stiven pinkerning inson falsafasi

DOC 70.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1712994288.doc stiven pinkerning inson falsafasi stiven pinker 1954-yilda monreal shahrida tug`ilgan. 1976-yilda monrealning makgill universitetida amaliy psixologiya bо`yicha bakalavr unvonini va 1979-yilda garvard universitetida doktorlik unvonini oladi. 1982-yildan 2003-yilgacha pinker massachutes texnologiya institutida ishlaydi, 2003-yilda garvard universitetida psixologiya kafedrasi professori bо`ladi. о`zining ilmiy faoliyati debochasida pinker amaliy psixolog sifatida anglash va ilohiy qabullash muammolari bilan shug`ullandi. sо`ngra asosiy e’tiborini psixolingvistikaga qaratdi. u xx asrning 2-yarmida eng mashhur gumanitar olim, “universal grammatika” konsepsiyasi muallifi, tillarning jangovar mexanizmlarini yaratuvchi, noem xomskiyning g`oyalarini tajribada harakatlantirib kо`rdi. 50-yillardayoq xomskiy bixeviorist olim b.f. skinnerning qarashlarini rivojlantirdi. lekin insoniyat nutqi tug`ma strukturalarsiz haqiqiy emas, bolalarning qobiliyati tilning shunday murakkab grammatik belgilarini ham tushunib anglashga qodir va yangi tilning cheksiz imkoniyatlarini о`rgana olishini kо`rsatadi, lekin xomskiy ular qayerdan paydo bо`lishini izohlab bermaydi. ammo bunday pozitsiyadan qoniqmagan pinker, tilning mexanizmlarining evolyusion tahlilini topishga xarakat qildi. u о`zining fikrlarini “til instinkt sifatida” (1994) asarida asoslab berdi. til, deydi pinker, …

u algoritmik xususiyatga ega, aloxida tabiatga ega va ma’no-mazmunga ega elementlarni birlashtiruvchi kuchdir. shuning uchun u xar xil xuda-bexuda narsalarni anglashga qodir emas. masalan bunday savollarga, falsafaning an’anaviy muammolari –tananing anglanishi, shaxsiyat tabiati, iroda erkinligi, referensiya, universaliylar va burchlilik, kiradi. bunday savollarni о`rganayotganda aql, osmonda charx urib uchayotgan, qayerga qо`nishni bilmaydigan katta qanotli qushni eslatadi. shunday qilib, pinker hisoblashicha, ongning jumbog`i va boshqa “abadiy savollar” о`z mazmun-mohiyatiga kо`ra javobsiz qolishi lozim. bu fikrlari bilan u d. yumning fikrlariga yaqinlashadi. lekin yum singari u ham skeptik fakt bilan chegaralanib qolmaydi. pinker aminki, xuddi shu faktlar bizning bugungi kunimizda “insoniyat psixikasini tushunishda buyuk rivojlanish”ga asos bо`lganligidan darak beradi. huddi shular evolyusion psixikaning rivojiga baxo beradi. aynan “evolyusion psixologiya” asosida faylasuflar inson tabiatinining asosiy qirralarini chizib berishlari mumkin. inson haqidagi afsonalar. pinker inson tabiati haqidagi pozitiv (ijobiy) nazariyani tahlil qilishda aqlga sig`maydigan, akademik muhitda rivojlangan inson haqidagi mashhur mif (afsona)larga tayanib ish kо`radi. …

tlantirish, ja’zolanish va ijrochilik orqali erishadilar”. bu sxemaning yadrosi eski formula asosida kо`rsatiladi: inson –bu “toza doska”, tashqi ta’sirlar natijasida tо`lib boradi. “toza doska” haqidagi mif asosida deydi pinker, “hozirgi zamonaviy intellektual hayotdagi status” ikkita yanglish fikrga ham sabab bо`ldi, “oliyhimmat vahshiy odam” nazariyasi va “ruhga ega mashina” konsepsiyasi shular jumlasidandir. birinchi faraz russoning qarashlariga yaqin tursa, ikkinchi konsepsiya dekart nomi bilan bevosita bog`liq. lekin bu ikki aqida ham “toza doska” nazariyasiga bog`liq emas, “shunchaki amaliyotda birga uchraydi”. boshlang`ich “tozalik” insoniyatning barcha harakatlarini faqatgina ruh orqali bajarilishini kо`rsatadi. pinker bu farazlarni faktlar bilan isbotlashga uringan. oliyhimmat vahshiy odam faqatgina hayolotda mavjud bо`lgan. buning isbotini sivilizatsiyaning rivojlanib borishida kо`rishimiz mumkin. “toza doska” haqidagi qarash ham о`z isbotini topmagan. chunki insonda individual xususiyat va qobiliyatlar mavjud, deydi pinker. inson tabiatining murakkabligi uning xatti-xarakatini boshqara olmasligida, ruhiy holatining о`zgarib turishida о`z isbotini topadi. inson tabiatiga modulli yondashuv. miflarning parchalanishi, pinkerga, inson tabiatining xarakteri …

