tilning paydo bo`lishi

DOC 11 pages 77.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 77.0 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

tilning paydo bo`lishi tilning paydo bo’lishidagi nazariyalar reja: 1. til qanday paydo bo`lgan? 2. tilning paydo bo`lishida biologik va ijtimoiy aspekt. 3. tilning paydo bo`lishi haqidagi turli nazariyalar, ularning talqini va ilmiy asosi. mavzu bo`yicha tayanch tushuncha: tilning kelib chiqish muammosi, “til~ong~jamiyat” mushtarakligi, avstralopiteklar davri, paleantroplar davri, hozirgi zamon kishilari bosqichi, biologik aspekt, ijtimoiy aspekt, ovozga taqlid nazariyasi, undov nazariyasi, mehnat qiyqiriqlari nazariyasi, imo-ishoralar nazariyasi, ijtimoiy kelishuv nazariyasi, dialektik materializm qarashlari, ilmiy farazlar. til qanday paydo bo`lgan, degan savolning javobi qadim zamonlardan beri insoniyatni qiziqtirib keladi. bu jumboqning yechimi juda murakkab bo`lib, uni inson nutqining paydo bo`lishi masalasi bilan tenglashtirib bo`lmaydi. yuqoridagi savol faqat tilshunoslik fanigagina tegishli bo`lib qolmay, bu muammo antropologiya, psixologiya, etnografiya kabi o`nlab fanlarning ham o`rganish obyektidir. hozirgacha yer yuzida umuman bashariyatga xos bo`lgan tilning qachon, qanday paydo bo`lganligi, dastlabki tillardagi so`zlar, uning leksik, sintaktik, morfologik, semasiologik xususiyatlari nimalardan iborat ekanligi hal qilingan emas va hal etilishi …

2 / 11

inson zotining paydo bo`lishi bilan uzviy bog`liqdir. ilmiy gepoteza(taxmin)lar odamning paydo bo`lish evolyutsiyasi va jamiyatning shakllanishini uch bosqichga bo`lib ko`rsatadi: 1. yuqori darajada taraqqiy etgan avstralopiteklar davri. bu bosqichda ilk ibtidoiy odamlar ikki oyoqlab yurishga o`tib, tayoq, tosh,suyak parchalaridan qurol sifatida foydalanganlar. bu bizdan ikki – uch million yil oldingi davrga to`g`ri keladi. 2. paleantroplar bosqichi. bu davrda paleantroplar, ya’ni eng qadimgi odamlar sun’iy qurollar, turar joy tayyorlaganlar, yirik hayvonlarni jamoa bo`lib ov qilish bilan shugullanganlar. bu bizdan taxminan bir million yillar oldingi davrga to`g`ri keladi. 3. hozirgi zamon kishilari bosqichi. ilmiy taxminlar bu davr 40-50 ming yillar oldin paydo bo`la boshlaganligini ko`rsatadi. chamasi, bir million yillar avvalgi eng qadimgi odamlar uzoq va murakkab jarayon davomida insonga xos biologik hamda sotsial xususiyatlarga ega bo`la boshlaydilar. aniq nutq ularga hayvonot dunyosidan ajralish, jamiyat bo`lib uyushish, uyushgan holatda mehnat qilish hamda tafakkurning rivojlanishiga turtki bo`ladi. tilning paydo bo`lishi uchun faqat biologik zaminlargina …

3 / 11

rning faraz qilishicha, mehnat, ibtidoiy mehnat qurollarini yasash inson tana a’zolarini asta – sekin, juda uzoq muddatli tabiiy jarayonda takomillashtirib, til va tafakkurning rivoj topishida beqiyos rol o`ynagan. albatta, dastlab paydo bo`lgan til va nutqni bizning tilimizga yoki nutqimizga aslo tenglashtirib bo`lmaydi. ehtimol, dastlabki tilda har biri alohida narsani, harakatni yoki holatni bildiradigan so`zlar bo`lmagandir; o`sha davrdagi tilga xos so`zlar butun boshli voqea - hodisani ifodalagandir. o`sha davrda insonning tovush chiqaradigan a’zolari hozirgidek takomillashmagani uchun nutqda dastlab paydo bo`lgan so`zlarning talaffuzi aniq bo`lmagan. demak, mehnat qilish, mehnat qurollarini yasash jarayonida odamlar jamoasi borgan sari uyushib boradi, natijada kishilik jamiyatining ilk ko`rinishlari vujudga keladi. hayvonot dunyosidan ajralib chiqqan odamlarda jamoa bo`lib mehnat qilish jarayonida bir – birlariga nimadir deyish ehtiyoji tug`iladi. ana shu zaruriy ehtiyoj tilning yaralishiga sabab bo`ladi. til bilan bir paytda tafakkur ham paydo bo`ladi. demak, uch omil -“mehnat~til~tafakkur” bir – biriga ta’sir etib, ularning rivoj topishiga sabab bo`lgan. …

