o‘zbek tili elektron korpusini morfologik teglashda lisoniy modellarning o‘rni.

DOCX 51 sahifa 3,9 MB Bepul yuklash

51 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 3,9 MB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 51

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 51

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti _____________________________fakulteti _____________________________yo‘nalishi _______________________________________ fanidan bitiruv malakaviy ishi mavzu: o‘zbek tili elektron korpusini morfologik teglashda lisoniy modellarning o‘rni. bajardi: ________________________ qabul qildi: ________________________ toshkent 2025 mundarija kirish…………………………………………………………………………........….3 i. bob. korpus lingvistikasi tavsifi 1.1. lingvistik korpusning yaratilishi va taraqqiyoti……………………..........……....7 1.2. elektron lug'atlar tuzishda lingvistik korpusning roli……...................……11 ii. bob. elektron korpus morfoanalizatorining lingvistik ta’minoti 2.1. o‘zbek tili korpusining morfologik teglash tamoyillari………………...…13 2.2. so‘zlarni turkumlarga ajratish algoritmi…………………………....……..21 iii. bob. o‘zbek tili milliy korpusini morfologik teglashda lisoniy modellarning ahamiyati 3.1. korpusda teglarni lingvistik modellashtirish………………………………32 3.2. uzbekcorpus.uz platformasining morfologik teglash holati……….……….40 xulosa……………………………………………………………………........…….53 foydalanilgan adabiyotlar.................……………………….........................……….54 kirish mavzuning dolzarbligi. inson faoliyatida til borliqni bilish va fikr almashish vositasi vazifasini bajaradi. xalqning ma’naviy merosi nafaqat qayd etilishi, saqlanishi, balki avloddan-avlodga ham yetkazilishi zarur. ushbu jarayonda milliy til asosiy omil bo‘lib xizmat qiladi. til tufayli jamiyat a’zolarining har birida hosil bo‘lgan bilim va ko‘nikmalar ommalashib, uning …

2 / 51

mizda tilga e’tibor ma’naviyatga e’tiborning ustuvor yo‘nalishlaridan biri darajasiga ko‘tarildi. shu bois ona tilimizni avaylab-asrash, boyitish, undan amaliy foydalanish samaradorligini oshirish bilan birga, o‘zbek tilining zamonaviy axborot-kommunikatsiya tizimida keng qo‘llanishiga erishish kechiktirib bo‘lmaydigan dolzarb vazifaga aylandi. chunki ona tilimizning jahonga chiqishiga erishish milliy ma’naviyatni takomillashtirish va yuksaltirishning asosiy yo‘llaridandir. zamonaviy axborot texnologiyalari tilning funksional imkoniyatlaridan foydalanish borasida benihoya keng qulayliklar eshigini ochdi. kompyuter tarjimasi, tahriri, tahlili, elektron lug‘atlar va tezaurus(til xazinasi)lar fikrimiz isbotidir. ayniqsa, zamonaviy elektron lug‘atlar tuzish va ulardan foydalanish madaniyatini shakllantirish til imkoniyatini kengaytirishda muhim ahamiyatga ega. respublikamizda har bir sohada axborot-texnologiyalaridan unumli foydalanishga, dasturiy ta’minot asosida tuziladigan loyihalarga katta e’tibor qaratilmoqda. jumladan, bugungi kunda o‘zbek amaliy tilshunosligi o‘z oldiga o‘zbek milliy korpusini rivojlantirish masalasini asosiy vazifalardan biri sifatida qo‘ydi. til korpusi jahonda tez taraqqiy etayotgan soha, u korpus lingvistikasi mutaxassislari tomonidan ilmiy tadqiqotlar olib borish, til o‘rgatish maqsadida yaratilmoqda. ta’lim sohasida kompyuter tilini tushunish, undan foydalanish har …

3 / 51

ng) birlamchi vazifalardan biridir. so‘z turkumlarinining morfologik modelini yaratishda morfologik teglardan foydalaniladi. olimlar aynan nutq qismlarini teglash jarayoni tabiiy tilni qayta ishlashning muhim qismi deb hisoblashadi. chunki teglashda til birligining nafaqat nutqda bajarayotgan vazifasiga ko‘ra, baki nutq qismining kontekstdagi semantikasi va pragmatikasini ham hisobga olish zarur. shunda omonimlik xususiyatiga ega nutq birliklari kontekst mazmunidan kelib chiqib izohlanadi. til qurilishining asosini lisoniy modellar va nutqiy birliklar tashkil qiladi. mana shu ikki asosning o‘zaro birligidan tabiiy tilning manzarasi hosil bo‘ladi. mavzuning o‘rganilish darajasi. dunyo tilshunosligida morfologik tahlil bo‘yicha bir qancha ishlar amalga oshirilgan. yurtimizda o‘zbek tilidagi matnni morfologik tahlil qiluvchi dasturning lingvistik ta’minotini yaratishga qaratilgan tadqiqotlardan biri f.f.d.,prof. n.abduraxmonova tomonidan olib borilgan bo‘lib, “mashina tarjimasining lingvistik ta’minoti”[footnoteref:1] nomli monografiyasi, “mashina tarjimasining lingvistik asoslari”[footnoteref:2] nomli o‘quv qo‘llanmasi va “kompyuter lingvistikasi”[footnoteref:3] darsligida morfologik tahlil uchun modellashtirish, formal til nazariyasi hamda lingvistik bazani tuzishdagi muhim jihatlar ochib berilgan. s.muhamedov r.piotrovskiy bilan hammualliflikda yozilgan “инженерная лингвистика …

