badiiy tahlilda shakl va mazmun birligi

DOCX 13 pages 29.9 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.9 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

mavzu: badiiy tahlilda shakl va mazmun birligi reja: 1.badiiy tahlilda mazmun tushunchasi. 2.badiiy asar shakli tushunchasi. badiiy tahlilda mazmun tushunchasi. mazmunning salmoqdorligi. badiiy asar mazmunining o‘ziga xos xususiyatlaridan biri unda inson uchun, million-million kishilar uchun muhim bo‘lgan g‘oyalarning mavjudligidir. buni „mazmundagi salmoqdorlik" deb atash mumkin. adabiyot bunyod bo‘lgandan bed yozuvchilar o‘z asarlarini insoniyat uchun juda muhim bo‘lgan g‘oyalar bilan to‘ldirishga harakat etadilar. asarda yozuvchi tomonidan maxsus targ‘ib etiladigan muhim g‘oyalarning mavjudligi adabiyotshunoslikda „tamoyil" deb ataladi, buyuk yozuvchilar ijodida ayniqsa yaqqol ko‘rinadigan bu fazilatga juda baland baho beriladi. aslida yozuvchilik boshqalarning xayoliga kelmagan, ammo hamma uchun juda muhim bo‘lgan g‘oyalarning tug‘ilishidan va shu g‘oyalarni mumkin qadar ko‘proq kishilar ongiga yetkazish ehtiyojini sezishdan, bu ehtiyojning talantga tinchlik bermasligidan boshlanadi. jahon adabiyoti tarixida ko‘zga ko‘ringan biror asar yo‘qki, uning uchun mazmunning muhimligi, salmoqdorligi, xarakterli bo‘lmagan, unda zamona hayotining eng muhim tomonlari, davrning eng ilg‘or g‘oyalari o‘z aksini topmagan bo‘lsin. sayoz, mazmuni puch asar …

2 / 13

eryuzida yashashga arzimayman", degan qarorga keladi. gyote sarguzashtni shunday hikoya qilibgina qolmaydi. u o‘z qahramonining ichki dunyosini ochadi. verter hissiyotining boyligini ko‘rsatadi. o‘sha vaqtdagi jamiyatni - xviii asr germaniyasini hayotning noma’qul qurilganini chuqur tu-shungan nemis yigiti ko‘zi bilan ko‘rishga imkon beradi. bu psixologik va sotsial roman bo‘lib, unda verterning sarguzashti tasodif yoki faqat bir kishiga oid voqea tariqasida emas, balki ijtimoiy haroit natijasida vujudga kelgan fojia tariqasida ko‘rsatilgan. o‘zbek adabiyotining drama sohasidagi birinchi yirik yutuq-larining maydonga kelishi ham ma’lum darajada mazkur romanning bunyodga kelishiga o‘xshab ketadi. bu tabiiydir, chunki adabiy asarlarning yaratilish qonunlari hamma xalqlarda va davrlarda juda fco‘p o‘xshash xususiyatlarga ega. biz shu vaqtgacha epik va dramatik turlarga mansub asarlardagi mazmun salmoqdorligi haqida gapirdik. link tur (poeziya, she’riyat)ga mansub asarlar mazmunining salmoqdorligi nimada namoyon bo‘ladi? lirik asarlarda shoir go‘yo faqat o‘zi haqida gapiradi. tasvir etilayotgan ruhiy holatning muayyan shaxs qalbi bilan bog‘liqligi lirik asarlarning umumlashtiruvchi kuchini yo‘qqa chiqarmaydimi yoki …

3 / 13

bu muammolarni chetlab o‘tgan shoir kishilarning ma’naviy hayotida sezilarli iz qoldirolmaydi. hech bir shoir o‘z-o‘zidan — na o‘z kechinmalari, na iztiroblari, na shaxsiy saodati orqali buyuk bo‘lolmaydi. har bir shoir, uning iztiroblari va saodati jamoatchilikning va tarixning zaminiga chuqur tomir yoygani, shoir, demak, jamiyatning, zamonning, insoniyatning tili va vakili bo‘lgani uchungina buyukdir. yozuvchi hatto o‘z zamonasidan uzoq o‘tmish materialiga murojaat etganida ham o‘z asarining mazmunini salmoqdor etishga uni zamondoshlar uchun muhim bo‘lgan ijtimoiy muammolar bilan bog‘lashgaintiladi. „o‘tgan kunlar" romanini misolga olaylik. otabek va kumush muhabbati tarixini ham ikki og‘iz so‘z bilan ifodalash mumkin: ota-ona orzusi bilan uylanish natijasida °lr~birlaridan fojiali ravishda judo bo‘lgan qiz va yigit sarguzashti harq xalqlari hayotida har kuni takrorlanib turgan hodisa edi. bu "odisa kishilar ongiga shunchalik o‘rnashib ketgan ediki, ko‘pchilikning g‘ayriinsoniy va odamlar uchun falokatli odat ekanini sezmas edi; bu hodisa maishiy va axloqiy qoida qatoriga kirib ketgan millionlab kishilar ota-ona orzusi bilan oila qurib, …

