adabiyotshunoslik fanining tarkibiy qismlari

DOCX 9 pages 22.6 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.6 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

adabiyot shunoslik fanining tarkibiy qismlari reja: 1. adabiyotshunoslik fanlari: folklorshunoslik, adabiyot nazariyasi, adabiyot tarixi, adabiy tanqid. 2. adabiyotshunoslikning qo’shimcha sohalari: matnshunos lik, kitobiyot, adabiyot o’qitish uslubiyati, manbashunoslik. tayanch tushunchalar: adabiyotshunoslik – filologiyaning bir sohasi. folklorshunoslik. adabiyot nazariyasi. adabiyot tarixi. adabiy tanqid. matnshunoslik. kitobiyot. adabiyot o’qitish uslubiyati. 1. adabiyotshunoslik – keng soha, uning tarixiy rivoji davomida undan maxsus fanlar– folklorshunoslik, adabiyot nazariyasi, adabiy tanqid ajralib chiqqan. ularning har biri adabiyot hodisalarini o’z predmeti nuqtai-nazaridan o’rganadi va barchasi so’z san’ati xususiyatlarini tekshirgani uchun bir-biri bilan uzviy aloqada bo’ladi, ya’ni bir-birini to’ldiradi, boyitadi, bir-biriga yangilik beradi, xulosalarini asoslaydi va tasdiqlaydi. pirovard natijada adabiyotshunoslik ilmi yaxlitlilik kasb etadi. badiiy adabiyot ikki shakldan iborat: og’zaki (xalq og’zaki ijodi) adabiyot va yozma adabiyot. ikkalasi ham hayotni badiiy tasvirlash bilan shug’ullanadi, ya’ni bitta vazifani o’taydi. yozuv paydo bo’lganiga qadar xalq og’zaki ijodi rivojda bo’lgan va u yozma adabiyotning yuzaga kelishiga asos sanaladi. yozma adabiyotning hamma janrlari ibtidosini, …

2 / 9

iyozov kabi o’nlab olimlarni ko’rsatish va ularning tadqiqotlari bilan tanishish- folklorning mo’jizaviy qudrati bilan oshna bo’lishga yetaklashi, shubhasizdir. adabiyot nazariyasi – so’z san’atining mohiyati, ijtimoiy tabiati, taraqqiyot qonunlarini, kishilik va tuzumlar rivojidagi o’rni va ahamiyatini, o’ziga xos xususiyatlarini tadqiq etadi, badiiy asarlarning tahlil qilish mezonlari va unga baho berish me’yorini belgilaydi. eng asosiysi, badiiy mahoratning hamma qirralarini keng va chuqur o’rganadi va shu asosda umriboqiy mumtoz(klassik) asarlarning qalbini, uning qa’rida yotgan poetik nurni kashf qiladi. a.fitratning “adabiyot qoidalari”(1926), o’zfaning ikki tomlik “adabiyot nazariyasi” akademnashri (1978-1979), i.sultonning “adabiyot nazariyasi”(1980), h.umurovning “adabiyot nazariyasi”(2001) va sh.k. darslik, tadqiqot, qo’llanmalarning o’ziyoq – adabiyot nazariyasi faniga qiziqishning kuchliligidan xabar beradi. ayni paytda, ko’plab so’z san’atkor (a.navoiy, z.bobur, b.mashrab, a.qodiriy, h.olimjon, oybek, g’.g’ulom, p.qodirov, a.oripov, o’.hoshimov, e.vohidov kabi)larning ham adabiyot nazariyotchilari ekanligi – bu fanning ijodkorlar uchun ham zarur ekanligini va uni o’zlashtirgan – badiiy ijod ustasi bo’la olishini isbotlaydi. “predmet tarixisiz predmetning nazariyasi bo’lishi mumkin …

3 / 9

lardan boshlab xx asrgacha bo’lgan adabiyot – mumtoz adabiyot tarixi deb yuritiladi. bu haqda n.mallayev (“o’zbek adabiyoti tarixi”, 1-jild, 1962), v.abdullayev (“o’zbek adabiyoti tarixi”, 2-jild, 1964), g’.karimov (“o’zbek adabiyoti tarixi”, 3-jild, 1966)lar darsliklar yaratishgan. ikkinchisi, xx asr va xxi asr boshlari adabiyoti – hozirgi zamon adabiyoti tarixidir. bu davr xaqida ocherklar, qo’llanmalar ham yaratildi. i.sulton, h.yoqubov, s.mamajonov, m.yunusov, o.sharafiddinov, u.normatov, s.mirvaliyev, n.shukurov, b.qosimov, n.karimov kabi hozirgi zamon adabiyoti tadqiqotchilarining asarlarida xx asr adabiyoti muammolari jiddiy tahlil qilindi, yangi ilmiy-nazariy xulosalar chiqarildi. adabiy tanqid – har bir davrning adabiy hodisalari, yozuvchilari ijodi haqida o’z vaqtida muhokama yurgizadi, ularni badiiy adabiyotning vazifalari va o’z zamonasining ijtimoiy talablari nuqtai-nazaridan baholaydi. davr bilan hamnafas bo’lib, adabiy jarayonga faol aralashadi, ilg’or ijtimoiy tamoyillar va g’oyalarning adabiyotga kirishiga madad beradi; kitobxon ommasining badiiy saviyasi yuksalishiga oziq beradi. eng asosiysi, ijtimoiy fikr (bugungi kunda mustaqillikning milliy mafkurasi) ning faollashuviga va rivojiga, uning qalblarda o’sishiga samarali ta’sir ko’rsatadi. …

