o’zbek adabiyoti tanqidi

DOCX 15 стр. 37,1 КБ Бесплатная загрузка

15 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 37,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 15

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 15

mavzu: o’zbek adabiyoti tanqidi reja: 1. adabiyot-so’z san’ati. 2. adabiyot va boshqa fanlar. 3. adabiyot tarixining taraqqiyot bosqichlari. 4. tazkirachilik an’anasi va ulardan namunalar. adabiyot-so’z san’ati adabiyot so'z san'atidir. u inson qalbi va ruhidagi nozik tovlanish va ohanglarni ilg'ashga, ularni so'z vositasida aks ettirishga intiladi. eng oliy daraja, yuksak pog'onalarga chiqa oladigan badiiy adabiyot namunalari insoniyatni to'lqinlantiradigan, hayajonga soladigan o'y-likrlar, kechinmalar, orzu-umidlarni ifodalaydi. dunyoda insonlar bir-birlariga o'xshamaganlaridek, ularning qalb kechinmalari ham takrorlanmasdir. o'zbek adabiyoti tarixi insonnnig ruhiy holatlarini mahorat bilan aks ettirgan durdonalarga boy. ular hozirgi avlod ruhiyatida, qalbida ham hayajon uyg'ota oladi, ularning ma'naviy boyishlariga tcgishli hissa qo'sha oladi. muhimi, ular faqat ma'rifly bilimimizni oshirish bilan cheklanmay, badiiy didimiz takomiliga, ma'naviy kamolotga xizmat qiladi. adabiyot — so'z. san'ati. ammo san'at turlari nihoyatda ko'p va xilma-xildir. tasviriy san'at, haykaltaroshlik, me'morchilik, teatr, kino, musiqa, raqs va badiiy adabiyot san'atning turlarini tashkil qiladi. ularning barchasida yuksak badiiy ta'sirchan obrazlar yaratish ko'z.da tutilgan. …

2 / 15

. shunga ko'ra ham badiiy adabiyot voqea-hodisalarni yoki insoniy kechinmalar, his-tuyg'ularni bayon qilmaydi, balki ularni tasvirlavdi. tasvir so'zga tayanadi. so'z sehr, mo'jiza bilan o'ziga mahliyo qiladi, rom etadi. shuning uchun go'dak allaga, kichik yoshdagi bola ertakka, kattalar badiiy ijodning turli ko'rinishlariga nihoyatda qiziqib qaraydilar, ularning olamiga kirib qolgach, o'zlarini ham shu olamga mansub hisoblaydilar. adabiyotning ta'sir kuchi nimada? u nimalarga bog'liq? buning uchun yirik so'z san'atkorlari yaratgan ko'plab durdona asarlarning xalq orasida alohida hurmat va e'tibor qozonganligini eslash joiz. yusuf xos hojib xi asrda - 1069-70- yillarda «qutadg'u bilig» dostonini yozib tugatadi va uni qoraxoniy hukmdorlardan tabg'ach bug'ro qoraxon abu ali hasan binni arslonxonga taqdim etadi. hukmdor adibga mamlakatdagi eng yuqori mansablardan biri — xos hojiblikni beradi. xos hojib «eshik og'asi» demakdir. hozirgi tilimizda u «ish boshqaruvchi»ga to'g'ri keladi. yana bir misol. alisher navoiy «xamsa» dostonini tugatgach, uni husayn boyqaroga sovg'a sifatida topshiradi. husayn boyqaro butun a'yonlari oldida navoiyni o'z …

3 / 15

bilim va aql-idrok tarjimoni deb ataydi. bu borada adibning ayrim fikrlarini eslatish mumkin: kishi so'z bila qo'pti, bo'ldi malik, o'kush so'z bashig' yerka qildi kulik. (kishi so 'z tufayli ko 'tariladi, podshoh bo 'ladi, ko 'p so 'z boshni yerga egadi.) kishidin kishika qumaru so'z ul, qumaru so'zi tutsa asg'i yuz ul. (kishidan kishiga qoladigan meros so'zdir, meros so 'zni tutsang, nafi yuz yuzdir.) bunday fikrlarni adib ahmad yugnakiy ijodida ham ko'ramiz. u «adablar boshi til ko'dazmak (saqlamoq)dir» deb mahmud koshg'ariyning «devon-u lug'otit-turk»idagi maqolga hamohanglik bildiradi. adib ahmad so'zni kasal ruh va dillarga shifo derkan, bunda badiiy so'zni e'tiborga olganiga shubha yo'q. sayfi saroyi badiiy so'z qudratini shoirlar iste'dodiga bog'laydi. shuning uchun u: jahon shoirlari, ey gulshani bog', kimi bulbuldurur so'zda, kimi zog', — deya shoirlarni ikkiga ajratadi. «so'zda bulbul» bo'lganlarning «mavzunu shirin» ash'orlariga ta'rif-u tahsinlar aytadi. xorazmiy (xiv asr) nazarida o'z ona tilida bitilgan kitob ajdodlarning avlodlarga qoldirgan armug'onidir. …

