bilish falsafasi

DOC 75.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1407323299_57840.doc bilish falsafasi reja: 1. bilim va bilish — falsafiy tahlil mavzui sifatida. 2. inson bilishining asosiy bosqichlari: hissiy va aqliy bilish. 3. haqiqat tushunchasi. haqiqatning turli shakllari. 4. ilmiy bilishning mohiyati va usullari. bilish va bilim. bilishning mohiyati, shakllanish va rivojlanish qonuniyatlari, xususiyatlarini o’rganish falsafa tarixida muhim o’rin egallab kelmoqda. inson o’z bilimi tufayli borliq, tabiat, jamiyatni va nihoyat, o’z-o’zini o’zgartiradi. bilishga qaratilgan inson faoliyatini va uni amalga oshirishning eng samarali usullarini tadqiq etish falsafa tarixida muhim ahamiyatga ega. shu bois ham falsafaning bilish masalalari va muammolari bilan shug’ullanuvchi maxsus sohasi — gnoseologiya vujudga keldi. inson bilishi nihoyatda ko’p qirrali, murakkkab va ziddiyatli jarayondir. gnoseologiya asosan, bilishning falsafiy muammolarini hal etish bilan shug’ullanadi. har bir tarixiy davr jamiyatning rivojlanish extiyojlaridan kelib chiqib, gnoseologiya oldiga yangi vazifalar qo’yadi. xususan, xvii asr o’rtalarida yevropalik faylasuflar ilmiy bilishning ahamiyati, haqiqiy ilmiy bilishlar hosil qilishning usullarini o’rganish, ilmiy haqiqat mezonini aniqlash bilan shug’ullandilar. …

faoliyatning biron-bir turi bilan muvaffaqiyatli shug’ullana olmaydi. bilishning mahsuli, natijasi ilm bo’lib, har qanday kasb-korni egallash faqat ilm orqali ro’y beradi. shuningdek, bilish insongagina xos bo’lgan ma’naviy ehtiyoj, hayotiy zaruriyatdir. insoniyat ko’p asrlar davomida orttirgan bilimlarini umumlashtirib va keyingi avlodlarga berib kelganligi tufayli ham o’zi uchun qator qulayliklarni yaratgan. inson faoliyatining har qanday turi muayyan ilmga tayanadi va faoliyat jarayonida yangi bilimlar hosil qilinadi. kundalik faoliyat jarayonida tajribalar orqali bilimlar hosil qilish butun insoniyatga xos bo’lgan bilish usulidir. bilimlar bevosita hayotiy extiyojdan, farovon hayot kechirish zaruratidan vujudga kelgan va rivojlangan. insoniyatning ancha keyingi taraqqiyoti davomida ilmiy faoliyat bilan bevosita shug’ullanadigan va ilmiy nazariyalar yaratuvchi alohida sosial guruh vujudga keldi. bular — ilm-fan kishilari bo’lib, ilmiy nazariyalar yaratish bilan shug’ullanadilar. bilishning ikki shakli: kundalik (empirik) bilish va nazariy (ilmiy) bilish bir-biridan farqlanadi. kundalik bilish usullari nihoyatda xilma-xil va o’ziga xos bo’lib, bunday bilimlarni sistemalashtirish va umumlashgan holda keyingi avlodlarga berish ancha …

lish obyektlariga asoslanib, bilim sohalari tabiiy, ijtimoiy-gumanitar va texnik fanlarga ajratiladi. bilish subyekti. bilish bilan shug’ullanuvchi kishilar va butun insoniyat bilish subyekti hisoblanadi. ayrim olingan tadqiqotchi-olimlar, ilmiy jamoalar, ilmiy tadqiqot institutlari ham alohida bilish subyektlaridir. ilmiy faoliyat tabiat va jamiyat mohiyatini bilishgagina emas, balki insonning o’ziga ham qaratilishi mumkin. inson va butun insoniyat ayni bir vaqtda ham bilish obyekti, ham bilish subyekti sifatida namoyon bo’ladi. bilishning maqsadi ilmiy bilimlar hosil qilishdangina iborat emas, balki bilish jarayonida hosil qilingan bilimlar vositasida insonning barkamolligiga intilish, tabiat va jamiyatni insoniylashtirish, tabiiy va ijtimoiy garmoniyaga erishishdir. fan — fan uchun emas, balki inson manfaatlari uchun xizmat qilishi lozim. inson ilmiy bilimlar vositasida ma’naviy barkamollikka erisha borgani sari ilm-fan qadriyat sifatida e’zozlana boshlaydi. fanning har tomonlama rivojlanishi bilan turli ilm sohalarining hamkorligi kuchayadi, butun ilmiy jamoalar bilish subyekti, yangi ilmiy kashfiyotlar ijodkoriga aylanadilar. bilish predmeti subyektning bilish faoliyati qamrab olgan bilish obyektining ayrim sohalari va …

