etika fanining asosiy kategoriyalari. axloqiy tamoyillar va me‘yorlar

DOCX 36.6 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1734505161.docx etika fanining asosiy kategoriyalari. axloqiy tamoyillar va me‘yorlar reja: 1. etikaning asosiy kategoriyalari va ularning shaxs va jamiyat munosabatlarida namoyon bo’lishi. 2. axloqiy tamoyillar me‘yorlar va ularniung amaliyotda namoyon bo’lishi. 3. ixtiyor erkinligi va axloqiy tanlov. 4. ijtimoiy muhit va shaxs axloqiy tarbiyasi. etikaning asosiy kategoriyalari va ularning shaxs va jamiyat munosabatlarida namoyon bo’lishi. axloqshunoslik (etika) fanining tadqiqot doirasi (baxs mavzui) bir qancha tushunchalar (kategoriyalar), tamoyillar (prinsiplar), axloqiy qoidalar (normalar) orqali o`z mazmuni va mohiyatini aks ettiradi. axloqshunoslik (etika) fanining baxs mavzui quyidagi tushuncha (kategoriya) lar orqali o`z mazmunini ifodalaydi: yaxshilik va yomonlik, adolat va adolatsizlik, burch, vijdon, or-nomus, sha‘n, qadr, baxt, inson hayotining mazmuni va mohiyati kabilardir. shuningdek, insonparvarlik, vatanparvarlik, mehnatsevarlik, jamoaviylik kabi tamoyillar (prinsiplar), halollik, rostgo`ylik, poklik, vafodorlikka o`xshash axloqiy normalar (qoidalar) orqali o`z mazmunini kasb ettiradi. bobokolonimiz yusuf xos xojib «qutadg`u bilig», (saodatga yo`llovchi bilim) asarida insonni baxsga tortuvchi fazilatlari: axloq va odob xususida so`z yuritib, …

n shunday xulosa chiqadiki, axloqshunoslik fanining tadqiqot doirasi, (bahs mavzui) keng qamrovli bo’lib o’z mazmunida odam, inson, shaxs tushunchalarini qamrab oladi va shular haqida falsafiy fikrlarni talqin etadi. axloqiy mezon tushunchalari singari axloqiy tamoyilar ham axloqiy ong shakllaridan bo’lib, o’z mazmunida insondagi fazilatlar va hislatlarni aks ettiradi. axloqiy tamoyillarda axloqiy talablar nisbatan umumiy tarzda namoyon bo’ladi yoki ko’zga tashlanadi. axloqiy tamoyillar jamiyat tomonidan shaxsga qo’yiladigan talab tarzida namoyon bo’lib, insonning axloqiy mohiyatini, uning hayotiy mazmunini, odamlar bilan o’zaro aloqalaridagi asosiy jihatlarini belgilab beradi. natijada axloqiy tamoyillar, inson hatti-harakatining umumiy yo’nalishini ko’rsatadi, ko’pgina axloqiy me‘yorlar uchun asos bo’lib xizmat qiladi. axloqiy tamoiyllar va axloqiy me‘yorlar dialektik aloqadorlikda bo’lib, axloqiy tamoyillariga xos bo’lgan axloqiy me‘yorlarini keltirib chiqaradi. axloqiy tamoyillar ijtimoiy hayot va undagi vokealarni o’ziga xos maxsus vositalar bilan aks ettiradi va ma‘lum ulchov birligini me‘yor bilan tartibga keltiriladi. narsa va hodisalardagi mikdoriy va sifatiy tomonlar doimo bir-birini taqazo qilib, birgalikda bo’ladi. …

llat oralig`ida ro`y beradi. chunonchi, adolat – zulm bilan mazlumlikning, saxiylik – isrofgarchilik bilan baxillikning, iffat – qizg`anchilik bilan rujuning o`rtalig`i sifatida voqe bo`ladi. fazilat va illatlar esa o`z navbatida axloqiy tushunchalarda namoyon bo`ladi. axloqshunoslik fanida barcha tushunchalarni uch guruhga bo`lib o`rganishni maqsadga muvofiq deb hisoblaymiz. shunday qilib zamonaviy axloqshunoslik axloqiy kategoriyalarni, tamoyillarni va me`yorlarni g`oyada muhim ekanligi ta`kidlagan holda axloqiy kategoriyalarni quyidagicha tasniflaydi. muhabbat va nafrat. muhabbat bosh mezoniy tushuncha sifatida deyarli barcha asosiy tushunchalarda va tamoyillarda o`z “hissa”siga ega. shu jihatdan atoqli tasavvufshunos najmiddin komilov: “juda ko`p irfoniy tushunchalarning sharhi muhabbatga borib taqaladi”, - deydi.[footnoteref:1] na ezgulikni, na vatanparvarlikni, na insonparvarlikni muhabbatsiz tasavvur etib bo`lmaydi. muhabbat – insoniy mohiyatning erkin tarzda namoyon bo`lishidir, u zo`ravonlik yoki zo`rma-zo`rakilik bilan chiqisha olmaydigan hodisadir. u me`yorlar, an`analar, qonunlarga bo`ysunmaydi, lekin, yuksak axloqiylik ifodasi tarzida insonga ulkan mas`uliyat yuklaydi, uni jasoratga chorlaydi. jadidchilik harakatining mashhur namoyondalaridan biri a.avloniy “muhabbat” tushunchasini quyidagicha a`riflaydi: …

