синергетика

DOC 69,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403320749_44420.doc синергетика замонавий фан сифатида www.arxiv.uz синергетика режа: 1. синергетика - дунёга янгича қараш 2. шарқ фалсафасида синергетика 3. чизиқсизлик дунёқараш аҳамиятига эга синергетика замонавий фан сифатида синергетика - бу дунёга янгича қараш бўлиб, фанлардаги янгиликларни умумлаштириш, ўз-ўзини ташкил қилиш, чизиқсиз тафаккур асосида эволицион жараённи ташкил қилувчи фанлараро илмий тадқиқот усули сифатида асримизнинг 70-йилларида пайдо бўлди. синергетика янги таълимот сифатида ўз-ўзини бошқаришнинг умумий қонунлари ва тамойиллариини ўрганишни мақсад қилиб қўйди. у ўзини-ўзи бошқариши жараёнининг физик, химик, биологик, техникавий ва иқтисодий, социал ва бошқа соҳаларда намоён бўлиш принципларини глобал эволюцион ўналиш сифатида ўрганади. синергетикага кўра, макон ва замон структураси макроскопик тартибга келиш жараёнида мураккаб чизиқсиз тизим сифатида тушунилади. бу тизим мувозанатлик ҳолатидан узоқлашиб, ўзига хос танглик нуқтасига (бифуркация нуқтасига) яқинлашади ва натижада тизимнинг қалқиб шундай ҳолатда тизим нуқтаси унча аҳамиятли бўлмаган таъсир ёки флуктация асосида ўз ҳолатини кескин ўзгартириши мумкин. бу ҳолат кўпинча хаос (тартибсизлик)дан тартибга ўтиш асосида боради. шунинг билан …

. тизим эволюцияси ўзини ўзи ташкил этиш асосида ўзини ўзи янгилаши мумкинлигини кўрсатиб берди. турли даражадаги ташкил қилувчилар хаос орқали ўзаро алоқада бўладилар. нотинчлик, турғунмас ҳолатида тизим кам кучга эга бўлган таъсир-фруктуация макротизимини ўзгартириб юбориши мумкин. бундан шундай хулоса келиб чиқадики, алоҳида олинган шахслар фаолияти ҳам самарали бўлар экан. у ҳамма вақт ҳам тўла намоён бўлавермайди. умумий тенденциялар базида ютиб юборади. бироқ, айрим шароитда алоҳида шахс фаолияти ҳал қилувчи ролни ўйнаши мумкин. бугунги кунда юртбошимизнинг саъи-ҳаракати, ақл-заковати беқарор жамиятни барқарор ҳолатга келтиришда ҳал қилувчи аҳамиятга эга. бу синергетиканинг тамойилларидан келиб чиқади. шунингдек ҳар бир шахс дунёда бўлаётган жараёнларга онгли муносабатда бўлишга, социал тизимга масъуллик билан ёндашиб, унинг тақдирига бефарқ қарамасликка олиб келади. илгариги илмий қарашларда тасодифни тизимдан қувишгача олиб келинган эди. унда тасодиф иккинчи даражали, умумий йўналишга таъсир кўрсатадиган асосий куч эмас, деб қаралар эди. синергетика микрофлуктуция (тебраниб турадиган ҳолат) даврида алоҳида олинган тасодифлар тизимнинг ўзгаришига ҳал қилувчи таъсир ўтказиши …

шда бўлиши мумкинлигини, бу йўналиши бир неча альтернатив йўллардан ташкил топишини синергетика кўрсатиб берди. ривожланиш йўллари турлича экан, бу жараён ўзига хос, ўзига мос йўлни танлаб олиш имкониятини беради. бу йўл инсон фаолиятини бузишга эмас бунёдкорликка, табиат ва жамиятни ардоқлашга, уларга муносабатда эҳтиёт бўлишга чорлайди. эволюциянинг йўли кўп бўлса-да, тараққиётнинг маълум даврдаги мақбул йзлини олдиндан кўриб, унинг қонуниятини, салбий боғланишини аниқлаш мумкин. мана шу жараён детирманизмни янги босқичга кўтарди. инсон ўзининг руҳиятида яшириниб ётган ҳолатларни англаб етади ва ўз имкониятларини ишга солади. синергетика мураккаб система (тизим ривожланишига олдиндан белгилаб қўйилган йўлни мажбур қилиб бўлмайди, деб кўрсатади. система ўз ривожланиши учун уни тараққиёт тенденциясига, ўзига хос йўлга йўналтириш керак бўларкан. умумий йўналиш сифатида инсонларнинг инсонлар билан, табиатнинг инсон билан биргаликда яшаши (коэволюция)қонунларини билиш керак бўлади. ривожланишни бошқариш масаласи ўз-ўзини бошқариш шаклига кириш муаммосига айланиши керак. синергетика эволюция жараёнида супер йўналишнинг принципларини очиб беради. бунда бир бутун эволюция қисмлардан, бўлаклардан ташкил топган …

