o`rta asrlar falsafasining teotsentrik xususiyati

DOC 77.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403342178_44757.doc o`rta asrlar falsafasining teotsentrik xususiyati r e j a : 1. o`rta asrlar falsafasining teotsentrik xususiyati. a) xristian falsafasida olam va odam muammosi. realizm va nominalizm. b) musulmon falsafasining o`ziga xos jihatlari. mutakallimlik va mutaziliylik. sunniylik va shialik. v) tasavvuf falsafasi va insonning ma`naviy-ruhiy kamoloti. o`rta asrlar falsafasining teotsentrik xususiyati o`rta asr insoniyat bosib o`tgan tarixiy taraqqiyot jarayonining eng o`zoq davom etgn bosqichidir. i-iv asrdan to xiv-xv asrlargacha bo`lgan davr hisoblanadi. o`rta asr falsafasining o`ziga xos xususiyati uning teotsentirik xususiyatidir (teo-xudo, tsentr-markaz, ya`ni olamning asosida xudoning o`zi yotadi yoki butun olamning yaratuvchisi xudodir). -antik darda olam qanday paydo bo`lgan degan muammo atrofida fikr yuritilgan bo`lsa, yunon falsafasida esa olam qanday paydo bo`lgan emas, balki uning asosida nima yotadi degan muammo asosiy hisoblansa, o`rta asrda esa teotsentrik xususiyatga ega edi. -o`rta asr falsafasining yana bir xususiyati shundan iboratki kreatsionistik fikr-butun mavjudotning olti kun ichida xudo tomonidan yaratilganligi haqida tavrotda aytilgan …

rkazida xudoning yaratuvchilik, bor qiluvchilik, yo`q qiluvchilik iradasi, faoliyati, aralashuvi turadi. insonning joni, borlig`i tabiatniki deb emas, balki xudoniki, xudodandir, deb talqin etildi. a) xristian falsafasida olam va odam muammosi. realizm va nominalizm. o`rta asr falsafasida /arbiy ovro`pada xristian dini asta-sekin xukmron mafkuraga, dunyoqarashga aylanib boradi. xristian dini barcha saholarini, shu jumladan falsafani ham o`ziga bo`ysundiradi. falsafa butun kuchini xristian dinining aqidalari to`g`ri ekanliginini isbotlashga sarf qilishi lozim edi. xristian falsafasining boshqa dinlardan farqli tomoni shundan iboratki, inson xudoga o`xshash fazilatlar, xislatlar mavjudligini isbotlariga ilk bor harakat qilgan. o`rta asr xristian falsafasida «muqaddas tarix»ni vujudga kelishi, xudoning inson qiyofasida namoyon bo`lishi-buyuk tarixiy voqea edi. shuningdek xristian diniga e`tiqod qilgan bandalarni, har qanday balo-qazolardan ozod qiladigan zamonlarning kelishi haqidagi orzu-istaklari ham buyuk tarixiy voqeadir. o`rta asr falsafasida ayniqsa x-xiv asrlar davomida ikki asosiy oqim nominalizm va realizm o`rtasida keskin kurash davom etdi. bu ikki oqim o`rtasidagi kurashning asosiy masalasi-umumiy tushunchalar mohiyati …

qarishga harakat qildi. akviniskiy fikricha, materiya shaklga bog`liq bo`lmagan holda, mavjud bo`lishi mumkin emas. biroq shakl materiyadan alohida yashashi mumkin. uningcha moddiy narsalar oliy shakl-xudoga bog`liq bo`lmagan holda mavjud bo`lishi mumkin emas, degan g`oyani isbotlashga urinadi. xulosa shuki, nominalizm bilan realizm o`rtasidagi kurash o`rta asr falsafasidagi teotsentrik-xudoning yaratuvchilik faoliyatiga bir qadar putur yetkazdi. tabiat narsa va hodisalarning ob`ektivligi, uning hech kim tomonidan yaratilmaganligi haqidagi nominalistlar fikrlari cherkov obro`yining pasayishiga, dunyoning xudo tomonidan yaratilganligi, ruhiy narsalarning birlamchiligi va moddiy narsalarning ikkilamchiligi haqidagi aqidalarga zarba berdi, albatta. b) musulmon falsafasining o`ziga xos jihatlari. mutakallimli va mutaziliylik. sunniylik va shialik. o`rta osiyo ilm-fan va madaniyatning qadimiy markazlaridan biri bo`lib kelgan. bu o`lka olimlari jahon ilm-fani va madaniyatini o`z kashfiyotlari bilan boyitdilar va ularning rivojlanishiga samarali ta`sir qildilar. viii asr boshlarida o`rta osiyoni arablar zo`rlik bilan bosib oldilar. islom o`lkada asta-sekin hukmron mafkuraga aylana bordi. moddiy jihatdan hukmron kuch ma`naviy tomondan ham hukmron kuch …

