o`rta osiyo mutafakkirlarining ahloqiy ta`limotlari

DOC 53.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403344073_44838.doc o`rta osiyo mutafakkirlarining ahloqiy ta`limotlari reja: 1. o`rta osiyo - uy`onish davrida ilm- fan, madaniyat markazi sifatida 2. o`rta osiyo mutafakkirlarining ahloqiy ta`limotlari 3. o`rta osiyo donishmandlari asarlarining ma`naviy barkamol inson tarbiyasidagi ahamiyati. o`rta osiyo halqlari tarihi, madaniyati, falsafasi va qadriyatlarining ildizlari o`tmishiga tutashadi. bu borada akademik n.i. konrad, o`rta osiyo nafaqat qadimgi dunyoning, balki bir butun qadimgi dunyo halqlarining madaniy markazi bo`lib hisoblanadi. insoniyat tarihida o`rta osiyo madaniyati tarihining ta`siri beqiyosdir, deb baho bergan edi. haqiqatdan ham halqimiz o`zligini anglashi uchun o`z o`tmishi, merosi, madaniyati, qadriyatlari va tarihini yahshi o`rganishi kerak. mavjud tarihiy manbalar o`rta osiyoda qadimdan madaniyat yahshi rivojlanganligi va bu erda yashaydigan halqlarning yuksak taraqqiyot bosqichida turganligidan guvohlik beradi. o`rta osiyo halqlari madaniyatining rivojlanishi tarihi bu mamlakatlarda sinfiy jamiyatning shakllanishi ~arb va sharq halqlari madaniyatning o`zaro ta`siri jarayoni bilan bo`liqdir. ix-xi asrlarda o`rta osiyoda madaniyat, ilm- fan va falsafaning yuksak rivojlanishi uchun qulay tarihiy va ijtimoiy- …

uchli edi. shunga qaramay, etik qarashlarda inson bu dunyoning eng oliy zoti deb qaraladi. o`rta osiyo mutafakkirlari olam va narsalarning qadr- qimmatini insoniylik bilan belgiladilar. insonparvarlik `oyalari etnik sistemalarda yangi va yuqori bosqichga ko`tarildi. o`rta asr sharqining buyuk mutafakkiri, qomusiy olim abu nasr muhammad tarhan forobiy (873-950) dir. o` o`z dunyoqarashida davrning il`or `oyalarini ifodalaydi. o`rta osiyo va sharq mamlakatlarida il`or ijtimoiy- falsafiy fikrning rivojlanishida muhim rolь o`ynaydi. forobiy "davlat haqida risola", "ideal shahar aholsining fikrlari", "baht- saodatga erishuv haqida", "aql ma`nolari haqida risola", "grajdanlik siyosati" va boshqa 200 dan ortiq asarlarida o`z davri uchun izchil hisoblangan ijtimoiy hayotning ko`p masalalariga oid ta`limot yaratdi. forobiy o`zining "ideal shahar aholisining qarashlari" asarida o`z davri uchun eng il`or bo`lgan ma`rifatparvarlik, insonparvarlik `oyalarini ilgari suradi. mutafakkirning talqinicha falsafa, jamiyat haqida fanga nazariy asos berishi hamda odamlarning va jamiyatning baht- saodatga erishuviga ko`maklashishi zarur. biroq nazariy fanlarni o`rganish, aql yordamida bilishga falsafa vositasida bo`lganidek, …

qan bilimlar. binobarin, halqlarning soniga ko`ra, ajralgan bu bilimlarning har biri hamma narsani qamrab oladi, pirovardida mazkur halq kamol topadi va baht- saodatga erishadi". demak, fazilatli shaharda har bir tabaqa, har bir halq o`zi erishgan bilimlar bosqichiga muvofiq, kamolot va baht- saodatga erishadi. faylasuf- hukmdorning vazifasi u yoki bu insonni baht- saodatga elitadigan bilim bosqichini belgilash, ularni tarbiyalashning zarur vositalarini topish, ishontirish metodi bilan halqni tarbiyalash uchun qo`llaniladigan narsalarni bilishdan iborat. forobiy aql va ahloqning o`zaro aloqadorligiga amal qilingan holda inson va jamiyatni ta`rifladi. "har bir inson,- deydi forobiy yashash va kamolatga erishmoq uchun ko`p narsalarga muhtoj bo`ladi, uni bir o`zi qo`lga kirita olmaydi. shu sababli odam yashash uchun zarur bo`lgan narsalarni bir-biriga etkazib beruvchi va insonlarning birlashuvi orqaligina inson etuklikka erishishi mumkin". mutafakkirning ta`kidlashicha, donolik haqiqiy bilim- ilohiy qudratni bilishga olib boradi. donolik- bu haqiqiy baht- saodat haqida bilim beradigan hislat, mulohazalilik esa bu baht- saodatga erishish uchun amalga …