4 / 15

ng o'ziga xos ifodasi hamdir. u jamiyat tarixidagi jiddiy o'zgarishlarni xilma-xil obrazlar vositasida turli badiiy shakjlarda aks ettiradi. shunga ko'ra, eramizning viii asrlarigacha yaratilgan asarlarda qadimgi ajdodlarimizning urf-odat, e'tiqodlari ifodalangan boisa, keyingi davrlarda islom ta'limoti bilan hamohanglik kuchay- ganligini kuzatish mumkin. xususan, tasavvufning adabiyot- dagi ko'rinishi jamiyat hayotidagi keskin o'zgarishlar bilan aloqador holda rivojlandi. ajdodlarimizning chet el bosqinchilariga qarshi mardonavor kurashlari tarixiy manbalardan yaxshi ma'lum. bu «to'maris» va «shiroq» afsonalarida juda yorqin aks etgan. turkiy xalqlarning tabg'achlarga qarshi kurashi esa o'rxun- enasoy obidalarida juda ta'sirli ifodasini topgan. mahmud koshg'ariyning «devon-u lug'otit-turk» asarida -qadimgi ajdodlarning turli-tuman mashg'ulotlari, urf- odatlari, yashash tarzlari, e'tiqod va qiziqishlarining ham ifodasini ko'rish qiyin emas. xalqimiz qadimdan farzandlarining sog'lom, aqlli, dono, mehnatsevar, xalqparvar bo'lishini orzu qilgan, shunga intilgan. qadimgi qo'shiqlar, maqol, afsona, dostonlarda, qasida hatto marsiyalarda hamda yusuf xos hojib, ahmad yugnakiy, ahmad yassaviy, rabg'uziy, sayfi saroyi, xorazmiy, haydar xorazmiy, atoiy, sakkokiy, gadoiy, lutfiy va boshqa adiblarning …

5 / 15

deb nomlangan. shunga ko'ra, eng qadimgi davrlardan boshlab xi—xii asrlargacha bo'lgan davr oralig'ida yaratilgan adabiyot fanda qadimgi turkiy adabiyot nomi bilan yuritiladi. qadimgi ajdodlarimiz baqtriya, so'g'diyona, xorazm, parfiya, marg'iyona, choch, parkana (farg'ona) va boshqa joylarda yashaganlar. yunon va eron manbalarining ma'lu- motlariga ko'ra, bu yerlarda yashaganlarni so'g'diylar, xorazmiylar, parfiyaliklar, marg'iyonaliklar, chochliklar, massagetlar, sak (shak) va parkanlar deb atashgan. oltoy atrofida, hozirgi sibir hududlari ham turkiylar yashagan asosiy manzilgohlar bo'lgan. manbalarda xunlar deb nom olgan xalqlar ham turkiylarning qadim ajdodlaridir. ajdodlarimiz turli vaqtlarda otashparastlik, masihiylik (xristianlik), buddaviylik, manixeylik (moniylik) va islom diniga e'tiqod qilganlar. ular san'at, ayniqsa, badiiy ijodning olamshumul nanunalarini yaratishgan. ma'lumki, adabiyotning asosi, bosh, o’zak- tomiri xalq og'zaki ijodidan boshlanadi. «to'maris», «shiroq» singari rivoyatlarimizdan oldingi davrlarda yashagan turkiy xalqlar tomonidan yaratilgan og'zaki ijod durdonalaridir. eramizning v—viii asrlarida paydo bo'lgan og'zaki ijodning boshqa namunalari: ertak, qo'shiq, marsiya, rivoyat, afsona, maqollar mahmud koshg'ariyning «devon-u lug'otit-turk» (1072- yil) asari orqali yetib kelgan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 15 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o’zbek adabiyoti tanqidi"

mavzu: o’zbek adabiyoti tanqidi reja: 1. adabiyot-so’z san’ati. 2. adabiyot va boshqa fanlar. 3. adabiyot tarixining taraqqiyot bosqichlari. 4. tazkirachilik an’anasi va ulardan namunalar. adabiyot-so’z san’ati adabiyot so'z san'atidir. u inson qalbi va ruhidagi nozik tovlanish va ohanglarni ilg'ashga, ularni so'z vositasida aks ettirishga intiladi. eng oliy daraja, yuksak pog'onalarga chiqa oladigan badiiy adabiyot namunalari insoniyatni to'lqinlantiradigan, hayajonga soladigan o'y-likrlar, kechinmalar, orzu-umidlarni ifodalaydi. dunyoda insonlar bir-birlariga o'xshamaganlaridek, ularning qalb kechinmalari ham takrorlanmasdir. o'zbek adabiyoti tarixi insonnnig ruhiy holatlarini mahorat bilan aks ettirgan durdonalarga boy. ular hozirgi avlod ruhiyatida, qalbida ham hayajon uyg'ota oladi, u...

Этот файл содержит 15 стр. в формате DOCX (37,1 КБ). Чтобы скачать "o’zbek adabiyoti tanqidi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o’zbek adabiyoti tanqidi DOCX 15 стр. Бесплатная загрузка Telegram