xix asr ikkinchi yarmi-xx asr boshlarida buxoro amirligi, xiva xonligi va qoraqalpoqlar

PPTX 22 стр. 1,2 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 22
xix asr ikkinchi yarmi-xx asr boshlarida buxoro amirligi, xiva xonligi va qoraqalpoqlar xix asr ikkinchi yarmi-xx asr boshlarida buxoro amirligi, xiva xonligi va qoraqalpoqlar 10 sinf “o’zbrkiston tarixi” darsligi asosida 5 mavzu reja: xix asr ikkinchi yarmi-xx asr boshlarida buxoro amirligi xix asr ikkinchi yarmi-xx asr boshlarida xiva xonligi xix asr ikkinchi yarmi-xx asr boshlarida qoraqalpoqlar buxoro amirligining ijtimoiy­-siyosiy ahvoli. amirlik iqtisodining asosiy qismini qishloq xo‘jaligi sohasi tashkil etgan. ketma-ket kam hosil yillardan keyin baljuvonlik dehqonlar 1885-yilda mo‘l hosil yig‘ib olishdi. soliq yig‘uvchilar esa nafaqat o‘sha yil uchun, balki o‘tgan kamhosil yillar uchun ham xiroj to‘lashni talab qilishdi. bu esa dehqonlarning noroziligiga sabab bo‘ldi. qo‘zg‘olon 1885-yil iyul oyining oxirgi kunlarida ko‘tarilgan. qo‘zg‘olonchilar qo‘lga olinib, qatl etildi. xix asr oxirida buxoro amirligida buxorodan tashqari chorjo‘y, kitob, shahrisabz, denov kabi shaharlar amirlikning yirik savdo va hunarmandchilik markazlari hisoblangan. 1888-yil ko‘lob viloyatida boshlangan dehqonlarning norozilik harakatlari ham amir tomonidan bostirildi. ichki va tashqi …
2 / 22
lan bog‘landi. buxoroda rossiya davlat banki bo‘limi, paxta tozalash zavodi, yevropa namunasidagi mehmonxona barpo etildi. eski buxorodagi qo‘shbegi uyi va rossiya imperatorining siyosiy agentligi qarorgohi ilk paydo bo‘lgan telefon aloqasi bilan bog‘langan edi. xix asr oxiri va xx asr boshlarida buxoro amirligida ta’lim tizimi o‘tgan asrlardan qolgan an’anaga muvofiq boshlang‘ich (maktablar) va yuqori (madrasa) bosqichlaridan iborat edi. boshlang‘ich ta’lim muassasalarida asosan arab tili va alifbosida savod chiqarish, islom asoslarini egallash, axloqiy tarbiyaga urg‘u berilgan. ularning moddiy asosini vaqf mulklari, ayrim shaxslardan tushgan xayri-ehsonlar tashkil etgan. bu davrda buxoroda 350 ga yaqin an’anaviy (boshlang‘ich) maktablar faoliyat ko‘rsatgan. maktabxonada o‘qishga qabul qilish yoshi buxoroda 5 yoshdan 12 yoshgacha bo‘lgan davrni tashkil etgan. ta’lim jarayoni esa 7–10 yilgacha davom etgan. o‘g‘il bolalar maktablarining aksariyati masjidlar qoshida tashkil etilgan. qizlar maktabida o‘qitish o‘g‘il bolalar o‘qiydigan masjidlar huzuridagi maktabxonadagi o‘qitishdan bir muncha farq qilgan. bu yerda darslar tushlikkacha davom etgan. qizlarning o‘qishi 7 yoshdan boshlanib, …
3 / 22
a, yoki qur’onni bitirib «chahor kitobi»ga o‘tmoqchi bo‘lsa, qizning ota-­onasi otinga, uning eriga albatta bosh oyoq sarpo qilib kelishi shart edi. o‘rta osiyoda maktablar sonining ko‘pligini ko‘rgan rus olimi a. middendorf musulmon aholisining ommaviy savodxonligini xalq ta’limi bo‘yicha rossiya hukumatiga namuna sifatida ko‘tsatgan. kibriyo qahhorovaning «chorak asr hamnafas» kitobidan. xix asrning ikkinchi yarmi –xx asrning boshlarida xiva xonligi xiva xonligida 1873-yildan so‘ng hosildor yerlarning katta qismi rossiya tasarrufiga o‘tishi oqibatida xonlik ma’muriyati sarf-­xarajatlarga bo‘lgan ehtiyojlarini yangi soliqlarni joriy etish yoki ilgari mavjud bo‘lganlarini oshirish yo‘li bilan qoplay boshladi. xonlikda g‘alla yetishtirish qishloq xo‘jaligining asosiy tarmog‘i hisoblangan. shu davrdan boshlab rossiya bilan savdo-sotiqning rivojlanishi natijasida paxta yetishtirishga ixtisoslashuv ham jadal kechdi. xix asr oxiri – xx asr boshlarida uy hunarmandchiligi hanuz saqlanib kelayotgan edi. unda ip yigirish va to‘quvchilik, oyoq kiyimlar, gilamlar, kigizlar va boshqalar tayyorlanardi. har bir dehqon xo‘jaligi yordamchi daromad manbayi bo‘lgan uy hunarmandchiligi bilan shug‘ullanar edi. deyarli har …
4 / 22
a qo‘shma korxonalarining idoralari, sanoat korxonalari joylashgan edi. rossiya imperiyasi va mahalliy kapital hamkorligi vujudga keldi. mahalliy tadbirkorlar faoliyati, milliy kapital namoyandalarining sarmoyalari daromadi rossiya bozori mahsulotlariga bevosita bog‘langan edi. ular ikki davlat o‘rtasida bozor munosabatlarini rivojlantirish uchun qo‘shma bank uyushmalarini tuzishga harakat qilishdi. qoraqalpoq urug‘larini biy va uning oqsoqollari boshqargan. urug‘ biylarini xiva xonlari tayinlab, uni tasdiqlovchi yorliq bergan. xiva xonining ishonchini qozongan biylarning vakolatlari kengaytirilib, ularga alohida muruvvat ko‘rsatilgan. xiva xonligida xix asrning ikkinchi yarmida butun qoraqalpoq urug‘larini boshqarish, soliqlarni undirish, harbiy xizmatni o‘tash majburiyatlariga doir ishlarni tartibga solish maqsadida beklarbegi lavozimi joriy etilgan. qoraqalpoq hunarmandlari, asosan, ro‘zg‘or uchun zarur buyumlarni tayyorlash bilan shug‘ullangan. ehtiyojdan ortgan buyumlar esa bozorga chiqarilgan. ular o‘tovlarning atrofini o‘rash uchun matolar, tuya junidan guldor namatlar to‘qigan. ularning xalq amaliy san’atida o‘tovlar uchun o‘ymakor eshiklar, uy-ro‘zg‘or buyumlari yasash, gilam to‘qish, kashtachilik rivojlangan. qoraqalpoqlarda yog‘och va suyakka ishlov berish borasida qo‘li gul ustalar ko‘p bo‘lgan. …
5 / 22
poqlarga nisbatan jabr- zulm kuchayishi oqibatida biybozor va nukus volostida mustamlakachilarga qarshi bobo go‘klan boshchiligida xalq qo‘zg‘oloni bo‘lib o‘tadi. xix asr oxiri – xx asr boshlarida qoraqalpoqlarda bir qancha madrasalar bo‘lib, ularning eng kattalari qoraqum eshon va tosh madrasalari edi. qoraqum eshon madrasasi xix asr o‘rtalarida qurilgan. dastlab u masjid vazifasini bajargan. tosh madrasa esa 1841-yil mang‘it hokimi xo‘janiyoz tomonidan qurdirilgan. madrasada ta’lim ikki bosqichli bo‘lib, birinchi bosqichda arab tili grammatikasi o‘rganilgan bo‘lsa, keyingi bosqichda diniy-huquqiy bilimlar o‘qitilgan. xix asr boshlarida qoraqalpoqlarda 318 ta maktab, qoraqum eshon, qalila oxun, egambergan oxun, oybit eshon, eshonqal’a kabi madrasalar tashkil etilgan. bundan tashqari qoraqalpoqlar buxoro va xiva shaharlarida ta’lim olganlar. xix asr oxirida kunxo‘ja (1799–1880), otash olshinboy (1788– 1875), ajiniyoz (1824–1878) kabilarning nomlari keng tanildi. ular o‘z taqdirini xalqi taqdiri bilan bog‘lagan kishilar edi. kunxo‘ja o‘z ijodida ovullarning oddiy ahlini, ularning kundalik mehnati va turmushini kuyladi. u adolatsiz tartiblarni qattiq qoralaydi. ajiniyoz qasiboy …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 22 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xix asr ikkinchi yarmi-xx asr boshlarida buxoro amirligi, xiva xonligi va qoraqalpoqlar"

