qadimgi xitoyda falsafaning vujudga kelishi

DOC 86.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1697373398.doc qadimgi xitoyda falsafaning vujudga kelishi reja: 1. falsafadan oldingi qarashlar 2. xitoy falsafasining o’ziga xosligi 3. konfusiychilik. 4. moizm 5. daosizm 6. qonunchilar (legistlar) 7. shan yan. qadimgi xitoy tarixini mutaxassislar olti davrga bo’lishadi, u er. qadar 18-asrdan boshlab, er. qadar 2-asrgacha bo’lgan vaqtni qamrab oladi (bronza va temir asrlari). temir qurollarning yaratilishi ishlab chiqarishning rivojlanishiga imkon bergan. mehnat taqsimotining chuqurlashishi, tovar-pul munosabatlarining shakllanishi (xitoyda dastlabki pul er. qadar 524-yilda muomalaga kiritilgan) ijtimoiy tabaqalashuvni kuchaytirgan. xitoyda ritualizm (marosimlarni ado etish) kuchli mavqyega ega bo’lgan. marosimlar yuqori va quyi tabaqalarni bir-biri bilan bog’lovchi vosita vazifasini o’tagan. rituallar-tiriklarning o’lganlarga, ruhlarga, tabiat hodisalariga (masalan, donga, yerga, osmonga) munosabatini aks ettirgan. o’tgan ajdodlar ruhiga sig’inish (manizm) keng tarqalgan. qadimgi xitoyliklarda osmonga (tyan), “osmon o’g’li”ga (tyan-szi) sig’inish ham kuchli bo’lgan. shuni ham aytish kerakki, qadimgi xitoy mifologiyasi unchalik taraqqiy etmagan. ular xaddan tashqari amaliyotchilar bo’lishgan. falsafadan oldingi qarashlar. dastlabki miflarda olam boshlang’ich holatida xaosdan …

va mo’ylovlaridan, o’tlar, gullar, daraxtlar teri va tanadagi tuklardan, metallar va toshlar tish va suyaklaridan, yomg’ir va shudring terdan, chaqmoqlar ko’z yaltirog’idan tashkil topgan. pan-gu tanasidagi parazitlardan odamlar paydo bo’lgan va shamol ularni turli joylarga tarqatib yuborgan. bu qadimgi mifologiyasiga ham antropomorfizm xos ekanligini ko’rsatadi. qadimgi xitoy falsafasigacha bo’lgan fikrlar “qo’shiqlar kitobi” (shi-szin), “tarix kitobi” (shu-szin), “o’zgarishlar kitobi” (i-szin), “urf-odatlar kitobi” (chun-syu) da o’z aksini topgan bo’lib, ular birgalikda “besh kitob” (u-szin) ni tashkil etgan va u ilmli xitoyliklar dunyoqarashining asosini hosil qilgan. “shu-szin” da zikr etiladigan dunyoning besh boshlang’ich asosi: suv, olov, daraxt, metall, yerga e’tibor qarataylik. “suvning (doimiy tabiati) xususiyati-ho’llik va pastga qarab oqish, olovniki-yonish va yuqoriga ko’tarilish, daraxtniki-egilish va to’g’rilanish, metallniki- (tashqi ta’sirga) bo’ysunish va o’zgarish, yerning xususiyati esa shunda namoyon bo’ladiki, ekin-tekinlarni qabullaydi va hosil beradi”. shuning bilan birga tabiatning beshta hodisasi-yomg’ir, quyosh shu’lasi, issiq, sovuq, shamol alohida qayd etiladiki, ularning o’z vaqtida va me’yorida bo’lishi …

agi suv va havoni bildiradi. yan va in yalpi va uzilgan chiziqlar bilan ko’rsatiladi. masalan, ikki yalpi (biri ikkinchisining ustiga joylashtirilgan) chiziq katta yan-quyosh va issiq, ikki uzilgan chiziq-katta in-oy va sovuqning ramzidir. kichik yan (yalpi chiziq ustidagi uzilgan chiziq)-kunduzgi yorug’lik. kichik in (uzilgan chiziq ustidagi yalpi chiziq)-tun ramzi. quyoshli in va yan uch martalab 8ta trigrammani (ba-guani) hosil qiladi. “osmon 5ta boshlang’ich asosni yaratadi” degan fikr asoslanadi. qadimgi xitoyda falsafagacha bo’lgan fikrlar matematika, astronomiya, medisinaga oid bilim kurtaklarini ham o’zida mujassamlashtirgan. xususan, ular 30 000 gacha sanashni, quyosh va oy tutulishini bilishgan, astronomik hodisalarni yerdagi sikllar bilan bog’lashgan. xitoy falsafasining o’ziga xosligi. xitoyda falsafa xitoy tarixidagi uchinchi davrda-chjo-lego (alohida davlatlar) da paydo bo’lgan. keyingi davrda-chjangoda esa rivojlangan. bu davrni xitoy falsafasining oltin davri deb atashadi. xitoy falsafiy tafakkuri evolyusiyasini tadqiq etgan sim tan otasi sim syanning “olti maktab to’g’risida asosiy ko’rsatmalar” asariga tayanib, avvalgi davrlar faylasuflari maktablarini oltitaga ajratadi. …

