olam qutbining balandligi va joyning geografik kenglamasi orasidagi bog‘lanish

PPT 11 pages 3.6 MB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.6 MB

File type PPT

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

4-mavzu:olam qutbining balandligi va joyning geografik kenglamasi orasidagi bog‘lanish 4-mavzu: olam qutbining balandligi va joyning geografik kenglamasi orasidagi bog‘lanish reja: turli geografik kenglamalarda osmon sferasining sutkalik ko‘rinma aylanishlari. yoritgichlarning kulminatsiyasi va kulminatsiya balandliklari. astronomik kuzatishlar asosida joyning geografik kenglamasini taxminiy aniqlash. olam qutbining balandligi va joyning geografik kenglamasi orasidagi bog‘lanish yer sharining istalgan nuqtasidan kuzatilganda olam qutbining matematik gorizontdan balandligi hp, shu joyning geografik kenglamasi φ ga teng bo‘ladi. bu hol quyidagicha oson isbot qilinadi: bu hol quyidagicha oson isbot qilinadi: rasmdan ko‘rinishicha, osmon meridiani bo‘ylab zenitdan ekvator tekisligigacha bo‘lgan yoy uzunligi - zq, yer sirtidagi kuzatuvchi turgan o nuqta geografik kenglamasining yoyi qo = φ bilan bir xil qiymatli markaziy tekis burchak (qoz) ni tashkil qiladi. olam qutbining balandligini xarakterlovchi yoy - np ga tiralgan burchak nop va eslatilgan qoz tekis burchakning mos tomonlari o‘zaro perpendikular ekanligini ko‘rish qiyin emas, ya’ni onoz va op oq. binobarin, mos tomonlari o‘zaro …

2 / 11

ubiy yarim sharidagi barcha yoritgichlarning gorizontni ustida va ostida bo‘lish vaqtlari o‘zaro teng bo‘ladi. ularning meridiandagi balandliklari h =90o –  ga teng bo‘ladi. ekvatordagi kuzatuvchi uchun barcha yoritgichlar chiqadi va botadi. agar yoritgich ekvator bo‘ylab sutkalik ko‘rinma harakat qilsa, u zenit orqali o‘tadi. 2-hol. =900, ya’ni kuzatuvchi yer qutblarida bo‘lsin. agar kuzatuvchi shimoliy qutbda bo‘lsa, olam shimoliy qutbining balandligi hp = 900, ya’ni zenit bilan ustma-ust tushadi, u holda olam o‘qi vertikal o‘q bilan, olam ekvatori esa matematik gorizont bilan ustma-ust tushadi. bunda osmonning shimoliy yarim sharidagi barcha yulduzlar matematik gorizontga parallel aylanadi va botmaydi. ularning aylanishi balandliklari yil davomida o‘zgarmas bo‘lib, shu yoritgichlarning og‘ish burchaklariga teng bo‘ladi, yani h=δ . bunda kuzatuvchi shimoliy qutbda tursa barcha tarafi janub nuqtasi bo’ladi. janubiy qutbda tursa aksincha. 3-hol. 0o<  <90o, ya’ni kuzatuvchi ekvatordan va qutbdan boshqa o‘rta geografik kenglamalarga tegishli nuqtalarda bo‘lsin. bu joylarda sutkalik parallel aylanalari matematik gorizont bilan …