xix asr ikkinchi yarmi-xx asr boshlarida buxoro amirligi, xiva xonligi va qoraqalpoqlar xix asr ikkinchi yarmi-xx asr boshlarida buxoro amirligi, xiva xonligi va qoraqalpoqlar 10 sinf “o’zbrkiston tarixi” darsligi asosida 5 mavzu reja: xix asr ikkinchi yarmi-xx asr boshlarida buxoro amirligi xix asr ikkinchi yarmi-xx asr boshlarida xiva xonligi xix asr ikkinchi yarmi-xx asr boshlarida qoraqalpoqlar buxoro amirligining ijtimoiy­-siyosiy ahvoli. amirlik iqtisodining asosiy qismini qishloq xo‘jaligi sohasi tashkil etgan. ketma-ket kam hosil yillardan keyin baljuvonlik dehqonlar 1885-yilda mo‘l hosil yig‘ib olishdi. soliq yig‘uvchilar esa nafaqat o‘sha yil uchun, balki o‘tgan kamhosil yillar uchun ham xiroj to‘lashni talab qilishdi. bu esa dehqonlarning noroziligiga sabab bo‘ldi. qo‘zg‘olon 18...

Этот файл содержит 22 стр. в формате PPTX (1,2 МБ). Чтобы скачать "xix asr ikkinchi yarmi-xx asr boshlarida buxoro amirligi, xiva xonligi va qoraqalpoqlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xix asr ikkinchi yarmi-xx asr b… PPTX 22 стр. Бесплатная загрузка Telegram