enidagi asosiy muammo – sonlarni kо`paytirish va kelgusi avlodlarga yetkazib berish bо`lgan”. tarixiy modulni о`rganishning asosiy topshirig`i pinker fikricha, “qachon va qanday” paydo bо`lgan degan savollarga javob topish. bunday izlanishlar insonni о`rganish ilohiy yondashuvga yaqinlashishga xarakat sifatida qaraladi. “nima uchun?” degan savolga javob izlash yo kulgili yo beо`xshov javob topilishiga sabab bо`lishi mumkin. yana ilohiy yondashish ilmiy qarashlarga qarama-qarshi bо`lib qolishi mumkin. pinker buning xavfliligini tushunar edi. bunga bir qancha misollar kо`rsatadi. hazil-mutoyibaning (yumor) vazifasi nima? “charchoqni chiqarish” va h.k. bu tushuntirishlarning murakkabligi shundagi, javoblarning о`zi ham tahlilga tushuntirishga muhtoj. darhaqiqat, “nega musiqa jozibakor? nega odamlar baxtli kishilar yonida bо`lishni istashadi? nega hazil-mutoyiba charchoqni chiqaradi?” agar tо`g`ri yondashuv bо`lsa, kelgusi jarayonlarga yechim topilgan bо`lardi. avval maqsad quyiladi sо`ngra organizm mavh etiladi. sо`ng uning mexanizmi reallashtiriladi. “tо`g`ri qurilgan ong” bu mexanizmning maqsadi va biz bundan о`zimizning ongimiz darajasini aniqlay olamiz. bunday gipotezalardan uning qadr-qimmatini bilib olamiz. u yoki bu modelning vazifasini …

psixologiyadagi qobiliyatlardan tubdan farqlanadi: qabullash, xotira, diqqat, fikrlash, emotsiya, rivojlanish, shaxsiyat va h.k. pinker fikricha, ongni qobiliyatiga qarab qismlari orqali о`rganish yaxshi natija beradi, xuddi mashinaning avval pо`lat qismini, sо`ngra alyumin qismini о`rgangan singari. haqiqiy insoniyat psixikasi quyidagicha,tug`ma modullar ham о`zida turli xil qobiliyatlarni jamlashi mumkin. modulli yondashuv pinker ta’kidicha, psixologiyada haqiqiy inqilob. oddiy, odatiy yondashuvlarga qaraganda, bu yondashuv aksilintuitiv hisoblanadi. umumiy qobiliyatlar haqidagi an’anaviy nazariyalardan kelib chiqib, ongni tahlil qiladigan bо`lsak, inson, masalan narsalarni biladi, lekin insonlarni emas; yoki buyuk intellektga ega, lekin sо`zlarning gapdagi tahlilini qila olmaydi va h.k. pinker aytishicha, modulli psixologiya nazariyasi bu muammolarni yechishi mumkin, lekin zamonaviy falsafa vakillari bunga qarshi chiqishdi. masalan, p.cherchlend inson miyasida neyronlar bor bо`lsa ham, ular faqat maxsus vazifalarni bajaradi deya ta’kidlaydi. tug`ma modullar, pinker ta’kidlashicha, faqat atrof muhit bilan mutanosib sifatida rivojlanadi. masalan,til instinkti muxitga qarab ingliz tilida yoki fransuz tilida gaplasha olishi mumkin. pinker ta’limotida umumiy milliy modullar …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "stiven pinkerning inson falsafasi"

1712994288.doc stiven pinkerning inson falsafasi stiven pinker 1954-yilda monreal shahrida tug`ilgan. 1976-yilda monrealning makgill universitetida amaliy psixologiya bо`yicha bakalavr unvonini va 1979-yilda garvard universitetida doktorlik unvonini oladi. 1982-yildan 2003-yilgacha pinker massachutes texnologiya institutida ishlaydi, 2003-yilda garvard universitetida psixologiya kafedrasi professori bо`ladi. о`zining ilmiy faoliyati debochasida pinker amaliy psixolog sifatida anglash va ilohiy qabullash muammolari bilan shug`ullandi. sо`ngra asosiy e’tiborini psixolingvistikaga qaratdi. u xx asrning 2-yarmida eng mashhur gumanitar olim, “universal grammatika” konsepsiyasi muallifi, tillarning jangovar mexanizmlarini yaratuvchi, noem xomskiyning g`oyalarini tajribada harakatlantirib kо`rdi....

DOC format, 70.0 KB. To download "stiven pinkerning inson falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: stiven pinkerning inson falsafa… DOC Free download Telegram