4 / 11

as. ko`rinadiki, tilning paydo bo`lishi, bir tomondan, kishilik tanasining evolyutsiyasi bilan, ikkinchi tomondan, ibtidoiy jamoaning jamiyatga aylanishi bilan bog`liq bo`lgan. hozirgacha tilning paydo bo`lishi haqida turli nazariyalar yaratilgan har bir nazariyada bu masalaga turlicha yondashiladi. quyida ularning ba’zilari bilan tanishamiz. ovozga taqlid nazariyasi. bu nazariya qadimgi yunon olimlari demokrit va platonlar davrida paydo bo`lib, xx asrgacha yashab keldi. ovozga taqlid nazariyasi talqiniga ko`ra, yer yuzida paydo bo`lgan dastlabki odamlar ongli ongsiz ravishda tevarak-atrofdagi turli – tuman predmetlarning tovushlariga, chunonchi, yirtqich hayvonlarning o`kirishi, qushlarning sayrashi, tezoqar suvning shildirashi, shamolning uvillashi kabilarga taqlid qilish natijasida nutq paydo bo`lgan. masalan, sharshara, qarg`a, kaklik, chirillamoq, shildiramoq, g`urillamoq; rus tilida: шипет,шипение, гавкат, кукушка kabi. agar tillardagi, jumladan, o`zbek yoki rus tilidagi so`zlar faqat taqlidlardan, to`g`rirog`i, tovushga taqlidlardan iborat emasligini hisobga oladigan bo`lsak, bu nazariyaning u darajada asosli emasligini sezamiz. va yana aytish mumkinki, tabiatda tovush chiqaradigan predmetlar soni tovush chiqarmaydigan narsalar soniga qaraganda kamroq. tovushsiz …

5 / 11

. bu nazariya tilning paydo bo`lishi masalasini hal etmaydi. undov nazariyasi. bu nazariya tilning paydo bo`lish masalasini boshqacha talqin etadi. ushbu nazariya tarafdorlari tildagi barcha so`zlar kishilarning his -tuyg`ulari, qahr-g`azablari, hayajonlari ta’sirida ixtiyoriy yoki ixtiyorsiz baqirishlari natijasida paydo bo`lgan, deb da’vo qiladilar. bunday so`zlarga oh (ohlamoq), uff (uflamoq), voy (voyvoylamoq), dod (dodlamoq) kabilarni misol keltiradilar va tildagi boshqa so`zlar esa ana shu kabi so`zlarning kombinatsiyalaridan kelib chiqqan, deb hisoblaydilar. xviii asrda yashagan fransuz olimi jan jak russo ham shu nazariya tarafdorlaridan biri bo`lgan. madomiki, tildagi barcha so`zlar haqiqatan ham shu nazariya tarafdorlari aytganidek yaratilgan bo`lsa, tildagi emotsiyalardan yiroq ming – minglab predmetlarning nomi qanday paydo bo`lgan? tabiiyki, undov nazariyasi tarafdorlari bu kabi savollarga javob berishga ojiz. undov nazariyasi tilning ijtimoiy xarakterini inobatga olmaydi, ya’ni biologik aspektning birgina jihatiga tayanib inson va kishilik jamiyatining paydo bo`lishini hisobga olmaydi. bu g`ayriilmiy nazariyadir. mehnat qiyqiriqlari nazariyasi. bu nazariya tarafdorlari tildagi barcha so`zlar ibtidoiy …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilning paydo bo`lishi"

tilning paydo bo`lishi tilning paydo bo’lishidagi nazariyalar reja: 1. til qanday paydo bo`lgan? 2. tilning paydo bo`lishida biologik va ijtimoiy aspekt. 3. tilning paydo bo`lishi haqidagi turli nazariyalar, ularning talqini va ilmiy asosi. mavzu bo`yicha tayanch tushuncha: tilning kelib chiqish muammosi, “til~ong~jamiyat” mushtarakligi, avstralopiteklar davri, paleantroplar davri, hozirgi zamon kishilari bosqichi, biologik aspekt, ijtimoiy aspekt, ovozga taqlid nazariyasi, undov nazariyasi, mehnat qiyqiriqlari nazariyasi, imo-ishoralar nazariyasi, ijtimoiy kelishuv nazariyasi, dialektik materializm qarashlari, ilmiy farazlar. til qanday paydo bo`lgan, degan savolning javobi qadim zamonlardan beri insoniyatni qiziqtirib keladi. bu jumboqning yechimi juda murakkab bo`lib, uni inson nutqinin...

This file contains 11 pages in DOC format (77.0 KB). To download "tilning paydo bo`lishi", click the Telegram button on the left.

Tags: tilning paydo bo`lishi DOC 11 pages Free download Telegram