ishiga ishonar edi. o`rta asr davrida, o`zaro to`htovsiz urushlar davom etgan bir davrda bunday il`or fikrlar bilan chiqish katta ahamiyatga ega edi. fazilatli shaharning barcha a`zolari o`zaro mehr- muhabbat asosida birlashadilar va munosabatda bo`ladilar. jamiyatning yahlitligini saqlash va uning jipsligi adolat va undan kelib chiqadigan harakatlar bilan oshiriladi. adolat esa fazilatli shahar aholisining ezgulikka birgalikda dahldor bo`lishidan vujudga keluvchi mehr- oqibatdan hosil bo`ladi. farobiyning ushbu fikrlari bugungi kunda o`z mustaqilligini qo`lga kiritib kelajak sari dadil rivojlanib borayotgan respublikamiz uchun ham dolzarb ahamiyatga egadir. jumladan, respublikamiz prezidenti i.karimov "o`zbekiston kelajagi buyuk davlat" nomli risolasida ta`kidlaganidek, respublikamizning taraqqiyoti halqimizning jipslashib, bir- birimizga mehrli, oqibatli bo`lishimizga bo`liq. shu narsa bizga umid, ishonch va kuch ba`ishlamoqda, tinch- totuv hayotga asos bo`lmoqda (qarang: i. karimov. o`zbekiston kelajagi buyuk davlat. toshkent, "o`zbekiston", 1992 8- bet). forobiyning ahloqiy qarashlarida aql kategoriyasi bilan birga baht va fazilatlar kategroriyasi ham muhim o`rin tutadi. bahtni qo`lga kiritish uchun inson faol …

lan ahloqiy tarbiya masalasi uzviy bo`lanib ketgan. ahloqiy bo`lish aqllilikning muhim hislati, fazilatidir. forobiyning ahloqiy tarbiya haqida ta`limoti "ideal shahar aholisining fikrlari", "baht- saodatga erishuvi haqida", "aristotelning "etika" asariga sharhlar" kabi risolalarida bayon etilgan. inson yuksak kamolatga erishuv yo`lida harakat qilganidek, aqliy bilishga ham harakat qilsa, shubhasiz o`zi intilayotgan saodatga erishadi, deb ta`kidlash bilan mavhum inson timsolini yaratib uni tarbiya sohasida namuna qilib ko`rsatadi. bu inson jismonan barkamol barcha masalalarni tez tushuna oladigan, hotirasi kuchli, fikri ravon, bilimga, o`qishga muhabbat qo`ygan, haqiqatgo`y, vijdonli, adolatli kabi fazilatlari bilan boshqalardan ajralib turadi. abu rayhon muhammad ibn- ahmad al- beruniy (973-1048) qadimiy horazm shahri qiyotda tu`ilgan. beruniy buyuk qomusiy olim va faylasuf bo`lib, fanning turli sohalari bo`yicha 150 dan ortiq asarlar yozib qoldirgan. jumladan, "qadimgi halqlardan qolgan yodgorliklar", "hindiston", "mineralogiya", "geodeziya", "dorivor o`simliklar haqida kitob", "ma`sud qonuni", "astronomiya va yulduzlar to``risida", "er harakat qiladimi, yo`qmi?" va boshqa asarlarida o`zining tabiiy- ilmiy, ijtimoiy, falsafiy …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o`rta osiyo mutafakkirlarining ahloqiy ta`limotlari"

1403344073_44838.doc o`rta osiyo mutafakkirlarining ahloqiy ta`limotlari reja: 1. o`rta osiyo - uy`onish davrida ilm- fan, madaniyat markazi sifatida 2. o`rta osiyo mutafakkirlarining ahloqiy ta`limotlari 3. o`rta osiyo donishmandlari asarlarining ma`naviy barkamol inson tarbiyasidagi ahamiyati. o`rta osiyo halqlari tarihi, madaniyati, falsafasi va qadriyatlarining ildizlari o`tmishiga tutashadi. bu borada akademik n.i. konrad, o`rta osiyo nafaqat qadimgi dunyoning, balki bir butun qadimgi dunyo halqlarining madaniy markazi bo`lib hisoblanadi. insoniyat tarihida o`rta osiyo madaniyati tarihining ta`siri beqiyosdir, deb baho bergan edi. haqiqatdan ham halqimiz o`zligini anglashi uchun o`z o`tmishi, merosi, madaniyati, qadriyatlari va tarihini yahshi o`rganishi kerak. mavjud tarihiy manbalar...

DOC format, 53.0 KB. To download "o`rta osiyo mutafakkirlarining ahloqiy ta`limotlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o`rta osiyo mutafakkirlarining … DOC Free download Telegram