yorug‘likning elementar kvant nazariyasi

DOCX 10 pages 65.8 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 65.8 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

yorug‘likning elementar kvant nazariyasi reja: 1. fotoeffekt. eynshteyn formulasi. 2. kompton effekti. 3. bor postulatlari. vodorod atomi uchun bor nazariyasi. fotoeffekt. eynshteyn formulasi. kvant nazariyasining dastlabki rivojlanish jarayonida navbatdagi davr eynshteyn nomi bilan bog‘langan. 1905 yil 18 martda eynshteyn o‘zining maqola sifatida rasmiylashtirilgan ishida plankning kvant gipotezasiga asoslanmagan va maqolada kvant energiyasi uchun hν belgilashni ham ishlatmagan. maqola “ultrabinafshaviy halokat” ni tahlil qilishdan boshlangan, kelgusidagi mulohazalar asosiga eynshteyn plankning kirxgof funksiyasi uchun olgan formulasidan foydalangan. eynshteyn yorug‘likning modda bilan o‘zaro taʼsiri hodisalarida maksvell nazariyasining qiyinchiliklarini tahlil qilib, yorug‘lik energiyasi fazoda uzluksiz taqsimlanmaganligi to‘g‘risidagi fikrni bayon etgan va qandaydir nuqtadan chiqgan nurning tarqalishida energiya fazoda uzluksiz taqsimlanmasdan fazoning chekli miqdordagi nuqtalarida joylashgan energi kvantlaridan tashkil topadi va ular qismlarga bo‘linmagan holda harakatlanib butun holda nurlanishi va yutilishi mumkin degan fikrlarni bayon etadi. eynshteyn bu xulosani plank tomonidan rivojlantirilgan issiqlik nurlanish nazariyasidan mustaqil holda olinganligini isbotlagan. eynshteyn monoxromatik nurlanish energiyasining kichik zichliklar …

2 / 10

qattiq jismlarning katod nurlari bilan yoritishni o‘rganish natijasida eynshteyn o‘zining fotoeffekt uchun mashhur tenglamasini yozgan. shu sababli optikada kvant tasavvurlarning paydo bo‘lishini fotoeffekt nazariyasi bilan bog‘lashga asos mavjud emas, lekin fotoeffekt hodisasi bu tasavvurlarni tasdiqlovchi hodisalardan biri hisoblanadi. fotoeffekt deb, yoruglik to‘lqinlari taʼsirida metalldan yoki moddalardan elektronlarning ajralib chiqish xodisasiga aytiladi. fotoeffekt g.gers tomonidan ochilgan bo‘lib, rus fizigi a.g.stoletov tomonidan to‘la tekshirilgan. fotoeffektning quyidagi uchta qonuni eksperimental yo‘l bilan ochilgan: 1.fotoeffektning chegaralanganlik harakteri. fotoelektronlar ajralib chiqishi uchun, metallga taʼsir qiluvchi yorug‘likning to‘lqin uzunligi qaralayotgan metall uchun harakterli bo‘lgan chegaraviy qiymatdan kichik bo‘lishi kerak. 2.metalldan ajralib chiquvchi elektronlarning soni, unga taʼsir qilayotgan nurlanishning intensivligiga proporsionaldir. 3. metalldan ajralib chiquvchi fotoelektronlarning maksimal kinetik energiyasi nurlanish chastotasiga chizikli bog‘langan holda ortib boradi va intensivlikka bog‘lik emas. bu qonunlarni klassik tasavvurlar asosida tushuntirish juda qiyindir. boshka tomondan yorug‘lik haqidagi kvant tasavvurlar, fotoeffektning asosiy qonunlarini to‘la tushuntirib bera oladi. fotoeffektni klassik tasavvurlar asosida tekshiraylik. metall …

3 / 10

la zid keladi. nurlanishni fotonlar to‘plami kabi qaraydigan tasavvurlar asosida yuqoridagi qonuniyatlarni to‘la tushuntirib beriladi. bu energiyaning elektronlarning metalldan chiqish ishiga teng bo‘lgan qismi a, metalldan elektronni urib chiqazishga, qolgan qismi esa hw - a esa elektronning kinetik energiyasi -ga aylanadi. shunday qilib quyidagicha yozish mumkin: bu tenglama 1905 yilda a.eynshteyn tomonidan tavsiya etildi. tenglamadan fotoeffektning chegaraviylik harakteri, yaʼni fotoeffektning hw» a shart bajarilgan holdagina kuzatilishi va fotoelektronlarning tezligini tushuvchi yorug‘likning intensivligiga bog‘liq emasligi yaqqol ko‘rinadi. bu tenglama, faqat bitta yutilgan foton uchun yozilgan. yutilgan fotonlarning soni esa tushuvchi fotonlar soniga proporsional. shuning uchun, ajralib chiqqan fotoelektronlarning soni jismga taʼsir qiluvchi kvantlarning - fotonlarning soni bilan aniqlanadi. fotonning yutilish protsessi oniy protsess xisoblanadi, shuning uchun metall sirtiga fotonlar tushishi va fotoelektronlarning ajralib chiqishi orasida vaqt farqi juda kichik bo‘lganidan deyarli sezilmaydi. bu tenglamani keltirib chiqarishda eynshteyn birinchi bo‘lib fotoeffektni plank gipotezasi bilan o‘zaro bog‘ladi va nurlanish maydonining energiyasi hw ga …

