mumtoz yunon falsafasi. levkipp –demokritning atomistik ta’limoti

DOC 71.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1697373337.doc mumtoz yunon falsafasi. levkipp –demokritning atomistik ta’limoti atomistik ta’limot antik falsafaning yetuk rivojlangan davrida vujudga kelgan. uning asoschilari levkipp va demokritdir. levkipp (er.avv. 500-440) ning hayoti va asarlari to’g’risida ma’lumotlar kam. tug’ilgan joyning abder, milet, eley deb taxmin qilishadi. ba’zilar levkippning bor ekanligiga shubha qilishadi. xususan, epikur “hyech qanday faylasuf levkipp bo’lgan emas”, deb aytadi. ana shunga asoslangan bo’lsa kerak, xix asrda ervin rode “levkipp masalasi” degan kitobida levkippning mavjud bo’lganligini inkor etadi. a.o. makovelskiy fikricha epikur faylasuflar to’g’risida hazillar aytishni yaxshi ko’rgan, u levkippni noborliqni tan olgani uchun, o’zini ham mavjud emas deb hisoblashgan. diogenning “levkipp hayoti” asaridan malumki, u zenon shogirdi bo’lgan. buni abderalik demokritga tegishli deb hisoblashgan “buyuk diakosmos” asari aslida levkipp qalamiga mansubdir, bernet bu traktatning ba’zi qismi demokritga, ba`zi qismi gippokritga tegishli ekanligini va ularni bir-birlaridan farq qilishing umuman iloji yo’q ekanligini qayd etib, ayni haqiqatni aytgan. bu asar atomistik maktab vakillarining jamoviy mehnati …

gan faylasuflar qatoriga kiradi. u atomlar, kosmologiya, kosmogoniya asoslari bilan qiziqqan, asosiy e’tiborini dunyoning tuzilishi masalasiga qaratgan. demokrit esa sokratdan katta, u aristotel fikricha “barcha narsalar haqida mulohaza yuritgan” xususan bilish, axloq, siyosat, tarbiya va boshqa masalalari bilan shug’ullangan. shuning uchun biz atomistik falsafani ko’rib chiqqanimizda qaysi nazariya levkippga yoki demokrtiga tegishli ekanligini aniq ayta olmaymiz. ammo demokrit ancha keyinroq yashagan. biz bunda uning protagorga hissiy tasavvur qilish haqidagi masala bo’yicha bergan javobiga asoslangan doktrinasi va uning inson xulq-atvori to’g’risidagi nazariyasi mazmuniga asos sifatida tayanamiz. demokrit atomistik nazariyasini o’rganayotgan olimlar, uning keyinroq yashab ijod etganligin hisobga olib, bernet fikriga qo’shiladilar. lekin shu narsa aniqki, demokrit (er.aa. 460-470 yillarda tug’ilgan deb taxmin qilinadi) abder shahrida dunyoga kelgan. bu davrda abderda sofist protagor, naturalist va shifokor gippokratlar yashagan. alloma bobil, fors davlati, hindiston va misrga sayohat qilgan, olimlar, magiya bilan shug’ullanuvchilarga shogird bo’lib tushgan. demokrit v asr oxiri iv asr boshida vafot …

tlar eleyliklarning ko’plik (to’plam)ni, harakatni fikralab bo’lmaydi, degan xulosasini inkor etadilar. aniqroq aytadigan bo’lsak, atomistik falsafa o’zining ma`no-mazmuniga ko’ra empedokl falsafasining davomi hisoblanadi. empedokl parmenid prinspini muvofiqlashtirishga harakat qildi. xususan, u olam to’rt xil elementning har xil miqdorda qo’shilishi natijasida paydo bo’lgan deb hisoblaydi. ammo u zarrachalar haqidagi nazariyani va miqdor o’zgarishdan sifat o’zgarishga o’tish haqidagi mantiqiy nazariyani oxirigacha izchil tarzda qo’llay olmadi. empedokl falsafasi o’tish davrini tashkil etib, sifat o’zgarishlari moddiy narsalarining mexanik aralashuvidan yuzaga kelgan, degan qarashlar tizimiga yo’l ochib berdi. undan tashqari, empedoklda muhabbat va kurash haqidagi qarashlar metafora bo’lib, dunyoni mexanik tarzda tushunishga yaroqsiz edi. olamni tushunish uchun yetishmayotgan oxirgi bo’g’inni atomistlar yaratishdi. bu bo’g’in atomistik g’oyadan iborat edi. levkipp va demokrit fikricha, borliqda bo’linmaydigan va cheksiz zarrachalar bor bo’lib, ular atomlardir. biz ularni ko’rmaymiz, ular hissiy organlarimiz tamonidan idrok etilishi uchun juda ham kichiklik qiladi. levkipp va demokritning fizikaviy va falsafiy qarashlarining asosini jismlarning bo’linmas …