siy, shubhasiz, bu maktabning yetakchi figurasi va haqli ravishda uning asoschisi deb hisoblanadi. uchinchi maktab – “mo szya”, yoki moistlar maktabidir. u o’zining mo-szi rahbarligida jips holdagi tashkillashuvi va qattiq intizomi bilan ajralib turadi. uning izdoshlari o’z-o’zlarini monetalar deb atashgan. mazkur maktab nomi, boshqalarinikidan farqli o’laroq, sim tan tomonidan kiritilmagan. to’rtinchi maktab – “min szya”, yoki “ismlar” maktabi. uning vakillarini xitoylik tadqiqotchilar “ismlar” va “faktlar” deb atashgan narsalar o’rtasidagi aloqalar va tafovutlar qiziqtirgan. beshinchi maktab – “fa szya”, yoki legistlar maktabi. fa iyeroglifi “qoidani” anglatadi. bu maktabning g’oyaviy negizini davlat arboblarining yuritadigan siyosati, optimal boshqaruv olimlar ta’kidlagan axloqiy normalarga emas, qonunlar kodeksida tasdiqlangan normalarga tayanishi kerak, degan fikr tashkil etadi. oltinchi maktab – “dao-de szya”, yoki “yo’l va baxt-saodat kuchlari”. uning asosida mazkur maktab vakillari falsafasining noborliq (dao, yoki yo’l) tushunchasi va uning individda insonning tabiiy fozilligi sifatida mujassamlashuvi (ye) yotadi. mazkur termin “fozil odam” deb tarjima qilinadi, lekin uning …

gan, 15 yoshdan boshlab ilm bilan bog’langan. 50 yoshida o’z maktabini yaratgan. shogirdlari ko’p bo’lgan, ular ustozining mulohazalarini va o’z fikrlarini yozib borishgan, natijada konfusiyachilikning bosh asari- “lun-yuy” (suhbatlar va mulohazalar) yaratilgan. unda asosan axloq-odobga oid masalalar muhokamasi mavjud. osmon va ruhlar. osmon – oliy kuch. u yerdagi adolatni kuzatib turadi. “shi-szin” dan farqli o’laroq, osmon, konfusiy fikricha, abstrakt va shaxssiz. osmon-bu taqdir, rok, dao. konfusiy ruhlardan uzoqroq yurishni, tiriklarni o’liklardan yuqoriroq qo’yishni maslahat beradi va savol qo’yadi: odamlarga xizmat qilishni o’rganmasdan turib, ruhlarga xizmat qilish mumkinmi? konfusiyning diqqat markazida kishilarning o’zaro munosabati, tarbiya kabi ijtimoiy masalalar turadi. biroq uning mushohadalarida bugungi hayot emas, o’tmish muqaddaslashtiriladi. uningcha, hozirgi paytda axloqni tushunadigan odamlar kam. odamlar tanilish uchun o’qishadi, nafratlarini namoyon qilishadi, janjallashishadi; ular o’z xatolarini tuzatishga qodir emas. konfusiy zamonni yomonlar ekan, eski davrdagi axloqni tiklash zarur deb hisoblaydi. asosiy axloqiy tushunchalari: “bir-birini qo’llash”, “o’rtachasi-oltin”, “insonni sevish” (bu to’g’ri yo’lni-daoni tashkil …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi xitoyda falsafaning vujudga kelishi"

1697373398.doc qadimgi xitoyda falsafaning vujudga kelishi reja: 1. falsafadan oldingi qarashlar 2. xitoy falsafasining o’ziga xosligi 3. konfusiychilik. 4. moizm 5. daosizm 6. qonunchilar (legistlar) 7. shan yan. qadimgi xitoy tarixini mutaxassislar olti davrga bo’lishadi, u er. qadar 18-asrdan boshlab, er. qadar 2-asrgacha bo’lgan vaqtni qamrab oladi (bronza va temir asrlari). temir qurollarning yaratilishi ishlab chiqarishning rivojlanishiga imkon bergan. mehnat taqsimotining chuqurlashishi, tovar-pul munosabatlarining shakllanishi (xitoyda dastlabki pul er. qadar 524-yilda muomalaga kiritilgan) ijtimoiy tabaqalashuvni kuchaytirgan. xitoyda ritualizm (marosimlarni ado etish) kuchli mavqyega ega bo’lgan. marosimlar yuqori va quyi tabaqalarni bir-biri bilan bog’lovchi vosita vazifasini o’...

DOC format, 86.5 KB. To download "qadimgi xitoyda falsafaning vujudga kelishi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi xitoyda falsafaning vuj… DOC Free download Telegram