ilk o`rta asrlar o`rta osiyo tarixiga oid epigrafik manbalar

DOC 5 sahifa 43,5 KB Bepul yuklash

5 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 43,5 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 5

Yangilangan Iyn 2026

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 5

1353150167_39792.doc www.arxiv.uz reja: 1. so`g`d tilidagi manbaalarning umumiy tavsifi 2. mug` tog`idan topilgan so`g`d arxivi xujjatlari va ularning mazmuni 3. so`g`d tilidagi manbaalarning umumiy tavsifi bizga ma`lumki, so`g`d yozuvi mil. avv. iii-ii asrlarda shakllangan.lekin milodning dastlabki davrlariga oid so`g`d manbaalari kam topilgandir. buning asosiy sababi , arablar istilosidir. arablar o`rta osiyoni bosib olganlaridan keyin bu erdagi turli narsalarga yozilgan yozuvlarni beaev yo`q qildilar. istilo natijasi o`rta osiyo xalqlari orasidagi til munosabatlariga ham ta`sir qildi. arab va fors tili shahar madaniyat tiliga aylana bordi. bu esa so`g`d tilining amaliy doirasini toraytira boshladi. buning ustiga turkiy tilning tobora keng yoyilishi so`g`d tilining mavqeini yanada cheklab qo`ydi. muhammad narshaxiy ning â«tarixi buxoroâ» asaridan ma`lum bo`lishicha, x asrda so`g`d tili faqat qishloq tumanlaridagina saqlanib qolgan edi.shuning uchun so`g`d tilida yozilgan manbaalar kam saqlanib qolgan. xx asrda so`g`d manbaalariga qiziqish kuchaydi. asosan chet el olimlari so`g`d manbaalarini topishga harakat qilishgan. 1889 yili n.i. yadrintsev tomonidan …

2 / 5

haqida keyinrok to`xtalamiz). 1961-1965 yillarda o`zbekiston fanlar akademiyasi tarix va arxeologiya instituti ekspeditsiyasi afrosiyobda v-vii asrga oid saroy harobalarini ochdilar .saroy mexmonxonasi devorlari turli mazmundagi rasmlar bilan bezatilgan bo`lib ular orasida oq kiyim kiygan chag`oniyon elchisining surati ham bor. uning etagida so`g`d tilida 16 satrdan iborat ishonch yorlig`i ham yozib qo`yilgan. muhim xujjatlar so`g`diylarning qozog`iston ,qirg`iziston, hamda sharqiy turkistondagi savdo koloniyalarida ham topilgan . bular orasida ayniqsa , 1902-1906 yillarda a.steyn boshliq ingliz ekspeditsiyasi topgan epigrafik yodgorliklar mashhurdir. bu ekspeditsiya xitoyning g`arbiy tumanlarida âdunxuan nomli punktda qazuv ishlarini olib borib, yuzlab xitoycha ,turkcha va boshqa xat xujjatlari orasida so`g`d yozuvi bilan bitilgan nodir qo`lyozmalar ham topishga muvaffaq bo`ldi. talas daryosining o`ng soxilida , hozirgi talas shaxrida 7-8 km shimolda joylashgan kulunsoy hamda teraksoy daralarida qoyatoshlar o`yib bitilgan yozuvlar alohida e`tiborga ega. bu yozuvlvr iv-xi asrlarda so`g`d kasabalaridagi ahvol haqida , o`rta osiyo bilan sharq mamlakatlari orasidagi savdo aloqalari va bunda …

3 / 5

rida cho`pon jo`rali mahmudali o`g`li kolxoz qo`ylarini o`tlatib yurganida, qal`adan noma`lum yozuvda bitilgan xatni topib oladi.cho`pon qishloqqa qaytgach xatni mahalliy savodxon kishilarga ko`rsatadi. lekin xatni hech kim o`qiy olmaydi. voqeadan habardor bo`lgan a.pulodiy (zaxmatobod tumani partiya komitetining birinchi kotibi) âxatni do`shanbega jo`natadi.u erda xatni sobiq sssr fa tojikiston bazasining ilmiy kotibi a.ivasilev ko`radi. undan fotonusxa olib peterburgga âso`g`d yozuvidan xabardor olim a.a.freymanga jo`natadi. shu yili kuzda qolgan mug`da qazish ishlari boshlab yuborildi. qazishmalar natijasida 400 ga yaqin ashyoviy dalillar topildi, qal`a arxitekturasi o`rganib izoxlandi, avval topilganlari bilan birga 80 dona yozma yodgorlik tekstlari qo`lga kiritildi.ulardan 74 tasi so`g`dcha, 2 tasi arabcha, bittasi turkiy bo`lib fan uchun benixoya kimmatbaxo ma`lumotlarni beradi. bu erdan topilgan so`g`d yozuvi yodgorliklari uchun ishlatilgan materiallar yozuv taraqqiyotini o`rganishda muhim ob`ektdir.so`g`d yozuvi va o`rta osiyo yozuvlarining eng qadimiylari metall predmetlari yuzasidan bizgacha etib kelgan.ularda xatning shaklan eng sodda turlaridan tortib , yuksak kursiv xusnixat shaklarigacha mavjud. so`g`d …