4 / 51

ologik analizatorining lingvistik ta’minoti”[footnoteref:7] dissertatsiyasida turkiy tillarda ishlab chiqilgan morfologik analizator imkoniyatining lingvistik ta’minoti jihatidan farqli, tilga avtomatik ishlov berishning morfologik tahlil usullari jihatidan esa o‘xshash ekanligi aniqlangan. o‘zbek tilidagi imloviy o‘zgarishlar tufayli so‘z shakllarining umumiy qoidalaridan farqlanuvchi so‘zlar uchun morfotaktikaning kombinator va pozitsion lingvistik ta’minoti dasturi ishlab chiqilgan; o‘zbek tili birliklarini avtomatik morfologik tahlil qilish uchun so‘z yasovchi, lug‘aviy va sintaktik shakl yasovchi[footnoteref:8] morfemalar hamda qo‘shimcha shaklidagi yuklamalarning so‘zga birikish pozitsiyalari dasturiy ta’minot algoritmi uchun lingvistik modellashtirilgan. bundan tashqari, m.urazaliyevaning “o‘zbek tili gaplarining ierarxik korpusi uchun morfologik tahlil”[footnoteref:9] nomli dissertatsiyasida morfologik tahlil texnologiyasi tizimlari tavsifi, o‘ziga xos xususiyatlari, qulayliklari, jamiyatdagi ijtimoiy ahamiyati haqida ma’lumotlar berilgan. [1: abduraxmonova n. mashina tarjimasininga lingvistik ta’minoti. monografiya. toshkent, 2018. -175 b. ] [2: abduraxmonova n. mashina tarjimasining lingvistik asoslari. o‘quv qo‘llanma. toshkent, 2012. -124 b.] [3: abduraxmonova n. kompyuter lingvistikasi. toshkent, 2021. -394 b.] [4: мухамедов с.а., пиотровский г.г. инженерная лингвистика и опыт …

5 / 51

[8: abduraxmonova n. inglizcha matnlarni o‘zbek tiliga tarjima qilish dasturining lingvistik ta’minoti (sodda gaplar misolida). amaliy va kompyuter lingvistikasi filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (phd) dissertatsiyasi avtoreferati. toshkent-2018] [9: urazaliyeva m. o‘zbek tili gaplarining ierarxik korpusi uchun morfologik tahlil. dissertatsiya. toshkent, 2023. -79 b] bitiruv malakaviy ishning maqsadi va vazifalari. mazkur bitiruv malakaviy ishning maqsadi o‘zbek tili elektron korpusini morfologik teglash tamoyillari hamda teglash jarayonida lisoniy modellarning o‘rni va ahamiyatini yoritishdir. ushbu ko‘zlangan maqsadni amalga oshirish uchun quyidagi vazifalarni hal qilish lozim : - mavzuga oid o‘zbek va xorijiy tillardagi adabiyotlarni o‘rganib chiqish; - til korpusini morfologik teglashga doir ma’lumotlarni to‘plash; - tahlil jarayonida lisoniy modellarning ishtirokini aniqlash; - morfologik teglashda yuzaga kelgan kamchiliklarni bartaraf etish. tadqiqotning obyekti. o‘zbek tili elektron korpusi va undagi yozma matnlar hamda kompyuter lingvistikasi sohasida morfologik teglash bo‘yicha qilingan ba’zi tadqiqotlar ilmiy ishning obyekti hisoblanadi. tadqiqotning predmeti. o‘zbek tili elektron korpusining morfologik analizatorining lingvistik ta’minotini …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 51 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o‘zbek tili elektron korpusini morfologik teglashda lisoniy modellarning o‘rni." haqida

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti _____________________________fakulteti _____________________________yo‘nalishi _______________________________________ fanidan bitiruv malakaviy ishi mavzu: o‘zbek tili elektron korpusini morfologik teglashda lisoniy modellarning o‘rni. bajardi: ________________________ qabul qildi: ________________________ toshkent 2025 mundarija kirish…………………………………………………………………………........….3 i. bob. korpus lingvistikasi tavsifi 1.1. lingvistik korpusning yaratilishi va taraqqiyoti……………………..........……....7 1.2. elektron lug'atlar tuzishda lingvistik korpusning roli……...................……11 ii. bob. elektron korpus morfoanalizatorining lingvistik ta’minoti 2.1. o‘zbek tili korpusinin...

Bu fayl DOCX formatida 51 sahifadan iborat (3,9 MB). "o‘zbek tili elektron korpusini morfologik teglashda lisoniy modellarning o‘rni."ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o‘zbek tili elektron korpusini … DOCX 51 sahifa Bepul yuklash Telegram