voqelik va o’zgarish jarayonida ayniyot va ziddiyat dialektikasi qarama qarshilik birligi va kypashu ayniyat, qarama qarshilik, zidiyatlari turlari

DOCX 31,1 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1698126988.docx voqelik va o’zgarish jarayonida ayniyot va ziddiyat dialektikasi qarama qarshilik birligi va kypashu ayniyat, qarama qarshilik, zidiyatlari turlari voqelik va o’zgarish jarayonida ayniyot va ziddiyat dialektikasi qarama qarshilik birligi va kypashu ayniyat, qarama qarshilik, zidiyatlari turlari reja: 1.falsafa tarixida borliq muammosi. 2.falsafada materiya tushunchasining vujudga kelishi. 3.falsafa tarixida makon va vaqt talqini. 1. borliq falsafa predmeti sifatida. biz dunyo, materiya tuzilishi, makon, vaqt, harakat, hayot, ong va shu kabilar haqida tasavvur hosil qilish uchun asosan fizika, astronomiya va biologiya kabi tabiatshunoslik fanlariga murojaat etamiz. lekin bu falsafada borliq muammolari o’rganilmaydi, degan ma’noni anglatmaydi. o’quv kurslarida asosiy falsafiy muammolarni o’rganish odatda ontologiyadan boshlanadi. ontologiya falsafiy bilimlarning alohida sohasi bo’lib, unda borliq va yo’qlik, mavjudlik va nomavjudli k muammolariga doir masalalarning keng doirasi o’rganiladi, shuningdek mavjudlik sifatiga ega bo’lgan barcha narsalarning mohiyati aniqlanadi. «ontologiya» atamasi falsafada faqat xvii asrdan beri ishlatiladi, lekin u yunoncha o’zaklarga ega bo’lib (ontos – borliq, logos …

si doimo markaziy o’rinni egallaydi. chunki u har qanday predmet, hodisa, voqea va shu kabilarning eng muhim xususiyatini, ularning mavjud bo’lish, bevosita yoki bilvosita namoyon bo’lish, o’zaro ta’sirga kirishish qobiliyatini aks ettiradi. borliq va yo’qlik dialektikasi. «borliq bor, yo’qlik esa – yo’q», deganida, parmenid ayni shu holga e’tiborni qaratgan. binobarin, yaxshi, yomon, to’g’ri, noto’g’ri, quvnoq, sho’r, oq, qora, katta, kichkina kabi va shunga o’xshash sifatlar borliqqa nisbatan qo’llanilishi mumkin emas. borliqni biron-bir koordinatalar tizimsiga joylashtirib bo’lmaydi, uni faqat vaqtda fikrlash mumkin. muxtasar qilib aytganda, borliqni har qanday voqelik ega bo’ladigan umumiy, universal va betakror mavjudlik qobiliyati, deb tavsiflash mumkin. bu fikr esa amalda mavjud narsagina borliqqa ega bo’lishi mumkin, degan xulosa chiqarish imkonini beradi. «yo’qlik» har qanday tilda amalda mavjud bo’lmagan narsa bilan tenglashtiriladi va boshqacha tushunilishi mumkin ham emas. boshqacha aytganda, yo’qlik borliqni inkor etadi va narsa, jism, hodisa, ong... (ya’ni amalda mavjud bo’lishi mumkin bo’lgan narsalar) o’zligini yo’qotgan …

aridan biz yashayotgan olam ham dunyoda yagona emas, chunki u rivojlanishning turli sikllarini boshidan kechirayotgan turli olamlarning cheksiz sonidan tashkil topadi. shu ma’noda borliq va yo’qlikning o’zaro aloqasi ham nisbiy xususiyat kasb etadi. amalda mavjud bo’lgan narsaning ob’ektiv borlig’i yo’qlikka chekinadi, lekin, shunga qaramay u haqda gapirilayotgan, ya’ni u muayyan narsa sifatida fikrlanayotgan bo’lsa, bu narsa ongda mavjud bo’ladi va o’zining «ikkinchi» borlig’ini saqlaydi, ayni holda u dastlabki ob’ektning nusxasi, ideal obrazi bo’lib qoladi. falsafa tarixida borliq muammosi. borliq muammosini falsafiy anglab etishga ilk urinishlar miloddan avvalgi birinchi ming yillikda vujudga kelgan qadimgi hind va qadimgi xitoy falsafalaridayoq kuzatiladi. xususan, vedalar (qadimgi hind tafakkurining ilk yodgorliklari) va ularga diniy-falsafiy sharhlar – upanishadalarda yaxlit ma’naviy substansiya, o’lmas jon haqidagi g’oyalar, shuningdek dunyo haqidagi materialistik va ateistik tasavvurlar o’z aksini topgan. so’nggi zikr etilgan tasavvurlarga muvofiq butun borliqning negizini tabiiy asoslar – olov, havo, suv, yorug’lik, makon, vaqt tashkil etadi. qadimgi hindiston …

