parmenid va melesning borliq xaqidagi qarashlaridagi farqlar va umumiylikni aniqlash

DOCX 13 pages 26.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.0 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

mavzu: parmenid va melesning borliq xaqidagi qarashlaridagi farqlar va umumiylikni aniqlash. reja: i. kirish. ii. asosiy qism 1. parmenid va melesning borliq xaqida 2. borliq xaqidagi qarashlaridagi farqlar va umumiylikni aniqlash iii. xulosa iv. foydalanilgan adabiyotlar kirish. parmenid (qadimgi yunoncha: παρμενίδης ὁ ἐλεάτης) – yunon faylasufi. parmenid janubiy italiyada istiqomat qiluvchi aslzoda, boy-badavlat xonadonda dunyoga keldi. u faylasuf ksenofan va pifagorning izdoshi aminiydan saboq olgan. eleya maktabi vakili. anaksimandr va pifagorchilar bilan gʻoyaviy yaqin boʻlgan. falsafadan tashqari qonunshunoslik bilan qam shugʻullangan. p. falsafasining asosida tafakkur bilan sezgilarni va shunga muvofiq ravishda tafakkur yordamida bilinadigan dunyo bilan sezgilar yordamida bilinadigan dunyoni bir-biridan keskin farqlash yotadi. tafakkur bilan unga muvofiq keladigan (fikrda aks etgan) dunyoni "bir butun", "yagona", abadiy va qoʻzgʻalmas, bir xil, boʻlinmas va tugal deb bilgan. borliq va tafakkurning aynanligini taʼriflab berishga urindi. garchi, dunyoni hissiy bilishni inkor etmagan boʻlsada, ammo uni falsafiy va ilmiy tushunish uchun faqat hissiyotning oʻzi …

2 / 13

jismlar bilan bog’lab tushuntirishadi. ularning nuqtai nazarlaricha, borliq – ob`yektiv realliknigina qamrab oluvchi tushunchadir. u holda fikr, inson tafakkuri, o’y-hayollarimiz borliq tushunchasidan chetda qolar ekanda, degan savolga ular, bunday tushunchalar ob`yektiv reallikning hosilasidir, deb javob berishadi. falsafaning borliq haqidagi ta`limotni izohlaydigan qismi — ontologiya deb ataladi. (bu tushunchani falsafada birinchi bor h. volf qo’llagan). olam va borliq masalalarini falsafaning ana shu sohasi o’rganadi. yo’qlik hech nima demakdir. hamma narsani hech narsaga aylantiruvchi, hamma narsaning ibtidosi ham, intihosi ham yo’qlikdir. bu ma`noda yo’qlik cheksizlik, nihoyasizlik va mangulik bilan birdir. yo’qlik chekingan joyda borliq paydo bo’ladi. demak, borliqning bunyodkori ham, kushandasi ham yo’qlikdir. borliq yo’qlikdan yo’qlikkacha bo’lgan mavjudlikdir. yo’qlikni hech narsa bilan qiyoslab bo’lmaydi. fanda yo’qlik nima, degan savolga javob yo’q. borliq haqidagi konsepsiyalar. tarihdan ma`lumki, faylasuflar borliq haqida turlicha g’oyalarni ilgari surishgan. markaziy osiyo tuprog’ida vujudga kelgan zardo’shtiylik ta`limotida borliq quyosh va olovning hosilasidir, alangalanib turgan olov borliqning asosiy mohiyatini tashkil …

3 / 13

ta`limotni har taraflama rivojlantirganlar. masalan, forobiy fikricha, ilk borliq azaliy ollohning o’zidir. beruniy fikricha, borliq shunday umumiylikki, u hamma narsaning asosida yotadi, demak, borliq hamma narsaning asosidir. yevropada o’tgan olimlar david yum va jorj berkli borliqni sezgilarimiz majmuasi deb talqin etishgan. hegel esa borliqni mavhumlik, mutlaq ruhning namoyon bo’lishi, deb ta`riflaydi. ko’pgina naturfalsafiy qarashlarda borliqni hozirgi zamon bilan, ya`ni shu aktual olamga bog’lab tushuntirdilar. aslida, borliq keng falsafiy tushuncha bo’lib o’ziga butun mavjudlikni, uning o’tmishi, hozir va kelajagini ham qamrab oladi. faylasuflar borliqni tushuntirish uchun yo’qlik tushunchasini unga antipod qilib olishgan va shu asosda borliqning zaruriy mohiyatini ochishga intilganlar. materialistik adabiyotlarda borliqni ob`yektiv reallik bilan, materiya bilan aynanlashtirib tushuntirishadi. borliq o’ziga ob`yektiv va sub`yektiv reallikni, mavjud bo’lgan va mavjud bo’ladigan olamlarni, moddiylik va ma`naviylikni, o’tmish va kelajakni, o’limni va hayotni, ruh va jismni qamrab oluvchi umumiy tushunchadir. borliq va mavjudlik. atrofimizdagi odam, olam, tabiat, jamiyat, tafakkur, g’oyalar, o’y-hayollarimiz barchasi birday …

