adabiy norma va nutq madaniyati

DOCX 5 pages 17.7 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 17.7 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

5-ma’ruza adabiy norma va nutq madaniyati reja: 1.til normasining ilmiy nuqtai nazardan o‘rganish o‘zbek tili nutq madaniyati muammolarini nazariy jihatdan asoslashning muhim shartlaridan biriekanligi. 2.adabiy tilning rivojlanish qonuniyatlarini, adabiy til normalarining umumiy holatini o‘rganish. 3.o‘zbek adabiy tili normalari (me'yorlari) ya'ni, leksik – semantik, talaffuz (orfoepik), yozuv (grafika), fonetik, aksentologik, grammatik, so‘zyasalish, imloviy, uslubiy, punktuatsion normalar haqida ma'lumot berish. faoliyati jonli so`z san`ati bilan aloqador bo`lgan kishilar adabiy talaffuz me`yorlariga alohida e`tibor berishlari lozim. talaffuz me`yorlari so`zlashuv tiliga xosdir. adabiy tilning talaffuz normalarini belgilovchi bo`limi orfoepiya deyiladi. orfoepiyaga talaffuz va urg`u kiradi. talaffuz tushunchasiga hammadan oldin tilning fonetik sistemasi, ya`ni ayni tilda mavjud bo`lib, bir-biridan farq qiladigan fonemalar, ularning o`zlariga xos sifatlari, ma`lum fonetik sharoitdagi o`zgarishlari kiradi. o`zbek tili xususiyat jihatdan qariyb mustaqil kardosh tillarga teng bo`lgan uch lahjadan tarkib topgan. bu lahjalar adabiy tilda so`zlayotgan kishilar nutqida har qadamda o`zining borligini sezdirib turadi. notiq o`zi bilibmi bilmaymi, o`z lahjasi qonuniyatlari …

2 / 5

g`zaki so`zlashuvda bu normalarga kam z’tibor beriladi. yozuv tufayli o`zbek tilining imloviy normasi anchagina durust holga keltirilgan bo`lsa ham, talaffuzda kamchiliklar anchagina. talaffuzda hanuzgacha har xilliklar davom etib, kelmoqda va bu hol o`zbek tili nutq, madaniyatiga salbiy ta`sir ko`rsatmoqda. nutq madaniyati haqida gapirganda va talaffuz me`yorlarini belgilashda, so`z urg`usining roliga alohida e`tibor berish talab qilinadi. o`zbek tilida urg`u rus tilidagidek erkin emas, balki acocan, so`nggi bo`g`inda bo`ladi. so`zga yasovchi va turlovchi qo`shimchalar qo`shilib, bo`g`in ortsa, urg`u ham keyingi bo`g`iniga kuchayaveradi. masalan: uyda, uydagi, uydagilar kabi qo`shma so`zlarda ham urg`u ikkinchi bo`lakning oxirgi bo`g`iniga tushadi. masalan: ertapishar, katgaqo`rg`on. adabiy talaffuzda tildagi so`zlarning unli, uidosh fonemalarning fonetik xususiyatlari, so`z morfemalarida hatto so`z va so`z guruhlarida ro`y beradigan fonetik o`zgarishlar bilan bog`liq. yuqoridagilardan shu narsa ma`lumki, nutq madaniyati uchun talaffuz me’yorlorini egallash hamma uchun ayondir. 1.nutq madaniyati salomlashish madaniyati, ovqatlanish madaniyati kabi muayyan jamiyatga xos bo`lgan, ko`pchilik tomonidan me`yor sifatida qabul qilingan madaniyatlar …

