фалсафада материя ва субстанция муаммоси

PPTX 23 sahifa 746,3 KB Bepul yuklash

23 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 746,3 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 23

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 23

фалсафада субстанция ва материя муаммоси 1 фалсафада материя ва субстанция муаммоси 2 фалсафада субстанцияга боғлиқ асослар материя худо онг фалсафа тарихида ўзининг мавжудлиги учун ўзидан бошқа ҳеч нарсага муҳтож бўлмаган шундай биринчи асосни ифодалаш учун «субстанция» (лот. substantia – моҳият, асос) категорияси қўлланилади. илк фалсафий йўналишларнинг вакиллари барча нарсалар асосини ташкил этувчи моддани биринчи асос сифатида тушунганлар субстанция тушунчасининг моҳияти. эфир 3 фалсафа тарихида субстанция ҳақидаги қарашлар б.спиноза субстанцияни бир вақтнинг ўзида ҳам табиат, ҳам худо сифатида таърифлаган ва бу икки тушунчани тенглаштирган. б.спиноза худони табиатга бутунлай сингдириб юборган, уни табиийлаштиришга ва илоҳий мазмундан ажратишга ҳаракат қилган. унинг пантеизми шундан иборат бўлган. у барча субстанцияли нарсаларни табиатга ва фақат табиатга боғлади. «табиат ҳамма нарсанинг сабабчи- сидир; у абадий мавжуддир; табиат ўз-ўзининг сабабчисидир...». «та- биат қандайдир буюм эмас; у доим ўз ҳолича мавжуд бўлган; ҳамма нарса унинг бағрида вужудга келади; у барча нарсалар билан таъминлан- ган улкан устахонадир. шу маъ- нода …

2 / 23

янинг ўзига хос хусусиятлари ўз-ўзини белгилаш (ўз-ўзининг сабаб- чиси ҳисобланади, уни яратиб ва йўқ қилиб бўлмайди); универсаллик (ҳеч нарсага боғлиқ бўлмаган, барқарор, ўзгар- мас ва мутлақ биринчи негизни ифодалайди); ягоналик (би- ринчи негизнинг ягоналигини назарда тутади); каузаллик (бар- ча ҳодисалар- нинг умумий са- бабий боғлиқ- лигини ўз ичига олади); яхлитлик (мо- ҳият ва мавжуд- ликнинг бирли- гини кўрсатади). 6 материянинг уч таркибий даражаси микродунё «...дан ташкил топади» тамойили амал қилмайдиган атомлар ва элементар зарралар дунёси мегадунё коинот дунёси (сайёралар, юлдузлар комплекслари, галактикалар, мегагалактикалар) макродунё барқарор шакллар ва инсонга мос катталиклар дунёси (унга молекулаларнинг криссталлашган комплекслари, организмлар, организмларнинг ҳамжамиятлари ҳам киради) 7 «материя» тушунчасига асосий ёндашувлар материалистик ёндашув, унга мувофиқ борлиқнинг асоси материядир, бошқа борлиқ шакллари – руҳ, инсон, жамият – материянинг хосиласидир; материалистларнинг таъкидлашича, материя дастлабки ва мавжуд борлиқдир; ообъектив-идеалистик ёндашув – материя барча мавжудликдан қатъий назар, дастлабки идеал (мутлақ) руҳнинг туғилиши (объективизация) бўйича объектив мавжуддир; субъектив-идеалистик ёндашув – материя …

3 / 23

даражаси. материя (моддий борлиқ) материя тузилиши элиментлари 8 акс этиш – моддий тизимларнинг ўз-ўзида у билан муносабатга киришувчи бошқа моддий тизимларни ишлаб чиқиш қобилияти. акс этишнинг моддий исботи изларнинг қолишида намоён бўлади (бир моддий объектнинг иккинчи моддий объектда): инсон оёқ кийимидаги тупроқ излари, тирналишлар, акс садо, кўзгуда ва сув ҳавзаларининг силлиқ юзасида жисмларнинг акс этиши. физикавий кимёвий механик биологик биологик акс этишнинг даражалари сезувчанлик таъсирчанлик психик акс таъсир онг – акс этишнинг энг юқори даражаси. материалистик концепцияга мувофиқ онг – юксак ташкил этилган материяни акс эттириши. инъикос материянинг хоссаси сифатида 9 дунёнинг бирлиги дунёнинг ранг-баранглиги дунёнинг чеклилиги дунёнинг боқийлиги дунёнинг чексизлиги дунёнинг ўзгарувчанлиги дунё 10 геоцентрик дунё - бу шундай дунёки атрибут- лари универсал мазму- нининг, инсон танаси мавжудлик шарт-шаро- итларида намоён бўлув- чи атрибутларнинг уни- версал мазмунига мос келишидир атрибутларнинг уни- версал мазмуни инсон танасининг мавжудлик шарт-шароитларида намоён бўлувчи атри- бутларнинг универ- сал мазмунидан фарқ қилувчи моддий объект ногеоцентрик …