4 / 13

ing hozirgi paytda namoyon bo’lib turgan qismi bo’lib, o’tgan va mavjud bo’ladigan narsa va hodisalar ham borliq tushunchasiga kiradi. reallik esa, mavjudlikning hammaga ayon bo’lgan, ular tomonidan tan olingan qismi. borliq o’ziga reallikni ham, mavjudlikni ham qamrab oladi. an`anaviy falsafiy qarashlarda borliqning uchta sohasi ajratib ko’rsatiladi. ularga: tabiat borlig’i, jamiyat borlig’i, ong borlig’i kiradi. bular uchun eng umumiy belgi, ularning mavjudligidir. shuningdek, falsafiy adabiyotlarda tabiat borlig’i va jamiyat borliqining quyidagi shakllari ham farqlanadi. tabiat borlig’i odatda tabiatdagi narsalar (jismlar), jarayonlar, holatlar borlig’i sifatida tushuniladi. u ikkiga bo’linadi: azaliy tabiat borlig’i (yoki tabiiy tabiat borliqi, u insondan ilgari va uning ishtirokisiz ham mavjud bo’lgan) va odam mehnati bilan ishlab chiqarilgan narsalar borlig’i («ikkinchi tabiat» borliqi, ya`ni madaniyat). ikkinchi tabiat borlig’i esa, o’z navbatida, quyidagi ko’rinishlarda uchraydi: - inson borlig’i (insonning narsalar olamidagi borlig’i va odamning o’ziga hos bo’lgan insoniy borlig’i); - ma`naviy borliq (individuallashgan va ob`ektivlashgan ma`naviy borliq); - sosial borliq …

5 / 13

htarish yo’li. mana shu yo’l haqida mahsus to’htab o’taylik. olamning substansiyasini ahtarishning bu usuli go’yoki meva iste`mol qilayotgan kishi, uning kelib chiqishini ahtarib, dastlab darahtga, so’ngra uning guliga, bargiga, ko’chatiga va urug’iga nazar solganidek, atrofimizdagi moddiy olamning o’zagida dastlabki yaratuvchi modda sifatida nima yotishini, ya`ni ilk materiyani, azaliy materiyaning «bobokolonini», «pramateriyani» ahtarish usulidir. moddiy olamning asosida yotuvchi umumiy mohiyatni ahtarish falsafada materiya haqidagi tasavvurlarning maydonga kelishiga va rivojlanishiga sababchi bo’ldi. materiya tushunchasi moddiy unsurga nisbatan ham, atomga nisbatan ham, pramateriyaga nisbatan ham umumiyroq bo’lgan tushunchadir. materiya olamdagi barcha moddiy ob`ektlarni, butun ob`yektiv reallikni ifoda etuvchi eng umumiy tushunchadir. faylasuflar «tom ma`nodagi materiya faqat fikrning mahsuli va abstraksiyasidir» deb yozishadi. faylasuflar barcha moddiy ob`ektlarga hos hususiyatlarni umumiy tarzda ifodalash uchun qo’llaydigan tushuncha materiya deb ataladi. demak, materiya moddiy ob`ektlarga hos eng umumiy tushuncha, falsafiy kategoriyadir. albatta, bu ta`riflarni bir yoqlama mutlaqlashtirib tushunmaslik lozim. bu ta`riflarda ko’proq sezgi a`zolarimizga bevosita ta`sir etishi …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "parmenid va melesning borliq xaqidagi qarashlaridagi farqlar va umumiylikni aniqlash"

mavzu: parmenid va melesning borliq xaqidagi qarashlaridagi farqlar va umumiylikni aniqlash. reja: i. kirish. ii. asosiy qism 1. parmenid va melesning borliq xaqida 2. borliq xaqidagi qarashlaridagi farqlar va umumiylikni aniqlash iii. xulosa iv. foydalanilgan adabiyotlar kirish. parmenid (qadimgi yunoncha: παρμενίδης ὁ ἐλεάτης) – yunon faylasufi. parmenid janubiy italiyada istiqomat qiluvchi aslzoda, boy-badavlat xonadonda dunyoga keldi. u faylasuf ksenofan va pifagorning izdoshi aminiydan saboq olgan. eleya maktabi vakili. anaksimandr va pifagorchilar bilan gʻoyaviy yaqin boʻlgan. falsafadan tashqari qonunshunoslik bilan qam shugʻullangan. p. falsafasining asosida tafakkur bilan sezgilarni va shunga muvofiq ravishda tafakkur yordamida bilinadigan dunyo bilan sezgilar yordamida bilinadiga...

This file contains 13 pages in DOCX format (26.0 KB). To download "parmenid va melesning borliq xaqidagi qarashlaridagi farqlar va umumiylikni aniqlash", click the Telegram button on the left.

Tags: parmenid va melesning borliq xa… DOCX 13 pages Free download Telegram