biologik suyuqliklarning qovushqoqligi

DOCX 12 pages 464.4 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 464.4 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

mavzu № 4 biologik suyuqliklarning qovushqoqligi. tibbiyotda qovushoqlikning ahamiyati. suyuqliklarni sirt tarangligi. laboratoriya ishi №2. stoks qonuni yordamida suyuqliklarni qovushoqligini aniqlash. reja 1. suyuqliklarning qovushoqligi. 2. nyuton tenglamasi. 3. nyuton va nonyuton suyuqliklari. 4. qovushqoq suyuqlik ichida jismlar harakati 5. viskozimetrlar. 6. stoks usuli 7. biologik suyuqliklarning qovushoqligini stoks usuli yordamida aniqlashni o‘rganish. real suyuqlik oqqanda uning ayrim qatlamlari bir-biriga shu qatlamlarga urinma ko‘rinishda yo‘nalgan kuchlar bilan o‘zaro ta’sirlashadi. bu hodisaga ichki ishqalanish yoki qovushqoqlik deyiladi. qovushqoq suyuqlikning ikkita qattiq plastinka orasidan oqishini ko‘rib o‘tamiz (2-rasm), ulardan pastkisi qo‘zg‘almas bo‘lib, yuqorigisi υyu tezlik bilan harakatlanadi. suyuqlikni shartli ravishda bir necha 1, 2, 3 va hokazo qatlamlardan iborat deb tasavvur qilamiz. tubiga „yopishgan” qatlam harakatsiz. tubidan (pastki plastinkadan) uzoqlashgan sari suyuqlik qatlamlari katta tezlikka ega bo‘lib boradi (υ1 < υ2 < υ3... va h.k. ) yuqorigi plastinkaga yopishgan qatlam yaqinidagi tezlik eng katta bo‘ladi. 2-rasm qatlamlar o‘zaro bir-biriga ta’sir ko‘rsatadi. masalan, …

2 / 12

ishqalanish koeffitsienti yoki dinamik qovushqoqlik (yoki oddiygina qovushqoqlik) deb aytiladi. qovushqoqlik suyuqlikning (yoki gazning) holatiga va molekular xossalariga bog‘liq. qovushqoqliknnig si sistemasidagi o‘lchov birligi paskal-sekund (pa s). sgs sistemasida qovushqoqlik puaz (p) bilan ifodalanadi: l pas = 10 p ko‘pchilik suyuqliklarga qovushqoqlik tezlik gradientiga bog‘liq bo‘lmaydi, bunday suyuqliklar (20) nyuton tenglamasiga bo‘ysunadi, shu sababli ular nyuton suyuqliklari deyiladi. (20) tenglamaga bo‘ysunmaydigan suyuqliklar nonyuton suyuqliklar deyiladi. ba’zan nyuton suyuqliklari qovushqoqligini normal, nonyuton suyuqliklarinikini esa anomal deb ataladi. murakkab va yirik molekulalardan iborat suyuqliklar, masalan, polimerlar eritmasi, molekula va zarrachalarning bog‘lanishlari tufayli hosil bo‘lgan fazoviy strukturalar nonyuton suyuqliklari hisoblanadi. ularning qovushqoqligi bir xil sharoitlarda oddiy suyuqliklarnikiga qaraganda ko‘p marta kattadir. bu suyuqliklar qovushqoqligining ortishiga sabab shuki, ularning oqishi paytida sarflanadigan tashqi kuchlarinng ishi faqat suyuqlikning qovushqoqligini, ya’ni nyuton qovushqoqligini engish uchungina emas, balki strukturasini buzish uchun ham sarflanadi. qon nonyuton suyuqlik hisoblanadi.quyidagi jadvalda ba’zi suyuqliklarning ichki ishqalanish koeffisientining qiymatlari keltirilgan.(3-jadval) jadval suyuqlik …

3 / 12

arakatida ham yuz beradi. nyuton qonuniga asosan uncha katta bo‘lmagan tezliklarda qarshilik kuchi suyuqlik qovushqoqligiga, jism harakat tezligiga va jism o‘lchamlariga bog‘liq bo‘ladi. qarshilik kuchini aniqlash umumiy formulasini ko‘rsatish mumkin bo‘lmagani uchun uning xususiy holini ko‘rib chiqish bilan chegaralanamiz. jismning eng oddiy shakli sferadir. sferik jism (sharcha) uchun uning suyuqlikli idish ichidagi harakati paytida hosil bo‘lgan qarshilik kuchining yuqorida ko‘rsatilgan faktorlarga bog‘liqligi stoks qonuni bilan ifodalanadi: (32) bu erda r — sharchaning radiusi; υ—harakat tezligi. bu qonun idish devorlari jism harakatiga ta’sir ko‘rsatmaydi, deb tasavvur qilinib hosil qilinadi. sharchaning qovushqoq muhitda tushishida unga uchta kuch ta’sir etadi.(7- rasm): a) og‘irlik kuchi mg = 4/3πr3ρg; b) siqib chiqaruvchi kuch (arximed kuchi) fa = mshg = 4/3r3ρshg bu erda msh —shar siqib chiqargan suyuqlikning massasi, ρsh — uning zichligi c) fishq — qarshilik kuchi, u (32) formula yordamida hisoblanadi. sharcha qovushqoq suyuqlikka tushganda tezligi kamayadi. qarshilik kuchi tezlikka to‘g‘ri proporsional bo‘lgani uchun …