4 / 9

ngi taraqqiyot qonunlarini aniq bilish borasida yozuvchi va shoirdan, dramaturg va publisistdan orqada qolmagandagina o’z hunarining mukammal sohibi bo’lishi mumkin. “tanqidchilik talanti kam uchraydi, tanqidchining yo’li qaltis va xatarli yo’ldir” (v.belinskiy). lekin bu yo’lni tanlab, adabiyotimiz rivojiga salmoqli hissa qo’shayotgan tanqidchilar safi hozirgi o’zbek adabiyotshunosligida ham anchagina: ozod sharafiddinov, matyoqub qo’shjonov, ibrohim g’ofurov, umarali normatov, norboy xudoyberganov, ibrohim haqqul, najmiddin komilov, suvon meliyev, abdug’afur rasulov va sh.k. adabiy tanqid faqatgina nazariyani amaliyotga bog’lab qo’yish bilan cheklanmaydi. balki, nazariya sohasini kengaytiradi, tayyor badiiy “mahsulot”dan yangi, hayotiy, nazariy qoidalar yaratadi, san’atkorlarning g’oyaviy fikr doirasini kengaytiradi, mahoratlarini oshiradi. u adabiyotdan o’rganadi va adabiyotga yangiliklar kiritadi, estetikani boyitadi. adabiyotshunoslikning yordamchi sohalari – matnshunoslik (tekstologiya), kitobiyot (bibliografiya), adabiyot o’qitish uslubiyati (metodikasi), manbashunoslik fanlaridir. matnshunoslik (tekstologiya-lat.textus-asos, bog’lanish, yunoncha logos-so’z, fan)-badiiy asarlarning asl matnini yaratish bilan shug’ullanadi. u turli davrlarda yaratilgan, xattotlar tomonidan ko’chirilgan yoki bir necha bor nashr etilgan asarlarning nusxasi yoxud nashrini aniqlaydi, uning nusxa …

5 / 9

nun”), “mezon ul-avzon”ni olim sharafiddinov va izzat sulton, “majolis ul-nafois”ni suyuma g’aniyevalar nashrga tayyorladilar. bundan tashqari hamza hakimzoda niyoziy, oybek, h.olimjon, a.qahhor kabi san’atkorlarning mukammal asarlari to’plamining nashr etilgani-matnshunoslarimiz zahmatli mehnatining, tinimsiz izlanishining mevasidir. matnshunoslik fanining bo’limlaridan biri atribusiya (lat.attributio-nisbat bermoq) bo’lib, u muallifi noma’lum asarning yaratuvchisini, asar yozilgan joyni, uning qachon yozilgan vaqtini aniqlaydi. jumladan, xix asrning o’rtalarida ba’zi olimlar ingliz dramaturgi, jahon dramaturgiyasining tojdori vilyam shekspirning-mohir dramaturg bo’lganiga shubha bildirishgan. ularning fikrlaricha, v.shekspir-oddiy aktyor bo’lgan, shoh dramalar yaratishga qodir bo’lmagan. bunday shubhalar asossizligini atribusiya isbotlagan va v.shekspirning nomini, san’atini, mohirligini yanada ulug’lagan. “iliada” va “odisseya” eposlarining muallifi-gomer, “gul va navro’z” dostonining egasi-lutfiy ekanligi ham shu soha vakillarining izlanishlari natijasidir. kitobiyot (bibliografiya-yunoncha biblion-kitob, grapho-yozaman), turli-tuman asarlarning tematik va xronologik ro’yxatini tuzadi, ularning har biriga siqiq tarzda (kitob muallifi, kitobning nomi, xarakteri, nashriyoti, nashr etilgan yili, chop etilgan joyi, formati, hajmi, bahosi va sh.k.) izoh beradi, son-sanoqsiz adabiyotlar orasidan keragini …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiyotshunoslik fanining tarkibiy qismlari"

adabiyot shunoslik fanining tarkibiy qismlari reja: 1. adabiyotshunoslik fanlari: folklorshunoslik, adabiyot nazariyasi, adabiyot tarixi, adabiy tanqid. 2. adabiyotshunoslikning qo’shimcha sohalari: matnshunos lik, kitobiyot, adabiyot o’qitish uslubiyati, manbashunoslik. tayanch tushunchalar: adabiyotshunoslik – filologiyaning bir sohasi. folklorshunoslik. adabiyot nazariyasi. adabiyot tarixi. adabiy tanqid. matnshunoslik. kitobiyot. adabiyot o’qitish uslubiyati. 1. adabiyotshunoslik – keng soha, uning tarixiy rivoji davomida undan maxsus fanlar– folklorshunoslik, adabiyot nazariyasi, adabiy tanqid ajralib chiqqan. ularning har biri adabiyot hodisalarini o’z predmeti nuqtai-nazaridan o’rganadi va barchasi so’z san’ati xususiyatlarini tekshirgani uchun bir-biri bilan uzviy aloqada bo’ladi, ...

This file contains 9 pages in DOCX format (22.6 KB). To download "adabiyotshunoslik fanining tarkibiy qismlari", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiyotshunoslik fanining tark… DOCX 9 pages Free download Telegram