4 / 13

n chiqqan o‘quvchini ko‘zda tutib turib, bir hikoya yozishga harakat etib ko‘ring. faqat mazmuni salmoqdorbo‘lsin". „inson komediyasi" yoki tolstoy ijodi kabi ulkan hodisalardan tortib, to eng kichik hikoya va she’riy parchagacha mazmunning salmoqdorligi qonuniyatiga bo‘ysunadi. abdulla qahhorning eng yaxshi hikoyalari kichik hajmdagi asarda katta, salmoqdor mazmunni ifoda eta bilish namunasidir. masalan, „o‘g‘ri" hikoyasida juda ham kichkina bir maishiy hodisa - kambag‘al dehqon ho‘kizining o‘g‘irlanishi tasvirlanadi. ammo epigraf tariqasida hikoyaning boshiga qo‘yilgan „otning o‘limi - itning bayrami" maqolidan boshlab, hikoyaning butun mazmuni bizni kichkina maishiy hodisa doirasidan katta g‘oya tomon boshlaydi. hayotining birdan-bir tiragidan ajralgan mehnatkashning qisqa va ishonarli qilib tasvir etilgan sarguzashti bizni „gap bitta dehqon bilan bo‘lgan hodisa ustida emas, balki dehqon boshiga tushgan shu kulfatdan foydalanib, uni gadolik va qullik darajasiga atayin olib borib qo‘ygan butun jamiyat to‘g‘risida, dahshatli g‘ayriinsoniy qonunlar haqida borayotir" degan va kishini hayajonlantiradigan xulosaga olib keladi. agar shu yirik g‘oya ifodalanmasa, „o‘g‘ri" hikoyasida tasvir …

5 / 13

odam-larning maslagi ham asarga ma’lum darajada kiradi. boshqacha aytganda, g‘oya (maslak) asarda tasvirlanayotgan vaziyatdan va voqeadan o‘z-o‘zicha kelib chiqishi lozirn, degan talab san’atkor tomonidan ajoyib bir xolislik bilan amalga oshiriladi. haqiqiy san’atkor ana shu badiiylik talabiga rioya qiladi. a. qodiriyning fikricha, yozuvchi tasvir etilayotgan odamga uning o‘ziga xos „so‘z" va „ish"ini tasvirlash orqali tavsif berar ekan, „shu xarakteristika (tavsif) ichidan siz bermoqchi bo‘lgan ma’no yoki ibratning o‘z-o‘zidan tomib turishi" hart. bu xolislikning kuchi shunchalikki, yozuvchida hatto o‘zining g‘oyaviy dushmanlariga g‘ayriixtiyoriy ravishda xayrixohlik hisiari paydo bo‘lishi, ya’ni haqqoniylikka intilish yozuvchi maslagidan ustun chiqishi ham mumkin. bu hodisa, masalan, o. balzak ijodi misolida yaqqol ko‘rinadi. siyosiy qarashlari jihatidan podshohlik tarafdori o. balzakning ashaddiy siyosiy dushmanlari bo‘lgan respublikachilar - sen-merri monastirining qahramonlari to‘g‘risida, ya’ni o‘sha davrda (1830-1836) haqiqatan ham xalq ornmasining vakillari bo‘lgan kishilar to‘g‘risida hamisha ochiqdan-ochiq zavqlanib yozadi. bunga sabab bor. yozuvchi hayotni xolislik bilan sinchiklab o‘rganar ekan, o‘zida avval tug‘ilgan niyatning …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy tahlilda shakl va mazmun birligi"

mavzu: badiiy tahlilda shakl va mazmun birligi reja: 1.badiiy tahlilda mazmun tushunchasi. 2.badiiy asar shakli tushunchasi. badiiy tahlilda mazmun tushunchasi. mazmunning salmoqdorligi. badiiy asar mazmunining o‘ziga xos xususiyatlaridan biri unda inson uchun, million-million kishilar uchun muhim bo‘lgan g‘oyalarning mavjudligidir. buni „mazmundagi salmoqdorlik" deb atash mumkin. adabiyot bunyod bo‘lgandan bed yozuvchilar o‘z asarlarini insoniyat uchun juda muhim bo‘lgan g‘oyalar bilan to‘ldirishga harakat etadilar. asarda yozuvchi tomonidan maxsus targ‘ib etiladigan muhim g‘oyalarning mavjudligi adabiyotshunoslikda „tamoyil" deb ataladi, buyuk yozuvchilar ijodida ayniqsa yaqqol ko‘rinadigan bu fazilatga juda baland baho beriladi. aslida yozuvchilik boshqalarning xayoliga kelmagan, ammo h...

This file contains 13 pages in DOCX format (29.9 KB). To download "badiiy tahlilda shakl va mazmun birligi", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy tahlilda shakl va mazmun… DOCX 13 pages Free download Telegram