bilish nazariyasi asosiy muammolari va yo‘nalishlari

DOCX 83,6 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1734505127.docx bilish nazariyasi: asosiy muammolari va yo‘nalishlari reja: 1. bilish nazariyasining predmeti va o‘ziga xos xususiyatlari. 2. falsafada ong muammosi 3. bilishning asosiy turlari va shakllari va darajalari 4.bilishda haqiqat tushunchasi: nazariya va amaliyot. bilish nazariyasining predmeti va o‘ziga xos xususiyatlari gnoseologiya – bilish haqidagi ta’limotdir. ya’ni, grekcha “gnosis”-bilim, ilm, “logos”-fan, ta’limot degan ma’no anglatib, 1854 yil shotland olimi jonn ferer tomonidan ilmiy muomalaga kiritilgan. olam va uning qonunlarini bilish falsafiy dunyoqarash bilan bevosita bog’langan masaladir. shuning uchun ham dunyoni bilish masalasi doimo falsafa fanining diqqat markazida bo’lib kelgan. qadimgi faylasuflar ham dunyoni bilish mumkinligini ehtirof qilganlar. masalan, atomistik nazariyaning asoschisi demokrit olamni bilish va haqiqatga erishish mumkinligini tahkidlaydi. u bilish jarayonida hissiy jihat va tafakkur rolini oddiy va sodda holda ko’rsatadi. markaziy osiyo mutaffakkirlaridan farobiyning aytishicha, bilish muammosi inson mohiyatini aniqlash masalasining bir qismini tashkil etadi. u insonni bilish sub’ekti, o’rab turgan tabiatni reallikni bilish ob’ekti deb hisoblaydi. seziluvchi …

iy ma’lumoticha, eskilik, fanatizm, shaxsiy g’araz sub’ektivizmdan ozod bo’lish, tabiatning o’ziga, kuzatishga tajribaning rad etib bo’lmaydigan dalillarga asoslanish lozim: tabiatni bilish jarayoni sezgilar bilan boshlanib tafakkurgacha ko’tariladi, ma’lum narsalar va hodisalarni bilishga tomon rivojlanib boradi, biroq bir avlodning hayotida hamma narsani bilish mumkin emas. buyuk alloma abu ali ibn sinoning bilish nazariyasida “aql – faol ijodiy kuch va bilish qurolidir, biroq moddiy olam, uning qonuniyati tajriba jarayonida o’rganiladi: buyumlar va hodisalar to’g’risida tushunchalar paydo bo’ladi. inson aqli o’z bilimini og’ir va uzoq mehnat jarayonida hissiy qabul qilish orqali ko’paytiradi”. alisher navoiy ham o’z falsafiy qarashlarida moddiy olamni bilish mumkinligini asosan ehtirof etadi. uning bilishning manbai real voqelikdir, dunyoda mavjud narsalarning hammasi hislarimizning predmetidan (ob’ektidan) iborat. ulug’ gumanist inson baxtining manbai, uni bilishda deb tahkidlaydi. falsafa tarixida bunday olamni bilishni ehtirof etuvchi qarashlar bilan birga tabiat va jamiyatni rivojlantirish qonunlarni bilish mumkinligini e’tirof etuvchi (gnostiklar) va inkor etuvchi turli oqimlar ham …

bilishi mumkin bo’lgan hodisalar olamini “biz uchun bo’lgan narsalar” deb uni inson aqli bilan, fan vositasi bilan bilish mumkin deydi. “biz uchun bo’lgan narsa” bilan “narsa o’zida” sezgi a’zolariga aralash ta’sir etish bilan bilish mumkin bo’lgan hodisalar yuzaga keladi, inson ularni o’zining tug’ma aprior tushunchalari bilan tartibga soladi. umuman kantning bilish nazariyasi boshdan oyoq chalkash, g’ayri ilmiy reaktsion bo’lib, o’z mohiyati e’tibori bilan bilan inson aqlining bilish imkoniyatlarini fanning rivojlanish istiybollarini inkor etishga qaratilgan. bilish nazariyasining rivojlanishida xvii-xviii asr faylasuflari (ingliz f.bekon, frantsuz dekart, didro, golg’bax, gelg’vetsiylar) muhim o’rin tutadi. ular agnostitsizm, spektitsizmni qattiy tanqid qilib olamni bilish mumkinligini tahkidlaydilar. biroq ularning qarashlarida ma’lum nuqsonlar ham bor edi. masalan, ularning bilish nazariyasi metafizik xususiyatga ega bo’lib, bilishda hissiy va ratsional jihatlarning dialektik birligini ko’rsata olmas edi. ular bilish jarayonining ziddiyatli ekanligini ochib bera olmadilar. shuningdek ular kishilar ijtimoiy tarixda amaliyot rolini tushuna olmadilar, kishilarning ongli faoliyati rolini inkor etdilar. ma’lumki, …