4 / 5

ing saqlanish darajasi har-xil. bulardan tashqari so`g`d yozuvining qator namunalari sopol parchalarida , idishlarning sirtida, toshda etib kelganki ularning tarixiy va madaniy jixatidan ahamiyati beqiyosdir. so`g`d yozuvi mil. avv. i ming yillikda osiyoda keng tarqalgan oromiy yozuvidan kelib chiqkandir.mil. avv. iii-ii asrlarda so`g`d yozuvi to`la shakllanib bo`lgan edi.so`g`dda savodxonlikka intilish kuchli bo`lganligi ko`pincha so`g`d davlatining ichki iqtisodiy taraqqiyoti ham savodxonlikni talab qilar edi.shuning uchun ham so`g`diyona savod o`rgatish maktablari , kotiblik san`ati maktablari bo`lgan. 1965 yili panjikentdan topilgan so`g`d alifbesi bitilgan mashq taxtachasi , mavrdan sopolga bitilgan kotib mashqlari bu fikrni isbotlashi mumkin. endi bevosita qolgan mug`ddan ba`zi epigrafik yodgorliklar haqida , bu yozma yodgorliklar o`sha paytda so`g`dning xo`jalik ishlari, bir qator yuridik xujjatlar,arab noibining xatlari, devashtich ko`zg`oloni haqidadir. bizga ma`lumki, devashtich qo`zg`oloni bostirilgach , dastlab u avf etildi, keyinchalik arbinjon degan erda dorga osib o`ldirildi. bu voqea 722 milodiy yilda bo`lgan. olimlar tomonidan o`qilgan va nashr qilingan juda yomon …

5 / 5

onlar arablar tomoniga o`tgan. so`g`d podshosi gurak ham devashtichning taxtga da`vosidan va xalq orasidan qo`zg`olon qo`rqib arablar tomoniga o`tib ketgan. mug` qal`asidan yana juda ko`plab xujjatlar topilgan, lekin boshqa xujjatlar ayrim fan mavzusi bo`lganligi uchun fikrimizni shu erda to`xtatamiz.

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 5 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ilk o`rta asrlar o`rta osiyo tarixiga oid epigrafik manbalar" haqida

1353150167_39792.doc www.arxiv.uz reja: 1. so`g`d tilidagi manbaalarning umumiy tavsifi 2. mug` tog`idan topilgan so`g`d arxivi xujjatlari va ularning mazmuni 3. so`g`d tilidagi manbaalarning umumiy tavsifi bizga ma`lumki, so`g`d yozuvi mil. avv. iii-ii asrlarda shakllangan.lekin milodning dastlabki davrlariga oid so`g`d manbaalari kam topilgandir. buning asosiy sababi , arablar istilosidir. arablar o`rta osiyoni bosib olganlaridan keyin bu erdagi turli narsalarga yozilgan yozuvlarni beaev yo`q qildilar. istilo natijasi o`rta osiyo xalqlari orasidagi til munosabatlariga ham ta`sir qildi. arab va fors tili shahar madaniyat tiliga aylana bordi. bu esa so`g`d tilining amaliy doirasini toraytira boshladi. buning ustiga turkiy tilning tobora keng yoyilishi so`g`d tilining mavqeini yanada chekla...

Bu fayl DOC formatida 5 sahifadan iborat (43,5 KB). "ilk o`rta asrlar o`rta osiyo tarixiga oid epigrafik manbalar"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ilk o`rta asrlar o`rta osiyo ta… DOC 5 sahifa Bepul yuklash Telegram