тиришга тўғри ёндашишнинг илмий-фалсафий асосини беради. синергетика мураккаб тизимни бошқаришда нимларга суяниш кераклигини, уни самарали бошқариш йўлларини кўрсатиб беради. мураккаб тизимни ташкил қилишда энг муҳими куч эмас (унинг кўп қисми “сувгаоқиб” кетади), балки тўғри моделли архитектуравий таъсирни ташкил этишдадир. кичик, бироқ тўғри ташкил этилган резонанслар мураккаб тизимга таъсир этиши қанча самара беришини кўрсатади. шарқ фалсафасида қадимдан шундай ҳолларни пайқашган. агар тўғри ташкил қилинса, кучсиз кучлини енгади, юмшоқ қаттиқ устидан, паст баланд устидан ғалаба қилади. лао-цзи синергетика маълум шароитда тез “оқим” (лавина) шаклидаги жараёнларнинг чизиқсиз ҳолатини, ўз-ўзини рағбатлантирувчи ўсиш қонуниятларини очиб беради. қандай қилиб очиқ тизим чизиқсиз муҳитда иқтисодни ташкил қилишнинг ташаббускори бўлиши мумкин? қандай талаблар бундай шароитда (очиқ, чизиқсиз тизимда) амал қилади, унинг қулаб кетишининг қандай эҳтимоллари бор ва мураккаб тизим қандай қилиб ривожланишни максимал таъминлаши мумкин? бу масалани тушуниш муҳим аҳамиятга эга. синергетика мана шу масалаларга жавоб беради ва унинг қонунларини кўрсатиб беради. синергетиканинг асосчиси белгиялик олим и.пригожин ўзининг …

гарчи тарқалиш жараёни юз берса-да, тизим маълум муҳитда ташкил топади. нега муҳит маълум шаклдаги тизимни вужудга келтиради (спиралсимон ёки олти қиррали катак шаклида в.к.). тизимнинг эволюцияси ва ички механизимида икки қарама-қарши йўналиш ўртасида асосий кураш ёки ўйин кетади. буни ташкил этишда ёки қулаб кетишида фаол муҳит ҳал қилувчи рол ўйнайди. синергетика мураккаб тизим ташкил топишидан чўчиш ёки қўрқиш каби руҳий ҳолатни олиб ташлайди. математик моделлаш натижаси шуни кўрсатадики, чизиқсиз, очиқ системага асосланган оддий математик модел ҳам тизимнинг мураккаб ҳолатини ифодалайди. мураккаб тизим ҳолатини чизиқсиз математик модел асосида қисқа тенгламаларда ифодалаб, унинг ҳолатини тўла баён этиш мумкин. ўз-ўзини ташкил этишда тизимни фазовий маконда, очиқ чизиқсиз ҳолатда тушуниш ҳал қилувчи аҳамиятга эга. тизимнинг шаклланиши учун муҳитнинг ташувчи вазифасини олдиндан билиш мақсадида қуйдагиларга яъни: a) жараённинг “мақсади”га (янги структура жараёнига); b) бир бутун тизимнинг кенг ёйилиш умумий тенденциясига (муҳитга); c) кузатадиган инсон идеалларига эътибор бериш керак; бу оддий математик модел асосидаги муҳим натижалар …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "синергетика"

1403320749_44420.doc синергетика замонавий фан сифатида www.arxiv.uz синергетика режа: 1. синергетика - дунёга янгича қараш 2. шарқ фалсафасида синергетика 3. чизиқсизлик дунёқараш аҳамиятига эга синергетика замонавий фан сифатида синергетика - бу дунёга янгича қараш бўлиб, фанлардаги янгиликларни умумлаштириш, ўз-ўзини ташкил қилиш, чизиқсиз тафаккур асосида эволицион жараённи ташкил қилувчи фанлараро илмий тадқиқот усули сифатида асримизнинг 70-йилларида пайдо бўлди. синергетика янги таълимот сифатида ўз-ўзини бошқаришнинг умумий қонунлари ва тамойиллариини ўрганишни мақсад қилиб қўйди. у ўзини-ўзи бошқариши жараёнининг физик, химик, биологик, техникавий ва иқтисодий, социал ва бошқа соҳаларда намоён бўлиш принципларини глобал эволюцион ўналиш сифатида ўрганади. синергетикага кўра, макон...

Формат DOC, 69,5 КБ. Чтобы скачать "синергетика", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: синергетика DOC Бесплатная загрузка Telegram