nigina emas, balki ko’rinishlari, shakllari ham cheksizdir. lekin ular (shakllar) ko’rinmaydi, his etilmaydi. simplisiyning habar berishicha atom shakllari soni shuning uchun ham cheksizki, ular soni boshqasining sonidan hyech qancha ko’p emas. levkipp va demokritlar atomlar harakati sababi to’g’risidagi masalani qo’yishmagan. buning sababi shundaki, ular harakat atomga avval boshidanoq hos bo’lgan xususiyat, deb hisoblashgan. atomistik ta’limot kundalik tajribadagi hodisaga tayanadi, va uni umumlashtirish asosida paydo bo’lgan. bu hodisa qattiq jismning qisilishidan iborat. teofrast bergan ma’lumot bo’yicha, levkipp va demokritlar shunday fikr yuritishgan: agar atomlar oralig’ida havo bo’lmaganda, jismning hajmi qisqarmagan bo’lar edi. demak, jismning qattiqligi yoki yumshoqligiga uning zichligi va siyraligi mos keladi, degan xulosaga kelganlar. atomlar barcha yo’nalishlarda harakat qilishadi. ana shuning uchun har ular borliqda muayyan tartibni hosil qilishi ham, yoki tartibsiz, xatotik harakatda bo’lishi ham mumkin (masalan, quyosh nuri derazadan o’tganda mayda zarrachalar chang ichida harakatlanayotgandek bo’lib ko’rinadi). levkipp va demokritning fikricha atomlar har xil kattalikda bo’lishi, ko’zga …

adi: “shirin, achchiq, issiq, sovuq va boshqalar faqat fikrda mavjud, borliqda esa faqat atomlar va bo’shliq mavjud, xolos”. shuni ham etiborga olish kerakki, atomistik ta’limot vaqtining cheksizligi to’g’risidagi fikr bilan birga rivojlandi. moddiy boshlang’ich asos va vaqtning abadiyligidan atomistlar tabiatdagi barcha predmetlar va hodisalarning zaruriyligini keltirib chiqarishadi. aesiy bergan ma’lumotga ko’ra, demokrit (balki levkipp) hyech bir narsa sababsiz paydo bo’lmaydi, biroq barcha narsalar qandaydir asos va zaruriyatga ko’ra vujudga keladi, deb ta’kidlaydi. demokrit fikriga ko’ra, zaruriyat fizikaviy ma’noga ega, u - “materiyaning qarshiligi, harakati va zarbasi”. u “girdob”ni barcha narsalaning sababi deb biladi. dunyodagi hamma hodisalar zaruriyatga bo’yunadi. olamda sababsiz paydo bo’ladigan hyech narsa yo’q va demak, tasodif yo’q. demokrit fikricha, odamlar o’zining mulohaza yurita bilmasliklarini yashirish uchun tasodifni o’ylab topishgan. simplisiy demokritning tasodif to’g’risidagi mulohazalarini quyidagi misolda tushuntiradi: kal bosh chol ekin maydoni bo’ylab yurib ketayotganda, uning boshiga toshbaqa tushib ketadi va kalla suyagini sindiradi. sodir bo’lgan hol, go’yoki …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "mumtoz yunon falsafasi. levkipp –demokritning atomistik ta’limoti"

1697373337.doc mumtoz yunon falsafasi. levkipp –demokritning atomistik ta’limoti atomistik ta’limot antik falsafaning yetuk rivojlangan davrida vujudga kelgan. uning asoschilari levkipp va demokritdir. levkipp (er.avv. 500-440) ning hayoti va asarlari to’g’risida ma’lumotlar kam. tug’ilgan joyning abder, milet, eley deb taxmin qilishadi. ba’zilar levkippning bor ekanligiga shubha qilishadi. xususan, epikur “hyech qanday faylasuf levkipp bo’lgan emas”, deb aytadi. ana shunga asoslangan bo’lsa kerak, xix asrda ervin rode “levkipp masalasi” degan kitobida levkippning mavjud bo’lganligini inkor etadi. a.o. makovelskiy fikricha epikur faylasuflar to’g’risida hazillar aytishni yaxshi ko’rgan, u levkippni noborliqni tan olgani uchun, o’zini ham mavjud emas deb hisoblashgan. diogenning “levkipp ha...

DOC format, 71.5 KB. To download "mumtoz yunon falsafasi. levkipp –demokritning atomistik ta’limoti", click the Telegram button on the left.

Tags: mumtoz yunon falsafasi. levkipp… DOC Free download Telegram