xiv-xvi asrlarda movoraunnahrda ta'lim-tarbiya va pedagogik fikrlar

PPTX 23 pages 109.8 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 109.8 KB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

презентация powerpoint xiv asrning ikkinchi yarmi va xvi asrda movoraunnahrda tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar rivoji. mashgʻ ulot rejasi: 1.xiv - xvi asrlarda movarounnaxrda ta’lim-tarbiya va pedagogik fikr taraqqiyoti. soxibqiron amir temurning ta’lim tarbiyaga oid fikrlari. muhammad tarag’ay ulug’bek va zahiriddin muhammad bobur ning pedagogik qarashlari. 2.abdurahmon jomiyning ma’rifiy-tarbiyaviy qarashlari. “tuhfat-ul-ahror” asari xii asr oxiri xiv asrning birinchi yarmigacha movarounnahr va xurosonda maktab va pedagogik meros. ix-x asrlardan boshlab movarounnahr mintaqasi tarkibiga somoniylar (875-999), qoraxoniylar (927-1211) va keyinchalik xorazmshohlar (1097-1231) singari davlatlar kirgan. xuroson hududi esa tohiriylar (821-873), saffoviylar (867-903), somoniylar (875-999), g‘aznaviylar (977-1030-yillar) va keyinchalik saljuqiylar (1038- 1308), xorazmshohlar (1097-1231) tasarrufida bo‘lgan. yuqoridagi nomlari tilga olingan davlatlarning vujudga kelishi mahalliy xalqlarning ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy taraqqiyoti uchun keng ko‘lamli imkoniyatlar yaratdi ushbu davr allomalari arab, fors va turkiy tillarda ijod qildilar. asarlarida diniy va dunyoviy qarashlarni yoritib, 81 insonning kamoloti va kelajagi haqida qayg‘urdilar. nafsni tiyish, manmanlik va takabburlikka berilmaslik, …

2 / 23

n, qazvin va marv shahrlarida bo‘lsa, mavoraunnahrning jand, xo‘jand, xiva, kat, gurganj, buxoro, samarqand va termiz8 shaharlarida edi. davlat ishlari va mahalliy munosabat tili fors, turkiy va turkman tillarida olib borilgan. xiii asrlarga kelib xorazmshohlar idora usulidan ustun turuvchi chingizxon (yasoq10) qonunlari ostida bir asrga qadar davom etgan istilolar chingizxon hukmronligi davrida va uning vafotidan keyin ham davom etdi. natijada qirqqa yaqin davlat mo‘g‘ullar tomonidan bosib olindi. shu jumladan, o‘rta osiyo hududi 1219 – 1221-yillarda istilo qilindi. xiii asrning 60-70 yillariga kelib, mo‘g‘ul imperiyasi aslida erondagi hulagiylar, movarounnahrdagi chig‘atoylar, rusiya, volga bo‘yi, ural va boshqa yerlar oltin o‘rda deyarli mustaqil qismlarga bo‘linib ketdi. ushbu asrning 80 yillarida madaniylanish kuzatildi. ularning tarafdorlari munqaxon (1251- 1259) va chig‘atoy ulusi noibi ma’sudbek (1238-1289)ning xizmatlari va pul islohoti natijasida xo‘jalik va iqtisodiy hayotda jonlanish sodir bo‘la boshlaydi. xii asrning ikkinchi yarmi va xiv asr birinchi yarmi oralig‘ida sharqda yashab, ijod etgan: shayxlar – najmiddin …

3 / 23

va uning xizmatkori»deb nomlangan risola diqqatga sazovordir, unda xusrav i (531-79) uchun asl nasabdan chiqqan yosh dabir (kotib)ning dabiristonda ta’lim olgan mavzular ro‘yxati keltirilgan»13. ix-x asrlarda ularning islomga oid o‘quv dasturlari, ehtimol, sosoniylar davridagi odatiy o‘quv dasturlaridan unchalik farq qilmagan. keyinchalik arablar istilosi, arablashtirish siyosati ostida dabiriston - fors-tojik boshlang‘ich maktabi yoki «yozuvchilar joyi», qur’on o‘qiydiganlarni va nusxa ko‘chiruvchilarni tayyorlaydigan joy sifatida faoliyat yuritgan maktablardagi ta’lim tizimi bir qancha bosqichli va puxta tashkil etilgani bois savod o‘rganish ko‘p vaqtni olar edi. chunonchi, faqatgina alifboni o‘rganishga 3-4 oydan bir yilgacha, ba’zida undan ham ko‘p vaqt sarflangan. har bir maktabda 20 ga yaqin o‘quvchi bilim olgan. maktablarda tanaffus vaqti va shu vaqtdagi ovqatlanish «nonxo‘rak» deb yuritilgan. maktab va madrasalar ta’minoti vaqf, ya’ni xayriya maqsadlarida vasiyat qilingan mulk, vaqfiy mulk orqali ta’minlangan. vaqflar mulkdor shaxslar yoki davlat tomonidan diniy muassasa ixtiyoriga daromadidan foydalanib turish, ammo o‘zini sotmaslik sharti bilan o‘tkazilgan yoki vasiyat qilib …