ing hayoti, ishlari, o’zaro kurashi haqida hikoya qiladigan va shu tariqa qadimgi odamlarning dunyoning vujudga kelishi va evolyusiyasi haqidagi tasavvurlarini aks ettirgan kosmogonik miflar suqrotga qadar avvalo tabiat falsafasi sifatida yuzaga kelgan va rivojlangan yunon falsafasining birinchi manbai bo’lib xizmat qildi. ilk yunon faylasuflari o’z asarlarini odatda «tabiat haqida» deb nomlaganlari, ularning o’zlari esa naturalistlar, «fiziklar» deb atalishi bu fikrni tasdiqlaydi. sharq donishmandlari kabi, antik mutafakkirlarni ham borliqning manbalari qiziqtirgan. qadimgi yunon falsafasi vujudga kelgan paytdan boshlab ular butun borliqning birinchi sababini mavjud voqelikning o’zidan izlaganlar, uni dam suv (fales) yoki havo (anaksimen) deb, dam hamma narsani boshqaradigan boqiy va cheksiz asos – «apeyron»(anaksimandr taxminan mil. av. 611-545 yillar)deb tavsiflaganlar. anaksimandr hatto jonli mavjudotlarning tabiiy kelib chiqishi g’oyasini ilgari surgan. uning fikricha, mazkur mavjudotlar dengiz suvida vujudga kelgan va suv o’tlaridan paydo bo’lgan. so’ngra baliqsimon mavjudotlar quruqlikka chiqqan va ulardan odamlar rivojlangan. shunga o’xshash fikrlarni ksenofan (mil. av. 580-490 yillar) …

a hech narsa yo’q va bo’lishi mumkin ham emas. borliq yagona (uzluksiz), harakatsiz va barkamoldir. u o’z chegaralariga ega bo’lib, «ulkan mutlaqo yumaloq sharga» o’xshaydi. parmenidning yagona, ajralmas, o’zgarmas va harakatsiz borliq haqidagi ta’limoti ellinlar dunyosida shuhrat qozondi va eleatlar maktabi vakili bo’lgan (samoslik) melis «tabiat yoki borliq haqida» deb nomlangan asarida borliq chegarasiz ekanligini qayd etadi. uning fikricha, agar borliqning chegarasi borligini tan olsak, bu borliq yo’qlik bilan chegaradosh ekanligini anglatadi. biroq, hamonki yo’qlik mavjud emas ekan, borliq ham chegarali bo’lishi mumkin emas. shunday qilib, qadimgi yunon falsafasining suqrotga qadar bo’lgan davrida ontologiya sezilarli darajada rivojlanadi: o’sha davr atoqli faylasuflarining deyarli barchasi borliq muammosini bevosita yoki bilvosita o’rganadi, uni, odatda, boqiy va barkamol kosmos, «yagona tabiat», ya’ni moddiy-hissiy dunyo bilan tenglashtiradi. masalan, empedokl (mil. av. 484-421 yillar) «borliq» atamasini bevosita ishlatmagan bo’lsa ham, «barcha narsalarning to’rt negizi» (olov, havo, suv va er) haqida so’z yuritar ekan, dunyo (kosmos) tuxumsimon …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "voqelik va o’zgarish jarayonida ayniyot va ziddiyat dialektikasi qarama qarshilik birligi va kypashu ayniyat, qarama qarshilik, zidiyatlari turlari"

1698126988.docx voqelik va o’zgarish jarayonida ayniyot va ziddiyat dialektikasi qarama qarshilik birligi va kypashu ayniyat, qarama qarshilik, zidiyatlari turlari voqelik va o’zgarish jarayonida ayniyot va ziddiyat dialektikasi qarama qarshilik birligi va kypashu ayniyat, qarama qarshilik, zidiyatlari turlari reja: 1.falsafa tarixida borliq muammosi. 2.falsafada materiya tushunchasining vujudga kelishi. 3.falsafa tarixida makon va vaqt talqini. 1. borliq falsafa predmeti sifatida. biz dunyo, materiya tuzilishi, makon, vaqt, harakat, hayot, ong va shu kabilar haqida tasavvur hosil qilish uchun asosan fizika, astronomiya va biologiya kabi tabiatshunoslik fanlariga murojaat etamiz. lekin bu falsafada borliq muammolari o’rganilmaydi, degan ma’noni anglatmaydi. o’quv kurslarida asosiy falsafiy...

Формат DOCX, 31,1 КБ. Чтобы скачать "voqelik va o’zgarish jarayonida ayniyot va ziddiyat dialektikasi qarama qarshilik birligi va kypashu ayniyat, qarama qarshilik, zidiyatlari turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: voqelik va o’zgarish jarayonida… DOCX Бесплатная загрузка Telegram

voqelik va o’zgarish jarayonida ayniyot va ziddiyat dialektikasi qarama qarshilik birligi va kypashu ayniyat, qarama qarshilik, zidiyatlari turlari

Предварительный просмотр (5 стр.)

Хотите читать дальше?

О "voqelik va o’zgarish jarayonida ayniyot va ziddiyat dialektikasi qarama qarshilik birligi va kypashu ayniyat, qarama qarshilik, zidiyatlari turlari"

Похожие файлы