abdulla qodiriyning “o’tgan kunlar” romani atrofida munozaralar

DOCX 17 pages 38.9 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 38.9 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

mavzu: abdulla qodiriyning “o’tgan kunlar” romani atrofida munozaralar reja: 1. abdulla qodiriyning xayoti va ijodi. 2. o’tgan kunlar romani. 3. roman haqida munozaralar. 4. xulosa. jahon adabiyotidagi shoh asarlarning dunyoga kelish tarixi shundan dalolat beradiki, ularning har biri, avvalo, davr, ijtimoiy vaziyat taqozosi, qolaversa, mualliflar tarjimai holi, oilaviy va ijodiy muhiti, hayotiy tajribalari, bilim darajasi, tafakkur tarzi, miqyosi, ma’naviy bisoti, maslak, aqida-e’tiqodi, orzu-intilishlari, eng muhimi, ijtimoiy ideallari hosilasidir. zamonaviy jahon adabiyotshunosligida bu muammoni o‘rganish bobida boy tajriba to‘plangan. bizda, xususan, yangi o‘zbek adabiyoti yetuk namunalarini shu jihatdan tadqiq etish borasida ba’zi ishlar qilingan bo‘lsa-da, ular ko‘ngildagidek emas. hatto “o‘tkan kunlar”, “mehrobdan chayon”dek beqiyos romanlarimizning ijodiy tarixi, sir-sinoati hali to‘laligicha ilmiy kashf etilgani yo‘q. aziz kitobxon, ana shu “ochilmagan qo‘riq”qa qurbimiz yetgunga qadar bir nigoh tashlab ko‘raylik-chi, bu jabhada qanday jumboqlar, hikmatlar bor ekan… boshdayoq dadil shuni aytish mumkin: abdulla qodiriy o‘tgan asrning 20-yillari sharoitida tarixiy mavzuda o‘zgacha emas, ayni “o‘tkan …

2 / 17

yo‘nalish – davrning o‘tkir, dolzarb muammolariga aks-sado tarzida bitilgan publitsistik chiqishlar, “kalvak maxzum”, “toshpo‘lat tajang” singari hajviy asarlar va nihoyat, tarixiy mavzudagi romanlar ustida ish olib bordi. adibning har uch yo‘nalishdagi ijodiy merosi shu paytga qadar qanchalar o‘rganilgan bo‘lmasin, hali bu buyuk bisotning ochilmagan qirralari, yechilmagan jumboqlari behisob. birgina adib tarixiy romanlarining mavzu-mundarijasini belgilash masalasini olaylik. “o‘tkan kunlar”ga kirish tarzida bitilgan izohda shunday so‘zlar bor: “moziyga qaytib ish ko‘rish xayrlik, deydilar”. xo‘sh, shu xayrli ishga qo‘l urgan adib nega millat tarixining son-sanoqsiz shonli sahifalari turib, asar uchun mavzuni “yaqin o‘tgan kunlardan”, keyingi “xon zamonlari”dan belgilaydi, nega bu davrni “tariximizning eng kirlik, qora kunlari” deb ataydi? ma’lumki, “o‘tkan kunlar”ni yozish adib ko‘nglida oktyabr to‘ntarishidan keyin tug‘ilgan, oktyabrdan oldingi kayfiyati xususida u tarjimai holida shunday yozadi: “nekalayning taxtdan yiqilib, hurriyat bo‘lg‘anig‘a xursandligim, albatta, dunyoga sig‘mas edi va sig‘masligi tabiiy edi. ayniqsa, 1916-yil rabochiy olish masalasidan keyin umuman turkiston ishchilarida uyg‘ong‘an istibdodga nafrat …

3 / 17

da ozmi-ko‘pmi gapirilgan, yozilgan, ammo oilaviy omil negadir nazardan chetda qolib keladi. sinchiklab razm tashlansa, “o‘tkan kunlar”da qalamga olingan makon, zamon, o‘sha makon va zamonda sodir bo‘lgan tarixiy voqealar, alohida tarixiy shaxslar ayni hayotdagidek aniq-ravshan, bor holicha berilgan, hatto “ijodiy fantaziya” mahsuli bo‘lgan “to‘qima” obraz – qahramonlarning ham hayotiy prototiplari mavjud. shunisi ham borki, asar mutolaasi chog‘ida hayotda bor tarixiy shaxslar bilan “to‘qima” obrazlar orasidagi tafovutlarni sezmaysiz; ularning har ikkisiga ham yozuvchi birdek jon ato etgan, ular xuddi tirik, tanish insonlardek ko‘z oldingizda gavdalanadi. shu o‘rinda “o‘tkan kunlar” yozib tugatilgan, ammo roman hali e’lon etilmagan kezlari “inqilob” jurnalining 1922-yil 7–8-qo‘shma sonida bosilgan muallif qalamiga mansub “otam ham bolshevik” sarlavhali kulgulik (yumoristik) xotira-hikoyasi ustida to‘xtalib o‘tsam. bir qarashda hazil-mutoyiba tarzida bitilgan ixchamgina bu g‘aroyib asar aslida g‘oyat jiddiy – buyuk adibning ijodiy taqdiri, tafakkur olami sir-sinoati, asl maslagi, aqidasini aniqlash, anglatishda, tarixiy romanlarining ijodiy tarixini o‘rganishda muhim ochqich – kalit vazifasini …

