nafs olishni boshqarish texnikasi

DOCX 31 pages 69.8 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 69.8 KB

File type DOCX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

mundarija: i.kirish. ii.asosiy qism: ii. 1. nafas olishning biologik ahamiyati ii. 2. biologik oksidlanish mexanizmining nazariyalari ii. 3. nafas olishda atf asosiy energiya mkanbai ekanligi. iii.xulosa. iv.foydalanilgan adabiyotlar. i.kirish. organizmning atmocferadagi muhitdan kislorodni olib, karbonat angidrid gazi va suv bug’larini chiqarishini nafas olish deyiladi. nafas bir qancha jarayonlar yig’indisi bo’lib, organizm tirikligi uchun zarur bo’lgan moddalar almashinuvining muhim bir qismi-gazlar almashinuvidan iborat. organik moddalar-uglevod, yog’ va oqsillarning oksidlanish jarayoni nafas bilan chambarchas bog’langan. nafas natijasida organizmning tiriklik faoliyatini ta’min etadigan energiya hosil bo’ladi, qaysiki makroergik moddalarning qayta sintezlashida ishlatiladi nafas quyidagi bir-biri bilan bog’langan qismlardan iborat: 1) tashqi nafas, yoki o’pka ventilyasiyasi (tashqi muhit va o’pka alveolalari orasidagi gazlar almashinuvi); 2) alveolyar havo bilan qon kapillyarlari orasidagi gazlar almashinuvi; 3) qon tomonidan kislorod va karbonat angidridini tashilishi; 4) qon kapillyarlari va organizmning to’qimalari orasidagi gazlar almashinuvi; 5) hujayralarda yoki to’qimalardagi nafas olish. odam nafas olganda (inspirasiya) oldingi tomondagi tashqi qovurg’alararo …

2 / 31

bir qancha mushaklar qisqaradi. fotosintez jaraenida hosil bo`lgan shakarlar va boshqa organik mod-dalar o`simlik xujayralarining asosiy ozika moddalari hisoblanadi. bu organik moddalar tarkibida ko`p miқdorda kimyoviy energiya to`plaib, nafas olish jaraenida ajralib chikadi va xujayradagi barcha sintetik reaktsiyalarni energiya bilan ta`minlaydi. o`simliklar xujayralarida bo-radigan oksidativ reaktsiyalar organik moddalarning kislorod ishtiro-kida anorganik moddalarga (so2 va n2o) parchalanishi va kimyoviy energiya ajralib chiқish jarayoni nafas olish deyiladi. bu jarayonning shakliy tenglamasini kuyidagicha ko`rsatish mumkin: s6n 12 06 + 6o2 6so2 + 6n2o + energiya ( 2875kdj mol). nafas olish muhim fiziologik jarayon bo`lib, barcha tirik organizm-larga xos xususiyatdir. bunda uglevodlar muxim ahamiyatga ega. birok, ugle-vodlarning tirik organizmlarda bajaradigan vazifasi fakat ularga energiya yetkazib berish bilan yakunlanmaydi. ularning parchalanishida bir kagor oraliқ birikmalar hosil bo`ladi. bu birikmalar o`simliklar tanasida uch-raydigan boshqa organik moddalarning (yorlar, aminokislotalar va boshқalar) asosini tashqil etadi. demak, o`simlik tanasidagi organik moddalarning turli xilligida nafas olishning ahamiyati katta. lekin o`simliklarning …

3 / 31

xshashligini isbotlab berdi. u nafas olishda ham xuddi yonishdagidek atmosferadan kislorod yutiladi va atmosferaga karbonat angidrid ajralib chikadi, deb ta`kshshadi. a.l lavuaze o`z kuzatishlariga asoslanib, nafas olish bu kislorod yordamida organik moddalarning juda ham sekinlik bilan yonishidir, degan xulosaga keldi. taxminan shu vaqtlarda (1777) sheele uruғlar bilan utkazgan taj-ribalari asosida unayotgan uruғ solingan yopiқ idishda kislorodning miqdori kamayib, so2 ningmiqdori ko`payganini anikladi. 1778-1780 yillarda ya.ingenxauz yashil o`simliklar қoronғida kis-lorodni yutib, karbonat angidrid chikaradi va bu jixatdan hayvonlarga o`xshaydi, o`simliklarning yashil bulmagan қismlari esa yoruғlikda ham kislorod yutishi mumkin, degan xulosaga keldi. o`simliklarning nafas olishini n.t.sossyur asoslab berdi. u 1797-1804 yillarda birinchi marta miqdoriy taxlillar utkazdi va қoronғida o`simliklar kancha o2 yutsa, shuncha so2 ajratib chiқishini isbotladi. ya`ni yutilgan kislorod bilan ajralib chiedan karbonat angidridning nisbati birga teng deb ko`rsatdi. bundan tashқari karbonat angidrid bilan bir katorda suv va energiya ham hosil bo`lishini isbotladi. ammo n.t.sossyurning bu mux,im fikrlari boshqa olimlar …

