqasi. 3. ekologik muammolarning vujudga kelish sabablari va ularni hal qilish muammolari. tabiat va jamiyat haqidagi konkret fanlar borliqning o’z predmetlariga mos keluvchi muayyan hususiyatlarinigina o’rganadi. borliqning umumiy xossalari haqida esa, falsafa fani tadqiqot olib boradi. tabiat obyektlarining tuzilishi haqida. bizning tevarak-atrofimizni xilma-xil ko’rinishdagi, shakldagi turli-tuman moddiy obyektlar o’rab olgan. ular turli xil xossalarga va xususiyatlarga egadir. bir paytlar hamma jismlar materiyaning bo’linmas shakli atomlardan tashkil topgandir, degan tasavvur hukmron edi. atomlarning murakkab tuzilganligi...

DOC format, 67.0 KB. To download "tabiat falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiat falsafasi DOC Free download Telegram