iy muhabbat vatanga, insoniyatga muhabbatni inkor etmaydi, aksincha, barqaror qiladi. inson o`zi o`zgaga aylanganida, o`zgani o`ziga aylantira olganida haqiqiy muhabbat egasi hisoblanadi. muhabbat ham, axloqshunoslikdagi ko`pchilik tushunchalar kabi “juftlik” xususiyatiga ega, uning ziddi – nafrat. nafrat tushunchasi muhabbatdan farqli o`laroq keng qamrovli emas. u aksil muhabbat tarzida namoyon bo`ladi, obyektdan chetlashishni, undan begonalashishni taqozo etadi. hazar, jirkanish hissi, uning kundalik turmushdagi tor, “mayda” ko`rinishidir. ayni paytda nafrat g`azabdan keskin farq qiladi. agar g`azabning asosida inson fe`lining salbiy holati – oniy badjahllik yotsa, nafrat uchun chuqur o`ylab ko`rilgan va qabul qilingan uzil-kesil qaror yotadi. ezgulik va yovuzlik, yaxshilik va yomonlik, adolat.asosiy tushunchalar orasidagi yana bir juftlik – ezgulik va yovuzlik; ezgulik axloqshunoslikdagi eng muhim kategoriyalardan. u inson faoliyatining asl mohiyatini anglatadi. ezgulik – insonga eng kuchli ma`naviy lazzat bag`ishlaydigan, uni ijtimoiy shaxsga aylantirib, haqiqiy baxtga olib boruvchi ,fazilat, shaxsni komillikka, jamiyatni esa yuksak taraqqiyotga yetkazuvchi yuksak qadriyat. ezgulik va uning ziddi …

on bir-biridan mutlaq alohida holda mavjud bo`lmaydi. yaxshilik va yomonlik axloqiy ongning birmuncha umumiy tushunchalariga mansub bo’lib, axloqiylik bilan axloqsizlikning farqi va qarama-qarshiligini yaxlit bir shaklda ifoda etadi. kishilar bu kategoriyalar yordamida tevarak-atrofda sodir bo’layotgan hamma hodisalarni baholaydilar. inson hatti-harakati, axloqiy sifati, kishilarning, guruhlarning aloqa va o’zaro munosabat shakllari jamiyatning umumiy ahvoli baholanayotganligiga qarab bu kategoriyalar yanada konkretroq tushunchalar, tamoyil, ma’yor, axloqiy sifat shakliga kiradi. yaxshilik va yomonlik o’zaro munosabatli, ayni paytda qutbiy va bir-birini inkor etuvchi kategoriyalardir. yaxshilik kategoriyasi axloqiy idealga mos keladigan narsalar haqidagi tasavvurlar majmuidir.yomonlik kishilarning idealiga, ular e’zozlaydigan narsalarga zid keladigan, baxtga erishishga, odamlar orasidagi munosabatlarni qaror topishiga, insoniylikning o’sishiga to’sqinlik qiladigan hamma narsa haqidagi tasavvurlar yig`indisidir. yaxshilik va yomonlik kategoriyalari o’zgaruvchan relyativ va harakatchandir. axloqshunoslikning yana bir qamrovli mezoniy tushunchasi adolatdir. adolat bu tenglikning haqqoniy va taqdirlashning zaruriy o’lchovidir. suqrot ta’biri bilan aytganda «adolat – qonunga muvofiq xulqdir». adolat muayyan axloqiy sistemada qabul qilingan, kishilarning …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "etika fanining asosiy kategoriyalari. axloqiy tamoyillar va me‘yorlar"

1734505161.docx etika fanining asosiy kategoriyalari. axloqiy tamoyillar va me‘yorlar reja: 1. etikaning asosiy kategoriyalari va ularning shaxs va jamiyat munosabatlarida namoyon bo’lishi. 2. axloqiy tamoyillar me‘yorlar va ularniung amaliyotda namoyon bo’lishi. 3. ixtiyor erkinligi va axloqiy tanlov. 4. ijtimoiy muhit va shaxs axloqiy tarbiyasi. etikaning asosiy kategoriyalari va ularning shaxs va jamiyat munosabatlarida namoyon bo’lishi. axloqshunoslik (etika) fanining tadqiqot doirasi (baxs mavzui) bir qancha tushunchalar (kategoriyalar), tamoyillar (prinsiplar), axloqiy qoidalar (normalar) orqali o`z mazmuni va mohiyatini aks ettiradi. axloqshunoslik (etika) fanining baxs mavzui quyidagi tushuncha (kategoriya) lar orqali o`z mazmunini ifodalaydi: yaxshilik va yomonlik, adolat va adola...

DOCX format, 36.6 KB. To download "etika fanining asosiy kategoriyalari. axloqiy tamoyillar va me‘yorlar", click the Telegram button on the left.

Tags: etika fanining asosiy kategoriy… DOCX Free download Telegram