4 / 17

ik muallifi otaxon yuz yillik umrining qirq yili musulmon xonlari zamonida, ellik yili rusiya chor istibdodi, keyingi besh yili mehnatkashlar hokimiyati davrida o‘tayotganligini aytib: “otam rusiya chor hukumatini sira ham tilamaydir. chunki uning elli yillik istibdodini o‘zi istiqbol etkan, chorning achchig‘-chuchugini ko‘p tatig‘an” deb yozadi. so‘ng “bu kungi mehnatkashlar hokimiyatiga ham uncha do‘st emas” deya dilidagi gapini dangal aytadi va “buning ham sababi ma’lum”, deydi-yu, sabablari o‘quvchiga ma’lum bo‘lgani uchun u yog‘iga o‘tmaydi. ammo xon zamonlarini o‘ylagan chog‘larida otaxon yayrab ketadi: “ey, xo‘b zamonalar bor edi, tilla jobduqliq otlar-u va basavlat beklar-u o‘rdalarda har kun qarsa bazim-u… o‘tub ketdi endi bir zamonlar”, deb afsus yeb qo‘yadir. so‘ng yozuvchi g‘oyat nazokat bilan chol ko‘nglida kechgan istiqlolni qo‘msash kechinmalari izhoriga o‘tadi: “xudoning xohlagani-da, kofirning qo‘lida qolub ketdik… o‘zimizda g‘ayrat yo‘q. agar yurt bir og‘izg‘a tupurub (ta’kid bizniki – u.n.), yarog‘ topolmag‘anda ham qora kaltak bo‘lub chiqsa, isni-biska qo‘ymas edi. qadimgi zamonning yigitlaridan …

5 / 17

ndarijasi, pafosi o‘sha ulug‘ zotning bolalikdan qulog‘iga quyilgan ko‘rgan-kechirganlari, orzu-armonlari, oila davrasidagi xotira-hikoyalari ta’sirida shakllangani sir emas. kulgulikda mana bunday qimmatli ma’lumot bor: “turkiston xonlaridan sheralixonni, undan so‘ng xudoyorxon, mallaxon ham bu orada yillab va oylab xonliq qilub o‘tkan murodxon, said sulton va boshqa xonlarni, toshkand beklaridan (hokimlaridan) muhammad sharif otaliq, salimsoqbek (bu zot buxoro amiri tomonidan toshkand bekligiga qo‘yilg‘an edi. musulmonqul tomonidan o‘ldirildi), azizbek, normuhammad qushbegi, shodmon o‘roq, qanoat shoh, mirza ahmad qushbegi, mallaxon (mallaxon og‘asi xudoyorxonning xonlig‘i vaqtida toshkandda uch yillab bek bo‘lib turg‘andir). eng oxirdan, qo‘shdodholarning bekligini ko‘rub, o‘tkuzgan. xonliqning bosh noziri va qo‘mondoni o‘rnida bo‘lg‘anlardan, musulmonqul va mulla alimqullarni ko‘rgan va urushlarida bo‘lgan. piskatlik qashg‘ar amiri mashhur yoqubbekni qashg‘arg‘a kuzatkan”. ikki-uch roman emas, yana o‘nlab tarixiy-badiiy asarlarga mavzu-material bo‘lgudek qimmatli ma’lumotlar, o‘ziga tanish tarixiy shaxslar, jang-u jadallar, ular haqida hayotiy xotiralar… har ikki romanda bir necha bor voqealar jarayonida o‘rni bilan ota nomining tilga olinishi bejiz …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abdulla qodiriyning “o’tgan kunlar” romani atrofida munozaralar"

mavzu: abdulla qodiriyning “o’tgan kunlar” romani atrofida munozaralar reja: 1. abdulla qodiriyning xayoti va ijodi. 2. o’tgan kunlar romani. 3. roman haqida munozaralar. 4. xulosa. jahon adabiyotidagi shoh asarlarning dunyoga kelish tarixi shundan dalolat beradiki, ularning har biri, avvalo, davr, ijtimoiy vaziyat taqozosi, qolaversa, mualliflar tarjimai holi, oilaviy va ijodiy muhiti, hayotiy tajribalari, bilim darajasi, tafakkur tarzi, miqyosi, ma’naviy bisoti, maslak, aqida-e’tiqodi, orzu-intilishlari, eng muhimi, ijtimoiy ideallari hosilasidir. zamonaviy jahon adabiyotshunosligida bu muammoni o‘rganish bobida boy tajriba to‘plangan. bizda, xususan, yangi o‘zbek adabiyoti yetuk namunalarini shu jihatdan tadqiq etish borasida ba’zi ishlar qilingan bo‘lsa-da, ular ko‘ngildagidek emas. ha...

This file contains 17 pages in DOCX format (38.9 KB). To download "abdulla qodiriyning “o’tgan kunlar” romani atrofida munozaralar", click the Telegram button on the left.

Tags: abdulla qodiriyning “o’tgan kun… DOCX 17 pages Free download Telegram