tafakkur. intellekt va kreativlik

PPT 91 pages 11.3 MB Free download

91 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 11.3 MB

File type PPT

Pages 91

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 91

xotira 3-mavzu: tafakkur. intellekt va kreativlik reja: 1.tafakkur haqida tushuncha. tafakkur va hissiy bilish. 1.intellekt va kreativlik haqida tushuncha. tafakkur haqida tushuncha tafakkur narsa va hodisalar o’rtasidagi eng muhim bog’lanishlar va munosabatlarning ongimizda aks ettirilishiga aytiladi. . . tafakkur tushunchasining mazmun mohiyati psixologiya darsliklarida olimlar tomonidan turlicha talqin qilinadi. p.i.ivanovning darsligida "tafakkur insonning shunday aqliy faoliyatidirki, bu faoliyat voqelikni eng aniq, to’liq, chuqur va umumlashtirib aks ettirishga (bilishga), insonni ham oqilona amaliy faoliyat bilan shug’ullanishiga imkon beradi" deb ta'riflanadi. a.v.petrovskiy tahriri ostidagi darslikda tafakkurga quyidagicha ta'rif keltiriladi: "tafakkur - ijtimoiy sababiy, nutq bilan chambarchas bog’liq muhim bir yangilik qidirish va ochishdan iborat psixik jarayondir, boshqacha qilib aytganda, tafakkur voqelikni analiz va sintez qilish, uni bavosita va umumlashtirib aks ettirish jarayonidir". tafakkur faoliyati muayyan maqsadga qaratilgan alohida ongli jarayon tariqasida sodir bo’ladi. bosh miyaning biror uchastkasidagi faoliyat emas, balki butun bosh miya po’stining faoliyati mana shu jarayonning fiziologik asosidir. tafakkur faoliyati …

2 / 91

g yordami bilan biz narsa va hodisalarni fikran yoki amaliy jihatdan xususiyatlarini tahlil qilamiz. analiz jarayonida butunning uning qismlariga va elementlariga bo’lgan munosabati aniqlanadi. tahlil ob'ektlari amalda ajratib bo’lmaydigan elementlarga yoki belgilarga bo’lishda ifodalanishi mumkin. allomalarimizning ta'kidlashicha, maymunning yong’oqni chaqishining o’ziyoq boshlang’ich, oddiy analizdir. . . . . sintez - shunday bir tafakkur operasiyasidirki, biz narsa va hodisalarning analizda bo’lingan, ajratilgan ayrim qismlarini, bo’laklarini sintez yordami bilan fikran va amaliy ravishda birlashtirib, butun holiga keltiramiz. sintez elementlarning, narsa va hodisalarning qismlari va bo’laklarini bir butun qilib qo’shishdan iborat aqliy faoliyat ekanligi ta'rifdan ko’rinib turibdi. analiz aqliy bo’lgani kabi sintez ham amaliy xarakter kasb etadi. masalan, birinchi sinf bolasi o’z harf xaltasidagi keltirilgan harflardan foydalanib, bo’g’in, bo’g’inlardan so’z, so’zlardan gap, gaplardan qisqa axborot, undan esa hikoya tuzadi. . . . . taqqoslash - shunday bir tafakkur operasiyasidirki, bu operasiya vositasi bilan ob'ektiv dunyodagi narsa va hodisalarning bir-biriga o’xshashligi va bir-biridan farqi …

3 / 91

ng o’zi tafakkurning mustaqil ob'ekti bo’lib qoladi. abstraksiya operasiyasi tahlil natijasida vujudga keladi. masalan, sinf devorini tahlil qilish jarayonida uning faqat bir belgisini, ya'ni oqligini ajratib olish mumkin va oq devor to’g’risida emas, balki devorning oqligi to’g’risida, keyin esa umuman oqlik haqida fikr yuritish mumkin. kishilar quyosh, oy, yulduz, elektr, olov ba'zi planetalar, ayrim tosh va hokazolarning ko’z o’ngilarida yoritishni kuzata turib ularning bitta umumiy belgisini, ya'ni yoritishni fikran ajratib olib, umuman yoritish to’g’risida mulohaza yuritiladi. . . . . umumlashtirish - tafakkurda aks etgan bir turkum narsalarning, o’xshash muhim belgilarning shu narsalar to’g’risidagi bitta tushuncha qilib, fikrda birlashtirish demakdir. psixologiyada umumlashtirishning keng qo’llaniladigan ikki turi: tushunchali umumlashtirish va hisssiy-konkret umumlashtirish yuzasidan ko’proq fikr yuritiladi. tushunchali umumlashtirishda predmetlar ob'ektiv muhim belgi asosida umumlashtiriladi. hissiy-konkret umumlashtirishda esa predmetlar topshiriq talabiga binoan tashqi belgi bilan umumlashtiriladi. . . konkretlashtirish - hodisalarni ichki bog’lanish va munosabatlardan qat'iy nazar bir tomonlama ta'kidlashdan iborat fikr …