4 / 10

n tomonidan ochilgan effektda namoyon bo‘ladi. kompton effekti deb, elektromagnit nurlanishning erkin (yoki kuchsiz bog‘langan) elektronlarda to‘lqin uzunligi o‘zgargan holda elastik sochilish jarayoniga aytiladi. kompton effekti kichik to‘lqin uzunligiga ega bo‘lgan, rentgen va gamma nurlanishlarining kristallarda sochilish protsessini ifodalovchi eksperimentlarda kuzatiladi. kompton effektini klassik tasavvurlar asosida tushuntirishga urinish eksperimental natijalar bilan mos kelmaydigan xulosalarga olib keladi. kompton effektida sochilgan nurlanishning to‘lqin uzunligining ortishi, tushuvchi nurlanishning to‘lqin uzunligiga bog‘liq emas, faqatgina sochilish burchagining kattaligi bilan aniqlanadi. klassik nazariyaga asosan, tushuvchi yorug‘lik to‘lqini, garmonik tebranuvchi elektromagnit maydon xosil qiladi va bu maydon taʼsirida elektron ham, xuddi elektromagnit to‘lqin chastotasiga teng chastota bilan majburiy tebranma harakat qiladi. agar nurlanishning elektronga beradigan bosimini hisobga olsak, natijada elektron maʼlum tezlanish oladi. u xolda past chastotalar sohasiga qarab nurlanishning doppler siljishi xosil bo‘ladi. zarracha uzluksiz ravishda energiya olib turganligi uchun, vaqt o‘tishi bilan doppler siljishi ortib borishi kerak. shunday qilib, elektronning sochilishini maʼlum bir burchak ostida …

5 / 10

oziladi: (2.2.1) tenglamalar sistemasida birinchi tenglamani kvadratga oshiramiz va barcha hadlarni c2 ga bo‘lib, ikkinchi tenglamaning kvadratini yuqoridagi tenglamadan ayiramiz. almashtirishlar o‘tkazish natijasida (2.2.3) ifodani olamiz. (2.2.3.) ifodada - uzunlik o‘lchamiga ega va elektron uchun kompton to‘lqin uzunligi deyiladi: kompton effektida to‘lqin uzunligining siljishi juda kichik qiymatga ega bo‘lib, xattoki ga sochilganda xam 2λ ga teng. shuning uchun kompton effektini kuzatish uchun rentgen nurlari yoki gamma nurlaridan foydalaniladi, chunki bu xolda δλ to‘lqin uzunligining katta qismini tashkil etadi. bor postulatlari. vodorod atomi uchun bor nazariyasi. bor modeli uchta dastlabki xulosalarga asoslangan: atom spektrlarini o‘rganish natijalariga; nurlanishning elementar kvant nazariyasiga oid plank va eynshteynning tatqiqot natijalariga; e.rezerford tomonidan kiritilgan atomning planetar modeliga. o‘sha davrda atomning planetar modelining erishgan muvaffaqiyatlariga qaramasdan bu modelni klassik fizika nuqtai – nazaridan qabul qilish qiyin bo‘lgan. elektromagnit hodisalarining klassik nazariyasiga asosan, doiraviy yoki ihtiyoriy egrilangan orbita bo‘yicha harakatlanuvchi, zaryadga ega bo‘lgan elektron harakati davomida yorug‘lik to‘lqinlarini …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yorug‘likning elementar kvant nazariyasi"

yorug‘likning elementar kvant nazariyasi reja: 1. fotoeffekt. eynshteyn formulasi. 2. kompton effekti. 3. bor postulatlari. vodorod atomi uchun bor nazariyasi. fotoeffekt. eynshteyn formulasi. kvant nazariyasining dastlabki rivojlanish jarayonida navbatdagi davr eynshteyn nomi bilan bog‘langan. 1905 yil 18 martda eynshteyn o‘zining maqola sifatida rasmiylashtirilgan ishida plankning kvant gipotezasiga asoslanmagan va maqolada kvant energiyasi uchun hν belgilashni ham ishlatmagan. maqola “ultrabinafshaviy halokat” ni tahlil qilishdan boshlangan, kelgusidagi mulohazalar asosiga eynshteyn plankning kirxgof funksiyasi uchun olgan formulasidan foydalangan. eynshteyn yorug‘likning modda bilan o‘zaro taʼsiri hodisalarida maksvell nazariyasining qiyinchiliklarini tahlil qilib, yorug‘lik energiyasi...

This file contains 10 pages in DOCX format (65.8 KB). To download "yorug‘likning elementar kvant nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: yorug‘likning elementar kvant n… DOCX 10 pages Free download Telegram