atomni parchalash, atom ichki energiyasidan foydalanish, atom yadro zarrachalarining bir-biriga bog’liqligi, umuman mikro olamni bilish, astronomiya, biologiyadagi kashfiyotlar ilmiy falsafaning bilish nazariyasini to’g’riligini tasdiylaydi. insonning bilish qobiliyati cheklanmagan, lekin har bir aniq tarixiy davrda o’zi hohlagan barcha narsa va hodisalarni emas, balki bilish imkoni borlarinigina bilib, bilmaganini keyinroq biladi. lekin shuni aytish kerakki, inson bilimining cheki yo’q, chunki makro-mikro olamning cheksizligi inson bilimining ham cheksizligini ko’rsatadi. bilish nima? bilish – moddiy olamning inson ongida in’ikos etish jarayonidir, aniqrog’i, bilish oddiy mexanik holdagi aks etish bo’lmay, balki ob’ektiv olamdagi narsa-hodisalarning inson miyasida umumlashtirilgan, abstraktlashgan holdagi, ilmiy tushunchalar shaklida aks etishdir. dunyoning moddiyligini va uning rivojlanish qonunlarining inson ongida in’ikos etishni ehtirof qilish ilmiy falsafa bilish nazariyasining asosidir. fan qonunlari tabiat va jamiyatda inson ongiga bog’liq bo’lmagan holda yuz beradigan ob’ektiv jarayonlarining in’ikosidan boshqa narsa emas. falsafaning bilish nazariyasi asosan quyidagilardan asoslanadi. - ob’ektiv olam bizning sezgi va tasavvurlarimizga bog’liq bo’lmagan holda …

ub’ekt, ya’ni inson bilan bog’liq jarayondir. insonsiz bilish jarayoni bo’lishi mumkin emas. sub’ektning ilmiy bilishdagi roli shundan iboratki, u ob’ektiv mavjud bo’lgan qonuniy bog’lanishlarni ochib beradi. ob’ektga nisbatan ham amaliy, ham nazariy jihatdan yondoshadi. masalan, nemis fiziologi gelg’mgolning ilgari surgan simvollari nazariyasiga muvofiq, inson avvalo o’z sezgirlarida tashqi olamni yaratadi. o’z sezgilarini narsa, hodisaga aylantiradi, keyin esa uni bilishga intiladi. u buyum obrazini buyumning o’zi bilan tenglashtiradi. sezgi ob’ektiv olam obrazi bo’lmay, olamning o’zi bo’lib qoladi. demak, ushbu simvollar nazariyasiga ko’ra narsa bilan narsaning tasavvuri orasida farq yo’q. o’z vaqtida ibn sino empirik tabiatshunos sifatida pifagor, platon, o’rta asrdagi sxolastlarni fikrlariga zarba berib mistik son yoki geometrik feguralari yo’q: son, geometrik feguralar konkret predmetsiz bo’lmaydi, degan xulosaga keladi. sezgi mazmuni predmetlar xossalari bilan hech qanday umumiylikka ega bo’lmagan belgilar, simvollar bilan almashtirish noto’g’ri. sezgi obrazi moddiy dunyo narsa va hodisalarining inson sezgi a’zolarida aks etishi natijasida yuzaga kelgan. demak sezgi …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "bilish nazariyasi asosiy muammolari va yo‘nalishlari"

1734505127.docx bilish nazariyasi: asosiy muammolari va yo‘nalishlari reja: 1. bilish nazariyasining predmeti va o‘ziga xos xususiyatlari. 2. falsafada ong muammosi 3. bilishning asosiy turlari va shakllari va darajalari 4.bilishda haqiqat tushunchasi: nazariya va amaliyot. bilish nazariyasining predmeti va o‘ziga xos xususiyatlari gnoseologiya – bilish haqidagi ta’limotdir. ya’ni, grekcha “gnosis”-bilim, ilm, “logos”-fan, ta’limot degan ma’no anglatib, 1854 yil shotland olimi jonn ferer tomonidan ilmiy muomalaga kiritilgan. olam va uning qonunlarini bilish falsafiy dunyoqarash bilan bevosita bog’langan masaladir. shuning uchun ham dunyoni bilish masalasi doimo falsafa fanining diqqat markazida bo’lib kelgan. qadimgi faylasuflar ham dunyoni bilish mumkinligini ehtirof qilganlar. masalan, a...

Формат DOCX, 83,6 КБ. Чтобы скачать "bilish nazariyasi asosiy muammolari va yo‘nalishlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: bilish nazariyasi asosiy muammo… DOCX Бесплатная загрузка Telegram