3 / 11

arab, chiqmaydigan va botmaydigan yoritgichlarning og‘ishi uchun quyidagi munosabatni aniqlash mumkin: botmaydigan yoritgichlar uchun 90o–, chiqmaydigan yoritgichlar uchun esa  < 90o – . yoritgichlarning kulminatsiyasi va kulminatsiya balandliklari yoritgichlarning sutkalik ko‘rinma harakatlari paytida osmon meridianini kesib o‘tish hodisasi ularning kulminatsiyalari deyiladi. ixtiyoriy yoritgich bunday harakat tufayli har sutkada osmon meridianini ikki marta kesib o‘tadi, binobarin, ikki marta kulminatsiyada bo‘ladi. bu ikki kulminatsiyadan zenitga yaqini (k) yuqori kulminatsiya, ikkinchisi esa (k') quyi kulminatsiya deb ataladi. kulminatsiya paytida yoritgichning balandligi kuzatish joyining geografik kengligi (φ) va yoritgichning og‘ishiga (δ) bog‘liq bo‘ladi. k yoritgichning yuqori kulminatsiyasi paytidagi balandligi sk yoy bilan o‘lchanib, u hyu=sk=sq+qk bo‘ladi. sq - osmon ekvatori tekisligining gorizont tekisligiga og‘maligiga teng bo‘lib, u sq = 90° - φ ifoda orqali hisoblanadi. qk yoy esa yoritgichning og‘ishiga (δ) tengligidan yoritgichning yuqori kulminatsiyasi: hyu= 90° - φ + δ tenglamadan topiladi. yoritgichning quyi kulminatsiyasi ham shunday yo‘l bilan hisoblanib, u hq=φ …

4 / 11

h zarur bo‘lsa, shu joyda olam qutbining gorizontdan balandligini o‘lchash kifoya. 2-usul. ma’lum bir aholi yashaydigan punktda quyoshning tush paytdagi ho balandligini bevosita o‘lchab va aynan shu kun uchun quyoshning δο og‘ishiga ko‘ra, bu joyning geografik kenglamasini quyidagicha topish mumkin: ho= 90° - φ + δο , bu yerdan φ = 90° - ho + δο ga teng bo‘ladi. savol va topshiriqlar: olam qutbining balandligi va joyning geografik kengligi orasida qanday bog‘lanish borligini tushuntiring. kuzatuvchi yerning ixtiyoriy nuqtasi bo‘lganda yulduzlar osmonining gorizontga nisbatan sutkalik ko‘rinma aylanishni, qanday bo‘lishini tushuntiring. ekvatorda bo‘lsa-chi? turli kenglamalarda, yil davomida quyoshning sutkalik ko‘rinma aylanishi qanday kechadi? kuzatuvchi turgan joyning kenglamasini taxminan aniqlashning qanday oddiy usullari mavjud? termizda (φ= 37°) olamning shimoliy qutbi qanday balandlikka ega bo‘ladi? yoritkichlarning kulminatsiyasi deb qanday hodisaga aytiladi va u necha xil bo‘ladi? yoritkichning kulminatsiyalari uning og‘ishi va kuzatuvchining kenglamasi orqali qanday ifodalanadi? image1.png image2.png image3.png image4.png image5.png image6.jpg image7.png image8.png …

5 / 11

olam qutbining balandligi va joyning geografik kenglamasi orasidagi bog‘lanish - Page 5

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "olam qutbining balandligi va joyning geografik kenglamasi orasidagi bog‘lanish"

4-mavzu:olam qutbining balandligi va joyning geografik kenglamasi orasidagi bog‘lanish 4-mavzu: olam qutbining balandligi va joyning geografik kenglamasi orasidagi bog‘lanish reja: turli geografik kenglamalarda osmon sferasining sutkalik ko‘rinma aylanishlari. yoritgichlarning kulminatsiyasi va kulminatsiya balandliklari. astronomik kuzatishlar asosida joyning geografik kenglamasini taxminiy aniqlash. olam qutbining balandligi va joyning geografik kenglamasi orasidagi bog‘lanish yer sharining istalgan nuqtasidan kuzatilganda olam qutbining matematik gorizontdan balandligi hp, shu joyning geografik kenglamasi φ ga teng bo‘ladi. bu hol quyidagicha oson isbot qilinadi: bu hol quyidagicha oson isbot qilinadi: rasmdan ko‘rinishicha, osmon meridiani bo‘ylab zenitdan ekvator tekisligigacha bo‘lga...

This file contains 11 pages in PPT format (3.6 MB). To download "olam qutbining balandligi va joyning geografik kenglamasi orasidagi bog‘lanish", click the Telegram button on the left.

Tags: olam qutbining balandligi va jo… PPT 11 pages Free download Telegram