4 / 23

ralarini o‘zida jamlagan, qiroat kitobi shakliga keltirilgan. «haftiyak»ni o‘qish maktablarda ikki yilgacha, ba’zan undan ham uzoq davom etgan madrasa va maktablarda ommabop tilda toliblar yosh-xususiyatlariga mos darslik yaratish ehtiyoji paydo bo‘lgan va «chahor kitob» yoki «chor kitob»(«to‘rt kitob») 90 yaratilgan savodxonlik va arifmetikadan saboq beruvchi boshlang‘ich maktablar xususiy bo‘lgan. haq to‘lay olgan oilalar o‘qituvchilar bilan uyda shug‘ullanganlar. agar kishi olgan ta’limini davom ettirishni istasa madrasa – oliy musulmon maktabiga kirishi lozim bo‘lgan madrasalarda bir o‘qish yili 7 oy davom etadi. o‘qish yili mezon oyining birinchi kuni 21 sentabrda boshlanib, hamal oyining birinchi kunida 21-martda tugallangan. qolgan oylar ta’til kunlari hisoblanib, talabalar bu vaqtda xo‘jalik ishlari bilan shug‘ullanganlar madrasaga maktabni tugatgan o‘spirinlar qabul qilingan. talabalarning o‘rtacha yoshi 10 dan 40 yoshgacha bo‘lganligi kuzatilgan madrasalarda to‘liq kursni o‘qib tamomlash uchun talabalardan falsafa va huquq fanlariga oid taxminan 140 ga yaqin darslik-qo‘llanmani o‘zlashtirish talab etilgan. ma’ruza(va’zxonlik)larda 100 tadan 400 tagacha tinglovchilar, ta’lim oluvchilar …

5 / 23

abalarning ta’lim va tarbiya olishlari uchun barcha sharoitlar yaratilgan. ularga har kuni to‘rt mahal issiq ovqat va iqtidorli talabalarga qo‘shimcha mukofotlar ajratilgan. madrasalarda ichki tartibintizomga qat’iy amal qilingan. madrasa nizomini buzgan talaba va xizmatchilar uch marotabagacha ogohlantirilgan, kamchilik yana takrorlansa, bunday shaxslar madrasadan chetlashtirilgan. xii asrning oxiri xiv asrning boshlarida so‘z ustalarining kattagina guruhi so‘fiylik – tasavvuf tariqati yo‘lidan bordilar. shuning uchun o‘sha davr kalom ilmi (qur’on tafsiri ilmi) va falsafasi (mushohada ilmi) hamma ilmlardan ustun turdi. bu ikki narsasiz ish bitmas edi. o‘sha davrdan boshlab savod o‘rgatish, qur’on va hadislarni o‘rganish46, ulardagi ko‘rsatmalarni o‘zlashtirish bilan birga olib borildi. shunga ko‘ra, qur’on va hadislardagi pand-nasihatlar ham olimlar, ham adiblar ijodiga ta’sir etgan image1.png /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xiv-xvi asrlarda movoraunnahrda ta'lim-tarbiya va pedagogik fikrlar"

презентация powerpoint xiv asrning ikkinchi yarmi va xvi asrda movoraunnahrda tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar rivoji. mashgʻ ulot rejasi: 1.xiv - xvi asrlarda movarounnaxrda ta’lim-tarbiya va pedagogik fikr taraqqiyoti. soxibqiron amir temurning ta’lim tarbiyaga oid fikrlari. muhammad tarag’ay ulug’bek va zahiriddin muhammad bobur ning pedagogik qarashlari. 2.abdurahmon jomiyning ma’rifiy-tarbiyaviy qarashlari. “tuhfat-ul-ahror” asari xii asr oxiri xiv asrning birinchi yarmigacha movarounnahr va xurosonda maktab va pedagogik meros. ix-x asrlardan boshlab movarounnahr mintaqasi tarkibiga somoniylar (875-999), qoraxoniylar (927-1211) va keyinchalik xorazmshohlar (1097-1231) singari davlatlar kirgan. xuroson hududi esa tohiriylar (821-873), saffoviylar (867-903), somoniylar (875-999), g‘...

This file contains 23 pages in PPTX format (109.8 KB). To download "xiv-xvi asrlarda movoraunnahrda ta'lim-tarbiya va pedagogik fikrlar", click the Telegram button on the left.

Tags: xiv-xvi asrlarda movoraunnahrda… PPTX 23 pages Free download Telegram