badiiy asarda shakl va mazmun munosabati

DOCX 11 pages 44.2 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 44.2 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mavzu: badiiy asarda shakl va mazmun munosabati reja: 1. mazmun va shaklning o`zaro aloqadorligi. 2. mazmun haqida tushuncha. 3. mazmunning shaklga o`tishi. 4. shakl haqida tushuncha. 5. mazmun va shaklning dialektik birligi. haqiqiy san`at asarining sifatini undagi yuksak g`oyaviylik bilan badiiy mukammallikning uyg`unligi, mazmun bilan shaklning mosligi belgilaydi. shunga ko`ra, badiiy asarning mazmuni va shakli masalasi adabiyotshunosligimizning g`oyatda muhim muammolaridan biridir. 1.mazmun va shaklning o`zaro aloqadorligi badiiy asarda mazmun va shakl dialektik aloqada bo`ladi: biri ikkinchisiga, ikkinchisi birinchisiga o`tib turadi. xatto shunday ham bo`lishi mumkinki, asarning bir komponenti bir komponenti bir holatda mazmun hodisasi, ikkinchi holatda shakl hodisasi bo`lib hisoblanadi. shunga ko`ra, mazmun bilan shakl orasiga xitoy devorini qo`yib, ularni qat`iy chegaralab bo`lmaydi. badiiy ijoddagi mazmun va shaklning o`zaro dialektik munosabati filosofiyadagi sabab va natija o`rtasidagi o`zaro aloqadorlikka uxshab ketadi. badiiy ijodda mazmun va shakl dialektik birlikda va bir-biriga utuvchi hodisa sifatida olib tekshiradi. xakikatan ham mazmun va shakl bir-biri …

2 / 11

rini eslash joizdir. alisher navoiy shakl bilan mazmunni, so`zning shakli bilan uning ma`nosini dialektik birikda oladi va shu birlikda ma`no-mazmunni so`zning yetakchi asosi deb biladi. shoirning fikricha, she`r mazmuni bilan ham, shakli bilan ham go`zal bo`lishi kerak: nazmda ham asl anga ma`ne durur, bulsin aning surati xar ne durar. nazmki ma`ni anga margub emas, nazmki ham surat erur xush anga, zimnida ma`ni dogi dilkash anga. alisher navoiy ma`no-mazmuning yetakchiligini inkor etib, quruq shaklbozlikka berilib ketgan, so`zni suiistimol etuvchi formalist shoirlarni shafqatsiz fosh etgan, ularga qarshi tinimsiz kurash olib borgan. afsuski, bunday formalizmga berilish holati adabiyot tarixida, ahyon-ahyonda bo`lsa-da uchrab turadi. bu o`rinda, loakal, x1x asrda qo`qon xoni- amir umarxon saroyida yashagan shoirlarning ko`pi shoir amiriy (amir umarxon)ga taqlidan yaratgan quruq shaklbozlikdangina iborat she`rlarini eslash kifoya. bu shoirlarning she`rlarida shakl bor-u mazmundan tayin yo`q. shunga holatni 20-30- yillarda ijod qilgan ayrim o`zbek formalist shoirlari ijodida ham kurish mumkin. ta`kidlash kerakki, hikoyabop …

3 / 11

ridagi baytlar mazmuni bilan, ham shakli bilan ham bag`oyat go`zal - u kitobxonga tarbiya ham, estetik zavq ham beradi. agar shu baytlarda ifodalangan ma`no mazmunni sa`at (g`azal) shakliga solmasdan jungina bayon qilinsa- «senga baxt va tole yor bo`lsin, xusning va baxting barkaror bo`lsin» yoki «xonadoningdan dustarimasan% dust kelsa uyning obod bo`ladi, kelmasa vayron bo`ladi» deyilsa, bu fikrlar ukuvchida muayyan taassurot koldiradi-yu, ammo unga zavk-shavk bagishlamaydi, fikrning ta`sir kuchi ham kutilganday kuchli bo`lmaydi. shaklning mazmunga ta`siri mana shunday o`rinlarda anik seziladi. keng ma`noda - san`at - obyektiv borlikning o`ziga xos badiiy ifodasi, yukorida aytganimizdek, ijtimsiy ong shakllaridan biri. mazmun xakida tushuncha izchil materialistik ta`limotga ko`ra, mazmun deganda biz san`at asarida aks ettirilgan hayot parchasini tushunamiz. boshkacha qilib aytganda, voqelik, ijtimoiy turmush muommalari san`at asarining mazmunini, mohiyatini tashkil qiladi. chunonchi, abdulla qahhorning «o`g`ri» hikoya sining mazmuni deganda biz asarda tasvirlangan o`tmishdagi o`zbek dehqonining tipik obrazi qobil boboning achchiq qismatini ko`z ungimizga keltiramiz …