4 / 91

nib keladi. narsa va hodisalarning belgi va xususiyatlari haqida tasdiqlab yoki inkor qilib aytilgan fikr hukm deb ataladi. . . . . borliqdagi narsalar, hodisalar va voqelikni miqdoriga ularning biror hukmda aks ettirilgan aloqa va munosabatlariga qarab, hukm quyidagi turlarga bo’linishi mumkin: hukmlar sifatiga ko’ra: tasdiqlovchi yoki inkor qiluvchi hukm; hukmlarning miqdoriga qarab: yakka, juz'iy, xususiy va umumiy hukmga; hukmlarning munosabatiga ko’ra: shartli, ayruvchi, va qat'iy hukmlarga; hukm taxminiy ko’rinishga ega bo’lishi ham mumkin. xulosa chiqarish shunday tafakkur shaklidirki, bu shakl vositasi bilan biz ikki yoki undan ortiq hukmlardan yangi hukm hosil qilamiz. masalan, har qanday harakat materiya harakatidir, issiqlik harakat shaklidir, degan ikkita hukmni olaylik. bu ikki hukmdan, demak issiqlik materiya harakatidir degan yangi hukm chiqariladi. bunda birinchi hukm hamisha umumiy hukm bo’lib, ikkinchi hukm yakka hukm bo’ladi. . . xulosa chiqarish uch turga bo’linadi: induktiv, deduktiv va analogiya. induktiv xulosa chiqarish - bu xulosa chiqarishning shunday mantiqiy usulidirki, …

5 / 91

n iborat xulosa chiqarish shakliga aytiladi. analogik usulda chiqarilgan xulosa chin, taxminiy hamda yolg’on bo’lishi mumkin. fikr yuritishning bunday shakli ko’pincha yosh bolalarga xos xususiyatdir. tafakkur tushunchalar shaklida ifodalanadi. tushuncha deganda biz narsa va hodisalarning eng muhim va eng asosiy xususiyatlarini aks ettirishni tushunamiz. tafakkur turlari shakliga ko'ra ko'rgazmali-harakat, ko'rgazmali-obrazli, topshiriq xarakteriga ko'ra nazariy, amaliy, ixtiyorsiz, ixtiyoriy fikr yoyiqligiga ko'ra konkret, abstrakt, realistik, autistik intuitiv, diskursiv fikrning originallik darajasiga ko'ra reproduktiv, produktiv, ijodiy, vizual, fazoviy tafakkur sifatlari tafakkur boshqa bilish jarayonlari kabi o’zining individual xususiyatlariga ega bo’lib, fikr yuritish faoliyatining shakllari, vositalari va operatsiyalarining munosabatlari kishilarda turlicha namoyon bo’lishida o’z ifodasini topadi. odatda tafakkurning individual xususiyatlari, sifatlariga bilish faoliyatining mazmundorligi, mustaqillik, epchillik, samaradorlik, fikrning kengligi, tezligi, chuqurligi va boshqa sifatlar kiritiladi. intellekt va kreativlik intellekt lotincha so’z – intellectus,tushunish,bilish va intelectum aql,so’zlari negizida paydo bo’lgan tushuncha bo’lib u aql-idrokning shunday bo’lagiki,uni o’lchab,o’zgartirib rivojlantirib bo’lmaydi.intellektga va qobiliyatga bevosita tashqi muhit va …

Want to read more?

Download all 91 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tafakkur. intellekt va kreativlik"

xotira 3-mavzu: tafakkur. intellekt va kreativlik reja: 1.tafakkur haqida tushuncha. tafakkur va hissiy bilish. 1.intellekt va kreativlik haqida tushuncha. tafakkur haqida tushuncha tafakkur narsa va hodisalar o’rtasidagi eng muhim bog’lanishlar va munosabatlarning ongimizda aks ettirilishiga aytiladi. . . tafakkur tushunchasining mazmun mohiyati psixologiya darsliklarida olimlar tomonidan turlicha talqin qilinadi. p.i.ivanovning darsligida "tafakkur insonning shunday aqliy faoliyatidirki, bu faoliyat voqelikni eng aniq, to’liq, chuqur va umumlashtirib aks ettirishga (bilishga), insonni ham oqilona amaliy faoliyat bilan shug’ullanishiga imkon beradi" deb ta'riflanadi. a.v.petrovskiy tahriri ostidagi darslikda tafakkurga quyidagicha ta'rif keltiriladi: "tafakkur - ijtimoiy sababiy, nutq bil...

This file contains 91 pages in PPT format (11.3 MB). To download "tafakkur. intellekt va kreativlik", click the Telegram button on the left.

Tags: tafakkur. intellekt va kreativl… PPT 91 pages Free download Telegram