4 / 12

ing tushish tezligini (24) formula yordamida hisoblab, uning qiymati 0,2-0,0003 sm/s bo‘lishini topamiz. bunday chang zarrasi havo oqimi va broun harakati bo‘lmagan sharoitda balandligi 3 m bo‘lgan xona ichida to‘la cho‘kishi uchun 12 sutka vaqt lozim bo‘lar ekan. suyuqlik qovushoqligini aniqlash usullari: qovushqoqlikni o‘lchash usullarining to‘plamiga viskozimetriya deyiladi, bu maqsadlar uchun ishlatiladigan asboblarni esa viskozimetrlar deb aytiladi.viskozimetriyaning birmuncha keng tarqalgan usullarini ko‘rib chiqamiz. puazeyl qonuni formulasiga asoslangan kapillar usuli: bosim o‘zgarishlarining aniq bir qiymatlarida ma’lum massali suyuqliklarning og‘irlik kuchi ta’siri ostida kapillarning belgilangan ikki nuqtasi orasidan oqib o‘tish vaqtini hisoblashdan iborat. turli ko‘rinishdagi kapillar viskozimetrlar 8- a, b rasmda ko‘rsatilgan (1 — o‘lchov rezervuarlar; m1 va m2 belgilari suyuqlikning rezervuarlardan shu ikki belgi orasidan oqib o‘tish vaqtini hisobga olish uchun qo‘yilgan; 2 — kapillarlar; 3 — oqib o‘tgan suyuqliklar to‘planadigan idish). kapillar viskozimetrlar qonning qovushqoqligini aniqlashda ishlatiladi. 8-rasm kapillar viskozimetrlar yordamida qovushqoqlikning gazlarga xos bo‘lgan qiymatlari 105 pa·s dan, to …

5 / 12

isi esa qo‘zg‘almas. qovushqoqlik qo‘zg‘almas silindrda ma’lum bir kuch momentini hosil qilayotgan aylanuvchan silindrning (rotorning) burchak tezligi yoki rotor burchak tezligining berilgan aniq qiymatida hosil bo‘lgan kuch momentini qo‘zg‘almas silindrga ko‘rsatadigan ta’siriga qarab o‘lchanadi. rotatsion viskozimetrlar yordamida suyuqliklarning l-105pa·s oraliqlardagi qovushqoqligi o‘lchanadi, ya’ni surkov moylarining, eritilgan silikatlar va metallarning, katta qovushqoqlik lok va elimlarning, loy-tuproqli qorishmalar va hokazolarning qovushqoqliklari aniqlanadi. rotatsion viskozimetrlar rotoriga turlicha kattalikdagi burchak tezliklar berib, tezlik gradientini o‘zgartirish mumkin. bu hol turli xil tezlik gradientlarida qovushqoqlikni aniqlashga va nonyuton suyuqliklarga xos bo‘lgan η = f(dv/dx) bog‘lanishni aniqlashga imkon beradi. hozirgi paytda klinikalarda qonning qovushqoqligini aniqlashda ikkita kapillyarli gess viskozimetridan foydalaniladi. uning tuzilish sxemasi 7- d rasmda berilgan. ikkita bir xil a1 b1, va a2 b2 kapillyarlar, ikkita 1 va 2 trubalar bilan tutashtirilgan. kran 4 ni ochib rezina nay 3 orqali nok yoki og‘iz yordamida a1b1, kapillyar va 1 truba bo‘ylab distillangan suvni 0 belgigacha so‘rib keltiriladi …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biologik suyuqliklarning qovushqoqligi"

mavzu № 4 biologik suyuqliklarning qovushqoqligi. tibbiyotda qovushoqlikning ahamiyati. suyuqliklarni sirt tarangligi. laboratoriya ishi №2. stoks qonuni yordamida suyuqliklarni qovushoqligini aniqlash. reja 1. suyuqliklarning qovushoqligi. 2. nyuton tenglamasi. 3. nyuton va nonyuton suyuqliklari. 4. qovushqoq suyuqlik ichida jismlar harakati 5. viskozimetrlar. 6. stoks usuli 7. biologik suyuqliklarning qovushoqligini stoks usuli yordamida aniqlashni o‘rganish. real suyuqlik oqqanda uning ayrim qatlamlari bir-biriga shu qatlamlarga urinma ko‘rinishda yo‘nalgan kuchlar bilan o‘zaro ta’sirlashadi. bu hodisaga ichki ishqalanish yoki qovushqoqlik deyiladi. qovushqoq suyuqlikning ikkita qattiq plastinka orasidan oqishini ko‘rib o‘tamiz (2-rasm), ulardan pastkisi qo‘zg‘almas bo‘lib, yuqorigisi υ...

This file contains 12 pages in DOCX format (464.4 KB). To download "biologik suyuqliklarning qovushqoqligi", click the Telegram button on the left.

Tags: biologik suyuqliklarning qovush… DOCX 12 pages Free download Telegram