4 / 11

anglashilgan voqelik tasvirlanadi. shunga ko`ra san`at asarining mazmuni deganda biz muayyan asarda ifodalangan g`oyaviy mazmuni tushunamiz. adabiy-badiiy asarning g`oyaviy mazmunini tahlil qilar ekanmiz, biz shu jarayonda avtorning hayotni qanday tushunganini va unga qanday baho berganini aniqlaymiz. avtorning hayotga munosabati-unga bergan baxosi asardagi obrazlar tizimida o`z ifodasini topadi: obraz - badiiy asarning g`oyaviy mazmunini ifodalovchi vosita- shakl. o`z navbatida, obraz so`zlar vositasi bilan yaratilar ekan, o`z vositasiga nisbatan mazmundir. l.i. timofeyevning ta`kidlashicha, tip ( so`z) obrazga nisbatan shakl, obraz esa asarning g`oyaviy mazmuniga ko`ra shakldir. asardagi nutqiy ifodalar, kompozitsiya, ritmik- intonatsion vositalar obrazning mohiyatini ochishga xizmat qiladi, shu orqali asar mazmunini ifodalaydi. mazmun - voqelikning badiiy ifodasi der ekanmiz, biz bu o`rinda obrazni, ya`ni inson hayotining konkret badiiy manzaralarini nazarda tutamiz. yozuvchi hayotni obrazlar vositasida aks ettirar ekan shu obrazning faoliyatiga o`z qarashlarini, ya`ni tendensiyasini singdirib yuboradi n.a. nekrasov «rossiyada kim yaxshi yashaydi» poemasida baxt problemasini ko`tarib chiqar ekan, bu masalaga …

5 / 11

irinchi navbatda, obrazlar orqali yuz beradi. yozuvchining g`oyaviy niyati inson hayotining konkret manzaralari- obrazlar orqali gavdalanadi. masalan, a.a. fadeyev «yosh gvardiya» romanida yosh gvardiyachi yoshlar obrazlari orqali urush yillaridagi yoshlarning ichki dunyosini va fashizmga qarshi olib borgan kurashini tasvir etgan. shu, sababli, yozuvchining obrazlar tizimi ustatiga barcha ijodiy ishlari asarning g`oyaviy mohiyatini yorkin va ta`sirchan qilib ochib berishga qaratiladi. mazmunning obrazlar orqali shaklga o`tishi dialektik aloqa bo`lib hisoblanadi. bu aloqa - murakab jarayondan iborat. chunonchi, mazmun obrazlar orqali shaklga utar, shu jarayonda obraz mazmunga ham ta`sir qilini mumkin. adabiyot tarixida shunday dalillar ham borki, yozuvchi qahramonlari xarakterlarini chuqurlashtirish ustida ishlar jarayonida o`zining dastlabki g`oyaviy niyatini, ya`ni mazmunni ham o`zgartirishi mumkin. masalan, l. n. tolstoy «urush va tinchlik» roman- epopeyasida dastlab dekabristlarning 1856 yilgi hayotini ( lobazovning surgundan qaytgandan keyingi hayotini) tasvirlamoqchi bo`lgan. ijod jarayonida yozuvchi qahramonning taqdirini izohlash maqsadida 1825 yilgi voqealarga murojaat qilishni zarur deb topgan. undan keyin yozuvchi …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy asarda shakl va mazmun munosabati"

mavzu: badiiy asarda shakl va mazmun munosabati reja: 1. mazmun va shaklning o`zaro aloqadorligi. 2. mazmun haqida tushuncha. 3. mazmunning shaklga o`tishi. 4. shakl haqida tushuncha. 5. mazmun va shaklning dialektik birligi. haqiqiy san`at asarining sifatini undagi yuksak g`oyaviylik bilan badiiy mukammallikning uyg`unligi, mazmun bilan shaklning mosligi belgilaydi. shunga ko`ra, badiiy asarning mazmuni va shakli masalasi adabiyotshunosligimizning g`oyatda muhim muammolaridan biridir. 1.mazmun va shaklning o`zaro aloqadorligi badiiy asarda mazmun va shakl dialektik aloqada bo`ladi: biri ikkinchisiga, ikkinchisi birinchisiga o`tib turadi. xatto shunday ham bo`lishi mumkinki, asarning bir komponenti bir komponenti bir holatda mazmun hodisasi, ikkinchi holatda shakl hodisasi bo`lib hisoblana...

This file contains 11 pages in DOCX format (44.2 KB). To download "badiiy asarda shakl va mazmun munosabati", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy asarda shakl va mazmun m… DOCX 11 pages Free download Telegram