i bosqichida sezgi, idrok, tasavvur, diqqat, xayol tashqi olam to’g’risida muayyan bilimlar hosil qilishga yordam beradi. bilishning yo’qori bosqichi faqat insonlargagina xos bo’lib, aqliy bilish (rasional bilish) deyiladi. agar inson o’z sezgilari yordamida narsa va xodisalarning faqat tashqi xossa va xususiyatlarini bilsa, tafakkur vositasida narsa va xodisalarning ichki mohiyatini bilib oladi. mohiyat hamisha yashirindir, u doimo xodisa sifatida namoyon bo’ladi. har bir xodisada mohiyatning faqat bir tomonigina namoyon bo’ladi. shu boisdan ham xodisa aldamchi va chalg’ituvchidir. binobarin, inson sezgilarining biron bir narsa yoki xodisa to’g’risida bergan ma’lumotlari xech qachon uning butun mohiyatini ochib bera olmaydi. tushuncha. aqliy bilish yoki tafakkur vositasida bilish xissiy bilishni inkor etmaydi, balki sezgilar vositasida olingan bilimlarni umumlashtirish, taxlil qilish, sintezlash, mavxumlashtirish orqali yangi hosil qilingan bilimlardan tushunchalar yaratiladi. tushunchada insonning xissiy bilish jarayonida orttirgan barcha bilimlari mujassamlashadi. tushuncha aqliy faoliyat maxsuli sifatida vujudka keladi. narsa va xodisalar mohiyatika chuqurroq kirib borishda tushuncha muhim vosita bo’lib …

g mohiyati so’z va tushunchalarda mujassamlashadi. ya’ni biz so’z va tushunchalarni o’zlashtirish jarayonida biron bir bilimka ega bo’lamiz. har bir inson dunyoga kelar ekani, tayyor narsalar, munosabatlar bilan bir qatorda tayyor bilimlar olamiga ham kirib boradi. xukm. aqliy bilish narsa va hodisalarga xos bo’lgan belgi va xususiyatlarni tasdiqlash yoki inkor etishni takozo etadi. tafakkurga xos bo’lgan ana shu tasdiqlash yoki inkor etish qobiliyatika xukm deyiladi. xukmlar tushunchalar vositasida shakllanadi. xukmlar yangi bilimlar hosil qilishka imkoniyat yaratadi, ular vositasida narsa va xodisalar mohiyatiga chuqurroq kirib boriladi. shunday qilib, xukm narsa va xodisalarning tub mohiyatini ifodalovchi eng muhim belgi va xususiyatlar mavjudligini yo tasdiqlaydi yoki inkor etadi. masalan, «inson aqlli mavjudotdir», degani xukmda insonga xos eng asosiy belgi - aqlning mavjudliki tasdiqlanayapti. biroq inson shunday murakkab mavjudotdirki, uning mohiyati faqat aqlli mavjudot ekanligi bilan cheklanmaydi. chunki qirg’inbarot urushlar, ekologik inqirozlar aqlli mavjudot bo’lgan inson tomonidan amalga oshirildi. «inson axloqli mavjudotdir». inson to’g’risidagi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "bilish falsafasi"

1407323299_57840.doc bilish falsafasi reja: 1. bilim va bilish — falsafiy tahlil mavzui sifatida. 2. inson bilishining asosiy bosqichlari: hissiy va aqliy bilish. 3. haqiqat tushunchasi. haqiqatning turli shakllari. 4. ilmiy bilishning mohiyati va usullari. bilish va bilim. bilishning mohiyati, shakllanish va rivojlanish qonuniyatlari, xususiyatlarini o’rganish falsafa tarixida muhim o’rin egallab kelmoqda. inson o’z bilimi tufayli borliq, tabiat, jamiyatni va nihoyat, o’z-o’zini o’zgartiradi. bilishga qaratilgan inson faoliyatini va uni amalga oshirishning eng samarali usullarini tadqiq etish falsafa tarixida muhim ahamiyatga ega. shu bois ham falsafaning bilish masalalari va muammolari bilan shug’ullanuvchi maxsus sohasi — gnoseologiya vujudga keldi. inson bilishi nihoyatda ko’p qirrali,...

DOC format, 75.5 KB. To download "bilish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: bilish falsafasi DOC Free download Telegram