3 / 5

ri" kitobida fozil kishining fazilatlaridan biri sifatida nutq madaniyatini tilga oladi. bu an`ana islom olamida uzoq davrlargacha davom etdi. xususan, temuriylar davrida ham bola tarbiyasida nutqiy madaniyatini shakllantirishga katta e`tibor berildi. zahiriddin muhammad boburning o`ғli xumoyunga yozgan maktubi, unda xumoyunning maktub yozishga e`tiborsizligi, ғaliz va dabdabali ifodalar qo`llagani qattiq tanqid ostiga olgani va xatni qanday yozish kerakligi xaqida pand — nasihatlar qilgani fikrimizning yorqin dalilidir. 3. mustaqillik qo`lga kiritilgandan so`ng prezidentimiz ko`rsatmasi bilan ta`lim tizimini tubdan yaxshilashga jiddiy e`tibor berildi. shu tufayli "kadrlar tayyorlashning milliy dasturi" ishlab chiqildi. dasturga muvofiq, ta`lim tizimida katta sifatiy o`zgarish ro`y berdi. yurtboshimiz i.a.karimov o`qitish jarayonini tubdan o`zgartirishga, o`quvchilarni passiv kuzatuvchidan faol, mushohadali, fikrlaydigan sub`yektga aylantirishga da`vat etmoqdalar. o`qitishning bosh maqsadi o`quvchilar fikrini o`stirishga qaratilmoғini ta`kidlamoqdalar. til va tafakkur o`zaro dialektik aloqadadir. fikr o`stirish bevosita nutq o`stirish demakdir. shuning uchun ham hozirgi kunda ta`lim tizimida chuqur fikrlaydigan, o`z fikrini erkin va ta`sirchan bayon qilib beradigan …

4 / 5

lar o`rtasidagi fikr almashuv faoliyatidir. har qanday nutqiy faoliyat nutq ishtrokchilari uchun oldindan tayyor holda ajdodlardan meros bo`lib o`tgan, barcha jamoat a`zolari uchun babbaravar hizmat qiluvchi aloqa vositasi orqali amalga oshadi. demak, so`zlashuvchilar ongida tayyor xolda aloqa vositasi mavjud bo`ladi. ana shu ijtimoiy ruhiy jamiyatning barcha a`zolari ongida o`zidan oldingi ajdodlari oqzidan eshitish orqali ko`nikma sifatida mavjud bo`lgan aloqa vositasi til hisoblanadi. har qanday tilning fikr almashish jarayonida bevosita voqe bo`lishi nutqdir. demak, biz real talaffuz qilgan va quloғimiz bilan eshitgan birliklar nutkiy bir — liklar sanaladi, 4.3. nutqiy faoliyat uchun muayyan axbrotni uza — tish va qabul qilishgina kifoya qilmaydi. nutq faoliyati uchun nimani baen qilish bilan birga, uni qanday bayon qilish ham katta ahamiyatga ega. axborotni qanday bayon qilish nutqiy madaniyatning o`rganish ob`ekti sanaladi. 5. nutq madaniyati va tilning adabiy me`yori (normasi) o`rtasida uzviy aloqa mavjud. nutq madaniyati tilning adabiy me`yoriga asoslanadi. demak,nutq madaniyati haqida gapirishdan oldin adabiy …

5 / 5

a bo`lgan va hozirgi kunda unga qanday ahamiyat berilmoqda? 6. nutq madaniyati va adabiy me`yor o`rtasida qanday aloqa bor? 7. adabiy me`yor deganda nimani tushunasiz? 8. adabiy me`yorning tuzilishi qanday?

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiy norma va nutq madaniyati"

5-ma’ruza adabiy norma va nutq madaniyati reja: 1.til normasining ilmiy nuqtai nazardan o‘rganish o‘zbek tili nutq madaniyati muammolarini nazariy jihatdan asoslashning muhim shartlaridan biriekanligi. 2.adabiy tilning rivojlanish qonuniyatlarini, adabiy til normalarining umumiy holatini o‘rganish. 3.o‘zbek adabiy tili normalari (me'yorlari) ya'ni, leksik – semantik, talaffuz (orfoepik), yozuv (grafika), fonetik, aksentologik, grammatik, so‘zyasalish, imloviy, uslubiy, punktuatsion normalar haqida ma'lumot berish. faoliyati jonli so`z san`ati bilan aloqador bo`lgan kishilar adabiy talaffuz me`yorlariga alohida e`tibor berishlari lozim. talaffuz me`yorlari so`zlashuv tiliga xosdir. adabiy tilning talaffuz normalarini belgilovchi bo`limi orfoepiya deyiladi. orfoepiyaga talaffuz va urg`u kira...

This file contains 5 pages in DOCX format (17.7 KB). To download "adabiy norma va nutq madaniyati", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiy norma va nutq madaniyati DOCX 5 pages Free download Telegram