4 / 23

ари ва кўринишларида ўзгарувчан бўлиб, ўзини муттасил шаклланиш ва ўзгариш жараёнларида намоён этади. у нафақат шаклланиш ва ўз тузилмасини мураккаб- лаштириш йўлида, балки аксинча – бузи- лиш ва таназзул йўлида ҳам ҳаракатла- нади ва ривожланадики, бу унинг сифат ва миқдор кўрсаткичлари муттасил ўзга- ришида акс этади. шундай қилиб, дунё, бир томондан, ўз ранг-баранглигида бир жинсли эмас, бош- қа томондан эса, ўзининг барча таркибий қисмларининг узвий бирлигини ташкил этиб, муайян универсал яхлитлик ҳисобланади. кўрсатилган муаммонинг ечими у ёки бу файласуф дунёқараши, унинг мазкур дунё- қарашга асосланган позициясига бевосита боғлиқ. руҳ (худо, ўлмас ғоялар, онг ва ш.к.) моддий ва кўламли табиатдан ташқаридаги асос деб ҳисоблайдиган файласуфлар дунё- нинг бирлиги муаммосига боқий, яратилма- ган ва турли атрибутларга эга бўлган мате- рияни бутун борлиқнинг асоси сифатида эътироф этадиган файласуфларга қараган- да бутунлай бошқача ёндашадилар. биринчи ҳолда идеалистлар тўғрисида сўз юритилади. уларнинг қаршисида бутун дунё икки кўринишда намоён бўлади: биринчиси – идеал (чин) дунё, иккинчиси …

5 / 23

6 экстенсив чексизлик экстенсив чексизлик ташқи чексиз- ликдир. у мазкур объект доираси- дан ташқарида, «катта» дунёда ку- затилади ва объектдан ташқари- даги чексизликни ифодалайди. бу ерда объект хоссалари ва сифат- ларининг атрофдаги нарсалар би- лан ўзаро таъсирлар тизимига боғ- лиқлиги муаммоси муҳимроқдир. амалда чексизлик мавжуд бўлиб, у билиш қаратилган йўналишдан келиб чиқиб, интенсив ёки экстен- сив деб тушунилиши мумкин. экс- тенсив ва интенсив чексизлик – ҳақиқий чексизликнинг ўзига хос проекцияларидир. уларни геометрик шаклнинг координата- лар ўқидаги проекцияларига ўхшатиш мумкин. интенсив чексизлик интенсив чексизлик ҳақидаги тасаввур билан қамраб олинади. интенсив чексиз- ликнинг мавжудлиги табиатда ички тузи- лишга эга бўлмаган, мутлақо элементар объектлар йўқлигини кўрсатади. интен- сив чексизлик микрозарраларни ўрганиш жараёнида материянинг кичикроқ қисм- ларга чексиз бўлиниши сифатида қарали- ши мумкин эмас. зарраларнинг бир-бири- га айланувчанлиги улар анча мураккаб табиатга эга эканлигидан далолат беради. 17 релятивистик космология космология ривожланишининг ҳозирги босқичи реляти- вистик космологиянинг устуворлиги билан тавсифлана- ди. релятивистик космология бутун дунёни …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 23 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"фалсафада материя ва субстанция муаммоси" haqida

фалсафада субстанция ва материя муаммоси 1 фалсафада материя ва субстанция муаммоси 2 фалсафада субстанцияга боғлиқ асослар материя худо онг фалсафа тарихида ўзининг мавжудлиги учун ўзидан бошқа ҳеч нарсага муҳтож бўлмаган шундай биринчи асосни ифодалаш учун «субстанция» (лот. substantia – моҳият, асос) категорияси қўлланилади. илк фалсафий йўналишларнинг вакиллари барча нарсалар асосини ташкил этувчи моддани биринчи асос сифатида тушунганлар субстанция тушунчасининг моҳияти. эфир 3 фалсафа тарихида субстанция ҳақидаги қарашлар б.спиноза субстанцияни бир вақтнинг ўзида ҳам табиат, ҳам худо сифатида таърифлаган ва бу икки тушунчани тенглаштирган. б.спиноза худони табиатга бутунлай сингдириб юборган, уни табиийлаштиришга ва илоҳий мазмундан ажратишга ҳаракат қилган. унинг пантеизми шундан иб...

Bu fayl PPTX formatida 23 sahifadan iborat (746,3 KB). "фалсафада материя ва субстанция муаммоси"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: фалсафада материя ва субстанция… PPTX 23 sahifa Bepul yuklash Telegram