4 / 31

larda doimiy xarakterga ega. xatto omborlarda saklanadigan uruғlarda, o`sish va rivojlanishi tuxtab, tinim olish x.olatiga utgan daraxtlarda (қish faslida), tinch holdagi ildiz va ildizmevalarda, boshqa tirik xujayra va tuқimalarda nafas olish tuxtamaydi. faқat uning jadalligi past bo`lishi mumkin. nafas olishning tuxtab қolishi organizmning nobud bo`lishi bilan yakunlanadi. nafas olish koeffitsiyenti o`simliklarning nafas olish jarayoiida ajralib chiққan karbonat angidridning yutilgan kislorodga bo`lgan nisbatiga-nafas olish koeffitsienti deyiladi (nk): biologik oksidlanish jarayonida uglevodlardan tashқari boshqa organik moddalar (yorlar, yor kislotalari, oqsillar va boshқalar) o`am ishtirok etishi mumkin. shuning uchun nafas olish jarayonida ishtirok etadigan organik moddaturiga karab nafas olish koeffitsientining darajasi ham har xil bo`ladi. nafas olish jarayonida uglevodlar ishlatilsa, koeffitsient birga teng bo`ladi: c 6 h 12 o6 + 6o2 --------- 6co2 + 6h2o + energiya chunki bir molekula glyukozaning oksidlanishi uchun olti molekula kislorod yutiladi va olti molekula karbonat angidrid ajralib chikadi. nafas olish jarayonida yor kislotalari va oқsillar ishlatilsa, nafas …

5 / 31

i sharoitda sodir bo`ladi. lekin oksidlanish kislorodsiz (anaerob) muhitda borganda nafas olish koeffitsientining darajasi o`zgarishi mumkin. masalan, uruғlar kislorod kam yoki anaerob sharoitda nafas olganda (suvga botirilib saklansa) xavodan o2 yutilmaydi, lekin co, ajralib chiqadi. bunda nafas olish koeffitsienti birdan yuqori bo`ladi. nafas olish ximizmi. nafas olishning shakliy tenglamasi bu murakkab fiziologik jarayonni to`la tavsiflay olmaydi. chunki bunda juda ko`p oraliқ reaktsiyalar sodir bo`ladi. natijada kimyoviy energiya oz-ozdan ajralib chikadi va o`zlashtiriladi, o`zlashtirilmay kirgani esa issiqlik energiyasiga aylanadi va tarqaladi. nafas olishda organik moddalarning kislorod yordamida anorganik moddalarga parchalanishi mazkur jarayonning uziga xos xususiyatlari borligini ko`rsatadi. chunki organizmdan tashқarida bu organik modda-lar molekulyar kislorod bilan reaktsiyaga kirishmaydi. nafas olish jarayonining ana shu uziga xos xususiyatlari ni aniklab, nafas olish ximizmining xozirgi zamon tushunchasiga asos solgan olim-lar: a.n.bax, v.i. palladii va s.p.kostichevlar x.isoblanadilar. a.n.baxning pyeroksid nazariyasi. 1897 yilda a.n.bax biologik oksidlanishning peroksid nazariyasini ishlab chikdi. unga kura, atmosferadagi molekulyar kislorod inert …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nafs olishni boshqarish texnikasi"

mundarija: i.kirish. ii.asosiy qism: ii. 1. nafas olishning biologik ahamiyati ii. 2. biologik oksidlanish mexanizmining nazariyalari ii. 3. nafas olishda atf asosiy energiya mkanbai ekanligi. iii.xulosa. iv.foydalanilgan adabiyotlar. i.kirish. organizmning atmocferadagi muhitdan kislorodni olib, karbonat angidrid gazi va suv bug’larini chiqarishini nafas olish deyiladi. nafas bir qancha jarayonlar yig’indisi bo’lib, organizm tirikligi uchun zarur bo’lgan moddalar almashinuvining muhim bir qismi-gazlar almashinuvidan iborat. organik moddalar-uglevod, yog’ va oqsillarning oksidlanish jarayoni nafas bilan chambarchas bog’langan. nafas natijasida organizmning tiriklik faoliyatini ta’min etadigan energiya hosil bo’ladi, qaysiki makroergik moddalarning qayta sintezlashida ishlatiladi nafas quyi...

This file contains 31 pages in DOCX format (69.8 KB). To download "nafs olishni boshqarish texnikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: nafs olishni boshqarish texnika… DOCX 31 pages Free download Telegram