allimlar bilan mutaziliylar o`rtasidagi g`oyaviy kurash peshonaga oldindan yozilgan taqdir bormi yoki yo`qmi, degan masala doirasida bordi. xalifa ma`mun (823-830 yil) mutaziliylarni qullab-quvvatladi. natijada mutaziliylar g`oyalari ma`lum vaqtgacha xalifalik mafkurasining g`oyaviy asosi bo`lib qoldi. ammo uning vafotidan keyin mutakallimlar g`oyalari rivojlantirilib borildi, mutaziliylar quvg`in ostida olindi. biroq mutaziliylar g`oyalari sharq ijtimoiy-falsafiy qarashlarida chuqur iz qoldirdi. ayniqsa al-kindiy, ibn-rushidning qo`sh haqiqat to`g`risidagi nazariy qoidalari ilm-fan yo`lidagi diniy-mutaassiblik to`siqlarini muayyan darajada olib tashlash imkonini berdi. markaziy osiyoda ana shu g`oya asosida ilm-fan va falsafa rivojlandi. bu joydagi mutafakkirlar asosan qo`sh haqiqat to`g`risidagi g`oyalarga amal qilib, ilmiy bilimlar ravnaqi uchun kurashdilar. natijada ular juda ko`p falsafiy masalalarni ishlab chiqishda o`z hissalarini qo`shdilar. mutaziliylar bilan mutakallimlar o`rtasidagi jiddiy bahslar natijasida avval al-ash`oriy, so`ngra al-/azzoliy kalomi vujudga kelib, islom falsafasiga asos solindi. ularning ta`limotiga ko`ra, odam toki qur`on oyatlarini o`zlashtirib olganga qadar iroda erkiga ega bo`lib, shundan keyingi iroda alloh taolohning hohishiga tomomila muvofiq tus …

arli bo`ldi. so`fiylik yohud so`fizm inson rihiy-ma`naviy kamoloti haqidagi turli g`oyaviy-nazariy qarashlar, ahloqiy, qoidalar va ularni amalga oshirish yo`llari va uslublari xususidagi ta`limotdir. ushbu ta`limot bir butun, yaxlit sistemadan iborat bo`lib, o`zida ikki asosiy g`oyaviy-nazariy va amaliy-uslubiy bulaklarini birlash-tiradi. o`sha bir butun sistemaning g`oyaviy-nazariy qismi musulmon falsafasida tasavvuf deb ataladi. tasavvuf so`fiylikning g`oyaviy-nazariy asosini tashkil etadi. so`fiylik-tarkidunyo qilgan qalandar-darveshlar ijti-moiy hayotdan chetlashib, uzluksiz toat-ibodat bilan shug`ullanib, bu dunyoning barcha lazzatlaridan voz kechib, xudo vasliga yetishni va bundan lazzatlanish g`oyasini zo`r berib targ`ibot va tashviqot qila boshladilar. ularning ba`zi birovlari yurt kezib, butun umrlarini safarda, odamlar orasida o`tkazishsa, boshqa birovlari o`z ustozlari, piru-murshidlari bilan birga turishardi. ular oila qurmay, bola-chaqa ko`rmay, nafslarini jilovla faqirona yashashardi. katta-kichik yig`inlarda yaxshilik va yomonlik haqida va`z aytishardi. qalandar-darveshlarning qiyinishlari ham o`zgacha edi. ko`chama-ko`cha shaharma-shahar yurib, qur`oni karimdagi «agar xudoni sevadigan bo`lsangiz menga ergashinglar shunda olloh sizlarni sevadi» degan oyatni qayta-qayta tarorlardilar. ko`rinib turibdiki, so`fiylik o`z …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o`rta asrlar falsafasining teotsentrik xususiyati"

1403342178_44757.doc o`rta asrlar falsafasining teotsentrik xususiyati r e j a : 1. o`rta asrlar falsafasining teotsentrik xususiyati. a) xristian falsafasida olam va odam muammosi. realizm va nominalizm. b) musulmon falsafasining o`ziga xos jihatlari. mutakallimlik va mutaziliylik. sunniylik va shialik. v) tasavvuf falsafasi va insonning ma`naviy-ruhiy kamoloti. o`rta asrlar falsafasining teotsentrik xususiyati o`rta asr insoniyat bosib o`tgan tarixiy taraqqiyot jarayonining eng o`zoq davom etgn bosqichidir. i-iv asrdan to xiv-xv asrlargacha bo`lgan davr hisoblanadi. o`rta asr falsafasining o`ziga xos xususiyati uning teotsentirik xususiyatidir (teo-xudo, tsentr-markaz, ya`ni olamning asosida xudoning o`zi yotadi yoki butun olamning yaratuvchisi xudodir). -antik darda olam qanday paydo bo...

DOC format, 77.0 KB. To download "o`rta asrlar falsafasining teotsentrik xususiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: o`rta asrlar falsafasining teot… DOC Free download Telegram